Bijna dagelijks schrijf ik hier ook een droom.
Dromen maken deel uit van deze reis.

 

 

 

 

 

 

 

KEN UZELVEN

29 juni 2026

Na een goede nacht en vijf dagen binnen achter de airco te hebben gezeten, ging ik weer trainen. Het ging goed, al was het nog steeds erg warm. Het zweet gutste langs mijn lijf. Tijdens het sporten vind ik dat niet zo erg, misschien voelt het zelfs bevrijdend. Eenmaal thuis bleek hoeveel energie het me had gekost. Moe, maar tevreden dat ik mijn lichaam weer in beweging had gebracht, ging ik schilderen. Koptelefoon op, een serie aan. Meestal luister ik alleen maar. Het verhaal komt ongemerkt binnen. Ik weet niet precies hoe dat werkt. Ik hoor het en tegelijkertijd ook weer niet.

Ton zette een kop koffie naast me neer met een gebroken koekje in drie stukjes.

Terwijl ik pauzeerde om mijn koffie te drinken, vertelde ik hem over een herinnering uit mijn jeugd. Toen ik drie of vier jaar was, gingen we iedere zondag naar de ouders van mijn vader. Er waren altijd tien tot twintig kleinkinderen. We stonden in een rij om van opa een glaasje limonade en een handje breuk te krijgen.

Opa haalde bij de Victoria-koekjesfabriek altijd een grote zak met breuk op. Gebroken koekjes die niet meer verkocht konden worden. Voor alle kleinkinderen was het een traktatie.

Alleen ik weigerde altijd. Liever niets dan breuk. Waarom weet ik niet meer.

Ik hield het zo consequent vol dat opa uiteindelijk één heel koekje voor mij apart hield. Dat haalde hij met een diepe zucht achter zijn rug vandaan. Het was altijd een Café Noir.

Ton vroeg lachend: "Voelde je je soms te goed voor breuk?"

Ik moest lachen, maar geloof dat eigenlijk niet. Ik heb me nooit verheven gevoeld. Eerder het tegenovergestelde. Misschien had het iets te maken met mijn sterke gevoel voor principes. Die onzichtbare grenzen die ik al als kind leek te hebben en waar niemand zomaar overheen kon.

Bijzonder dat zo'n gebroken koekje ineens een herinnering van zestig jaar geleden terug kan brengen.

Terwijl ik weer verder schilderde, hoorde ik ineens in mijn oortjes dat aan iemand ECT, shocktherapie, werd voorgesteld.

Ik stopte direct met schilderen.

Ik zette het geluid uit en vroeg aan Ton of hij enig idee had waarom ik meer dan vijftig jaar geleden zelf shocktherapie had gekregen.

Ik weet dat artsen destijds experimenteel met mij bezig zijn geweest. De herinnering daaraan is een gruwel. Terwijl ik erover sprak, voelde ik de tranen alweer achter mijn ogen. Opmerkelijk genoeg lukte het me om de gebeurtenis zelf niet opnieuw te beleven. Ik zag de kamer wel weer voor me. De apparatuur. Ik herinner me de angst en de ellende. Maar niet meer de overweldigende emotie van toen.

Tijdens het gesprek met Ton kon ik verschillende gebeurtenissen uit die periode met elkaar verbinden. Voor het eerst kreeg ik een mogelijk nieuw inzicht in deze gruwelijke puzzel.

Dat inzicht zal ik in mijn schaduw dagboek opschrijven. Het is nog te kwetsbaar om hier te delen.

Deze dag bracht me onverwacht een paar keer terug naar mijn verleden. Het gaf af en toe vocht in mijn ogen, maar gelukkig niet meer in mijn hart.

Misschien is er weer een klein puzzelstukje op zijn plaats gevallen.

En dat voelt goed.

Want de oude spreuk 'Ken uzelf' gaat volgens mij niet over weten wie je bent, maar over steeds iets beter begrijpen hoe je geworden bent wie je bent.

Jezelf leren kennen is misschien geen zoektocht naar nieuwe herinneringen, 

maar naar een nieuwe manier van kijken naar de herinneringen die er altijd al waren.

Soms verandert één klein inzicht niet het verleden, 

maar wel de manier waarop je het met je meedraagt.

 

 

 

 

 

 

 

HET VERLOREN KIND

28 juni 2026

In het jaar van mijn CVA ben ik de verjaardag van mijn vriendin vergeten. Dat is bij haar helemaal verkeerd gevallen. Ik heb de neiging me terug te trekken wanneer ik me niet goed voel. Of wanneer ik denk te veel te zijn, om wat voor reden dan ook. Ook wanneer ik weet dat ik ergens niet aan mee kan doen. Zelden bel ik iemand, omdat ik niet weet wat ik te melden heb. Natuurlijk kan ik vragen hoe het met iemand gaat, maar uiteindelijk zal ik ook iets over mezelf moeten vertellen. Mijn keuze is dan simpel: ik zoek geen contact. Het is nooit persoonlijk. Het ligt altijd in mezelf. Dat weet ik.

Waarom zou ik praten over mijn pijn? Mijn vermoeidheid? Het is wat er altijd is. Het zou al snel als gezeur voelen als ik dat steeds zou benoemen, toch? Gezonde mensen vullen dat bovendien vaak in op een manier waar ik niet op zit te wachten. Met medelijden of adviezen bijvoorbeeld.

En over het schilderen? Ook dat lukt niet. Het is zo persoonlijk. Het is een reis door mijn innerlijke wereld die ik zelf nog aan het ontdekken ben. Het voelt alsof die reis nog met mij in gesprek is. Wanneer iemand er dan al woorden aan geeft, voelt dat als een verstoring van iets dat nog niet af is.

Dat terugtrekken, die stilte, is voor mij een beweging waarin ik me veilig en comfortabel voel.

Afgelopen week kwam ik een advertentie tegen van een boek van psychotherapeut Kathleen Saxton: Kind van een narcist. De pauw op de omslag trok direct mijn aandacht. Niet omdat ik oude pijn wilde oprakelen, maar uit nieuwsgierigheid. Zou er nog iets instaan wat ik niet weet? Zijn er nog blinde vlekken? En… doet het eigenlijk nog pijn? Wanneer ik naar mijn broers en zus kijk zoals zij nu zijn, zie ik dat ook zij getekend zijn door hetzelfde verleden. Wat heeft dat met hen gedaan?

Ik ben me ervan bewust dat ik tijdens het lezen veel situaties zal herkennen. Daarom besluit ik eerst mijn schilderij af te maken. Daarna is het boek aan de beurt.

Tijdens een drinkpauze pak ik het toch even op. Gewoon om het willekeurig open te slaan.

Bam.

Mijn oog valt direct op een kopje:

Publiek imago versus de realiteit in de privésituatie.

"Narcistische gezinnen houden voor de buitenwereld vaak een gepolijst en geïdealiseerd beeld op om het disfunctioneren binnen het gezin te verbergen. Deze dualiteit zorgt voor een verwarrende en isolerende ervaring voor gezinsleden die zich bewust zijn van de verborgen giftige dynamiek."

Mijn zus en ik waren ons daar altijd sterk van bewust. Hoe de buitenwereld keek en hoe het thuis werkelijk was. Mijn broers lijken zich daar nog steeds tegen te verzetten. Ik ben benieuwd wat de schrijfster zegt over degene die het ziet en degene die in ontkenning leeft, maar ondertussen ook zijn eigen wonden draagt.

Ik sla het boek nog eens open. Weer zo herkenbaar.

Het hoofdstuk heet:

Het verloren kind.

Ik denk direct aan al die keren dat men letterlijk was vergeten dat ik er ook was. Er is later vaak om gelachen. Zelf ben ik er als kind diep door gekwetst geweest.

Ik lees:

"Het verloren kind wordt vaak over het hoofd gezien binnen de gezinsdynamiek. Het trekt zich terug en wordt onzichtbaar om te ontsnappen. Het ontwikkelt vaak een rijke innerlijke wereld en zoekt zijn toevlucht in boeken, fantasieën en solitaire activiteiten om met gevoelens van verwaarlozing en isolatie om te gaan. Dat kan later invloed hebben op het uiten van emoties, het aangaan van intieme relaties en het opkomen voor zichzelf."

Verder lees ik dat je in grotere gezinnen vaak ook een zondebok en een gouden kind tegenkomt. Dat kan ik binnen ons gezin ook duidelijk terug zien. Ook zijn de rollen wel eens verschoven. Even afwachten of het boek daar iets over zegt.

Mijn beste vriendin voelde afwijzing en overweegt onze vriendschap te beëindigen. Ik voelde me verloren en trok me terug. Ook dat gedrag komt ergens vandaan.

Zo zie je maar hoe een mens, zelfs op middelbare leeftijd, nog steeds een pion kan zijn van zijn of haar conditioneringen. Hoe je, zonder het te willen, iets heel moois bijna kwijt kunt raken.

Misschien verdwijnen oude patronen niet vanzelf.

Misschien wachten ze geduldig tot het leven opnieuw een situatie aanbiedt waarin ze zichtbaar worden.

Niet om ons gevangen te houden in het verleden, maar om ons de kans te geven eindelijk een andere keuze te maken.

 

 

 

 

 

 

 

Verdwijnen

 

27 juni 2026

Ik heb vandaag bijna de hele dag geschilderd.

Vanmorgen sliep ik lang uit. Misschien had mijn lichaam dat nodig. Daarna zette ik de ezel weer op zijn vertrouwde plek in de woonkamer, pakte mijn verf en mijn kwasten en begon.

Vanaf dat moment gebeurde er iets wat ik nauwelijks kan uitleggen.

Ik schilder niet. Op een bepaald moment bén ik de kwast. Ik bén de verf.

Gedachten verdwijnen. Niet omdat ik ze wegduw, maar omdat ze eenvoudigweg niet meer binnenkomen. Alsof er ergens een deur dichtgaat voor de buitenwereld en een andere deur opengaat naar iets waar geen woorden meer nodig zijn.

Ik verdwijn.

Soms denk ik aan Alice in Wonderland. Zij valt door een konijnenhol een andere werkelijkheid binnen. Zo voelt schilderen voor mij ook. Niet alsof ik ergens naartoe ga, maar alsof ik ergens in val waar tijd geen betekenis meer heeft.

Ik kijk niet op de klok. Ik vergeet te eten. Ik vergeet zelfs mezelf.

Alleen de volgende lijn bestaat. De volgende kleur. De volgende beweging van de kwast.

Misschien is dat ook de reden waarom ik zo zelden iets verander aan wat eenmaal op het doek staat. Op het moment dat een lijn ontstaat, is hij waar. Hij hoort bij de reis die het schilderij maakt. Net zoals een stap in het leven niet uitgewist kan worden. Je kunt er spijt van krijgen, maar hij blijft onderdeel van het verhaal.

Aan het einde van de dag keek ik op. Het was al tien uur 's avonds. Waar de uren gebleven zijn, weet ik niet. Misschien bestaan ze niet eens in de wereld waar een schilderij ontstaat.

Straks stap ik weer in de gewone wereld. Buiten rommelt het onweer en ik moet nog naar Schiphol rijden om de zoon van Ton op te halen.

Dat contrast vind ik eigenlijk mooi. Van de stilte van verf naar de regen op de voorruit. Van een wereld zonder gedachten naar een snelweg vol verkeer. Allebei horen ze bij dezelfde dag.

Maar ergens weet ik dat een deel van mij nog even achterblijft.

Tussen de kleuren.

Wachtend tot ik morgen opnieuw verdwijn.

Ik zet straks het raam open.

De warmte mag naar buiten.

De regen naar binnen.

En ik...

ik verdwijn morgen gewoon weer tussen de kleuren.

 

 

 

 

 

 

 

Verdwaalde vriendschap

 

26 juni 2026

De airco hebben we vannacht in de slaapkamer aan laten staan. Ik heb met mijn geitenharen sokken en een muts op geslapen. De sokken om het branden en de kou in mijn voeten te reguleren. De muts omdat ik snipverkouden word van zoveel koude lucht om me heen. Sexy is anders, maar Ton slaapt toch met zijn ogen dicht. Al met al is mijn nacht daardoor beter verlopen.

Tijdens mijn eerste kop koffie zag ik een appje van de oudste zoon van mijn overleden vriendin. Hij vroeg hoe het met me ging in verband met de hitte. Hij wist nog goed hoe moeilijk dat voor mij is. Die onverwachte aandacht maakte mijn ochtend direct goed. Vlak daarna belde mijn zoon met dezelfde vraag. Wat lief dat de jongens zich zorgen maken, denk ik dan. Ik kan hen geruststellen dat het onder controle is. Even zoeken, aanpassen en dan gaat het. Wel besef ik dat het er anders uit zou zien als ik alleen was. Dankbaar dat Ton er is.

Tijdens het schilderen denk ik aan mijn vriendin en neem even de tijd om haar een berichtje te sturen. Ze reageert koeltjes. Dat was me al een tijdje opgevallen. Ik vraag of er iets is. Ze schrijft dat ze afstand neemt omdat ze zich niet meer zo welkom voelt als vroeger en dat ze zich afvraagt of ze nog verder wil met onze vriendschap.

Schok.

Deze vriendin zit net zo diep in mijn wezen als mijn kinderen. Ik hou heel veel van haar. Er is veel veranderd in onze levens. Daardoor zijn er verschuivingen ontstaan. Aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Ik probeer iets uit te leggen, maar appjes zijn niet toereikend, zeker niet wanneer het gevoelig ligt.

Een tijd later lees ik ons gesprek rustig terug. Dan zie ik wat ik heb laten liggen.

Zij vertelt iets over haar gevoel. En ik begin uit te leggen vanuit mezelf.

Fout.

Daar had ik mee kunnen wachten.

Dit ongeduld om uit te leggen heb ik ook gehad naar mijn kinderen en familie. Eerst moet ik leren luisteren naar hun gevoel. De manier waarop ik reageer kan overkomen alsof ik hun gevoel bagatelliseer. Dat is helemaal niet mijn bedoeling.

Zij zegt: "Ik voelde me ineens niet meer zo welkom als vroeger."

Ik zeg uiteindelijk: "Ik voelde me ook niet welkom bij jullie."

Bijna een spiegel.

Het pijnlijke is dat we allebei zijn gaan handelen vanuit dat gevoel, zonder het ooit echt uit te spreken. Dan ontstaat afstand. En afstand gaat vanzelf verhalen verzinnen.

Nu ik het gesprek met meer rust teruglees, zie ik vooral haar verdriet.

Haar leven is heel anders geworden. Daardoor heb ik bewust wat afstand genomen. Ik dacht: Zij kiest een ander leven. Zij dacht waarschijnlijk: Annette wil mij niet meer dichtbij.

Wat ging hier mis? Ik had mijn gevoel veel eerder moeten bespreken. Dat weet ik van mezelf. De sleutel ligt misschien wel in twee verschillende reacties op hetzelfde verhaal. Ik voelde teleurstelling en verdriet. Zij voelde afwijzing. En allebei gaven we daar te laat woorden aan.

Van de week ontdekte ik nog iets over mezelf. Bij vernedering ga ik direct in de tegenaanval, op welke manier dan ook. Bij verdriet trek ik me juist stilletjes terug.

Zij heeft ongetwijfeld ook haar eigen conditioneringen. Ook zij reageert op haar manier.

Allebei voelen we verbondenheid en liefde. Daarom doet de afstand die we ervaren zo'n pijn. Juist daarin zie ik hoop voor onze vriendschap. Als we deze gevoeligheden samen onder ogen durven komen.

Elkaar verwijten is elkaar verwijderen. Dan spreek je nog wel dezelfde taal, maar geef je niet langer dezelfde betekenis aan de woorden.

Opnieuw merk ik hoe schrijven voor mij werkt. De knoop rond mijn maag is verdwenen. Nu hoop ik dat we elkaar snel weer face-to-face ontmoeten.

Niet om gelijk te krijgen.

Maar om samen te kijken naar onze emotionele omzwervingen.

Verdwalen betekent niet dat er geen weg meer terug is. 

Soms betekent het alleen dat je even bent vergeten hoe de ander de weg beleeft. 

Misschien begint elkaar terugvinden wel met opnieuw leren luisteren.

 

 

 

 

 

 

 

Leven is bewegen.

 

25 juni 2026

Vandaag bleef ik binnen.

Niet omdat ik dat van plan was, maar omdat mijn lichaam een andere agenda had. Ik werd wakker met hoofdpijn, misselijkheid en duizeligheid. Mijn voeten waren opgezet, mijn hoofd voelde oververhit. Buiten was het warm, binnen draaide de airco op volle toeren.

De hele dag zat ik in de woonkamer. Met mijn voeten in een emmer koud water. De verf en kwasten naast me.

Om het half uur probeerde ik vijf minuten te lopen. Zelfs dat lukte nauwelijks. Mijn lichaam zei heel duidelijk: vandaag niet.

Vroeger zou zo'n dag me waarschijnlijk gefrustreerd hebben. Het gevoel niets te kunnen, niets te bereiken. Nu merk ik dat er iets veranderd is.

Ik zat te kijken naar mijn schilderij. Niet om te beoordelen, maar om te luisteren.

Ik noem dat al jaren 'dweilen'. Kijken totdat een schilderij iets terugzegt. Soms duurt dat minuten, soms uren. Als het af is soms jaren. Nee, het blijft spreken zolang ik er naar mag en kan kijken. Het mooie is dat ik het schilderij niet hoef te dwingen. Het vertelt vanzelf wanneer het tijd is om verder te gaan. 

Vandaag gebeurde dat ook. Ik zette een paar lijnen. Een bloem. Een stukje van de krans rond het hoofd. Meer niet. En toch voelde het alsof het schilderij verder groeide dan de verf die ik aanbracht.

Tijdens het schilderen dacht ik aan iets wat vandaag bij mee binnenkwam. Hoe onzeker ik soms kan zijn over mijn uiterlijk, letterlijk en figuurlijk, terwijl ik nog nooit ontevreden ben geweest over een schilderij dat onder mijn handen ontstond. Zelfs niet als ik onderweg denk dat iets mislukt is.

Wat eenmaal op het doek staat, blijft staan. Niet omdat ik koppig ben, maar omdat het leven ook niet met een gum komt. Je kunt terugverlangen naar hoe iets was. Je kunt ook kijken wat er wil ontstaan vanuit wat er nu is.

Misschien is dat wel de reden dat ik zo graag schilder. Ik ben niet op zoek naar perfecte lijnen. In de natuur bestaan die ook niet. Een blad is nooit hetzelfde als het volgende blad. Een bloem groeit niet volgens een liniaal. Juist de kleine afwijkingen maken haar levend.

Hundertwasser zei ooit dat de rechte lijn niet thuishoort in de natuur. Ik begrijp wat hij bedoelde.

Ik kies niet voor gemaakte perfectie. Ik kies voor leven. Leven is bewegen.

Terwijl ik dit schrijf, staan mijn voeten nog steeds in het koude water. Buiten is het warm. Binnen is het stil.

Het schilderij staat tegenover mij. En ergens heb ik het gevoel dat we vandaag allebei niet zoveel gedaan hebben. Maar allebei toch een beetje gegroeid zijn.

Soms wandel je kilometers.

Soms zit je de hele dag met je voeten in een emmer koud water.

En toch kan juist op zo'n dag de meeste beweging ontstaan.

 

 

 

 

 

VRIJHEID

 

24 juni 2026

Nadat mijn zoon had gebeld om te vertellen over zijn bijzondere ontmoeting, kwamen er veel herinneringen boven. Michel en ik hebben heel bewust geprobeerd onze kinderen zichzelf te laten zijn. We wilden hen stimuleren in wat zij mooi vonden, wat zij leuk vonden en waar zij nieuwsgierig naar waren. We vonden het belangrijk dat ze anders mochten zijn dan hun ouders. Mijn zoon was daar een goed voorbeeld van. Vanaf zijn geboorte had hij iets bijzonders over zich. Hoe leg je dat uit? Vriendinnen zeiden vaak: “Het is een kleine Boeddha.” Michel en ik wilden hem zo HEEL mogelijk houden. Niet passend maken voor onze ideeën, maar ruimte geven om zichzelf te ontdekken. De vraag die voor ons centraal stond was altijd: “Wie ben jij eigenlijk?” Dat klinkt prachtig. En dat is het vaak ook. Maar het is niet altijd de makkelijkste weg voor een kind. Dat begin ik nu pas veel sterker te zien. Nee, eigenlijk voel ik het nu pas echt.

Het HEEL houden betekende dat wij hem niet hebben gebroken om hem passend te maken voor school, toetsen, diploma’s en systemen. Maar daardoor moest hij wel zelf leren omgaan met een wereld die juist veel waarde hecht aan die dingen. Dat is moeilijk. Niet omdat wij fout zaten. Niet omdat het systeem fout zit. Maar omdat vrijheid en authenticiteit niet automatisch leiden tot een gemakkelijk leven. Ik zie bij al mijn kinderen een sterk innerlijk kompas. Dat vind ik nog steeds prachtig om te zien. Tegelijkertijd kan ik nu ook voelen hoeveel dat soms van hen gevraagd heeft. Je kunt dus een liefdevolle moeder zijn én je kinderen iets meegeven waar ze later mee worstelen. Je kunt een kind beschermen én het daardoor minder beschermen tegen de normen van de buitenwereld. Je kunt een kind vrijheid geven én daarmee ook onzekerheid oproepen. Dat zijn geen fouten, denk ik. Het zijn gevolgen van keuzes die Michel en ik gemaakt hebben.

De pijn die ik tegenwoordig voel rond mijn kinderen komt misschien voort uit het feit dat ik beide kanten kan zien. Vroeger keek ik vooral vanuit mezelf. Vanuit mijn eigen pijn, mijn eigen ervaringen en de keuzes die daaruit voortkwamen. Nu kijk ik steeds vaker ook vanuit hen. Niet alleen als moeder, maar ook als mens. Dat maakt het pijnlijker, maar tegelijkertijd completer. De vrijheid om jezelf te zijn, om vragen te stellen, om niet zomaar mee te lopen, is een groot goed. Als kind kan dat betekenen dat je anders bent. Dat je wordt gepest. Dat je vreemd gevonden wordt. Dat je niet altijd begrijpt waarom anderen zo makkelijk lijken mee te bewegen terwijl jij steeds opnieuw moet onderzoeken wat voor jou klopt. Ik geloof, hoop en denk dat vaak pas veel later zichtbaar wordt wat er in een jeugd geplant is.

Terugkijkend op de opvoeding die wij bewust deze richting hebben gegeven, voel ik nu pas in mijn lichaam wat het voor mijn kinderen gevraagd heeft. Ben ik nu pas vrij van mijn eigen zwarte wolken? Kan ik nu pas helder zien? Kan ik nu pas werkelijk invoelen wat mijn kinderen soms in mij gemist hebben? Au. Dat inzicht doet pijn.

Maar wat betekent vrijheid eigenlijk? Kan ik alles zeggen? Ja. Doe ik dat? Nee. Omdat woorden een ander kunnen raken of kwetsen. Dus zelfs binnen vrijheid houden we rekening met elkaar. Aanpassen, afstemmen, rekening houden met — het hoort allemaal bij samenleven. Ik heb een lichaam met beperkingen. Je zou kunnen zeggen dat ik mij niet vrij kan bewegen. Iedere poging van anderen om mij vast te houden, mij op te leggen hoe ik moest denken of zijn, heeft mij altijd in een afwerende houding gebracht. Soms werd ik de clown. Soms de rebel. Soms trok ik me zo ver terug dat mensen mij letterlijk en figuurlijk niet meer zagen. En een enkele keer eindigde het zelfs in een letterlijk gevecht. Vanuit die ervaringen wilde ik mijn kinderen iets anders meegeven. Ik wilde hen besparen wat mij pijn had gedaan.

Nu kan ik zien dat iets geven vanuit pijn niet automatisch leidt tot de vrijheid waar ik op hoopte. Misschien ontstaat echte vrijheid pas wanneer pijn niet langer de richting bepaalt. Nu ik mezelf langzaam vrij begin te voelen, ontstaat er misschien ook ruimte voor mijn kinderen om hun eigen vorm van vrijheid te vinden. Voor mij is vrijheid uiteindelijk een innerlijk gevoel. Iets wat niemand van je kan afnemen, behalve jijzelf. Langzaam begin ik dat gevoel vast te pakken. En juist daardoor kan ik het misschien ook doorgeven.

Ik denk aan de woorden van Nelson Mandela die als een stille herinnering door mijn hoofd lopen: “Vrij zijn betekent niet alleen je ketenen afwerpen, maar ook leven op een manier die de vrijheid van anderen respecteert en versterkt.” Misschien is dat de vrijheid waar ik tegenwoordig naar op zoek ben. Niet de vrijheid om alles te kunnen, maar de vrijheid om mezelf te zijn, terwijl ik de ander dezelfde ruimte gun. Misschien is dat wel de mooiste vrijheid die er bestaat.

Misschien is vrijheid niet dat je niemand nodig hebt.

Misschien is vrijheid weten dat ieder mens zijn eigen weg moet gaan,

terwijl je vanuit liefde blijft zwaaien vanaf de zijlijn.

 

 

 

 

 

 

 

 

HEEL blijven

22 juni 2026

Het weerbericht gaf code rood aan, maar er werd geen noodweer verwacht. Dat vond ik grappig. De mussen vallen bijna dood van het dak, de combinatie van hitte en luchtvochtigheid maakt het hier in Nederland ongezond warm, maar dat noemt men geen noodweer.

De afgelopen dagen heb ik een aantal dingen geleerd om hier doorheen te komen. Airco, rustig blijven, goed doorademen en 's nachts geitenharen sokken dragen. Vandaag besloot ik weer te gaan trainen. Althans, het uit te proberen. Ton en ik waren helemaal alleen in de zaal, wat heel prettig was. Geen overbodige prikkels en dankzij de airco was het er koel. Mijn plan was eenvoudig: gewoon bewegen en me niet druk maken.

Tot mijn verrassing bleek ik zelfs iets sterker dan een week geleden.

Thuis weer hetzelfde ritme. Airco aan en elk half uur vijf minuten lopen. Het ging allemaal prima.

Toen ik thuiskwam zag ik dat mijn zoon een bericht had ingesproken. Hij was een pannetje gaan kopen bij Kookpunt en zag daar twee Indiase mannen op een bankje zitten. Mannen zoals Gandhi, zei hij. Geen monniken, maar wel met zo'n doek om zich heen.

Eén van hen keek hem heel intens aan, stond op, liep naar hem toe, pakte zijn handen vast en zei:

"You have very good karma. You have so much love inside of you. You don't take care of yourself like you should. Don't work too hard. You are beautiful."

Mijn zoon bedankte hem. Waarop de man zei:

"I love you, you know that. I love you."

En mijn zoon antwoordde:

"I love you too, man."

"Het was zo raar mama," zei hij. "Maar ook heel intens."

Terwijl ik het bericht afluisterde moest ik lachen. Ik was blij dat hij dit eens van iemand hoorde.

Vanaf zijn geboorte is hij een bijzonder mens geweest. Gevoelig, vriendelijk en zacht. Vroeger zeiden mensen vaak tegen mij:

"Hij is een kleine Boeddha."

Door zijn bericht kwamen allerlei herinneringen boven. Het raakte me omdat zijn manier van zijn zo authentiek is en tegelijkertijd zo moeilijk past binnen systemen. Helaas bestaat de maatschappij uit systemen en regels.

Michel en ik hebben altijd geprobeerd hem HEEL te houden.

Niet perfect. Niet succesvol. HEEL.

Als klein kind was hij niet rebels. Hij vroeg zich gewoon werkelijk af waarom hij bepaalde dingen op school moest doen. En soms weigerde hij dat ook. Altijd vriendelijk, maar vastbesloten.

Dat HEEL houden heeft zijn leven niet makkelijker gemaakt. Hij heeft geen diploma's, geen duidelijk doel en misschien komt dat er ook nooit. Maar hij leeft wel op zijn eigen manier. Als een jonge, vriendelijke Boeddha.

Hij bleef uiteindelijk trouw aan zijn eigen gevoel.

Michel en ik zijn ontelbare keren op school geweest. Vaak hadden de scholen niet veel aan ons, omdat ik het meestal met Max eens was. Michel, als wiskundeleraar, kon nog inhoudelijke gesprekken voeren met de docenten.

Max deed niet mee aan de CITO-toetsen. Hij weigerde dat vriendelijk. Op de middelbare school stond hij op toen een docent zei dat mensen die zelfmoord plegen laf zijn. Hij sprak de docent daarop aan. Toen die daar niet op terug wilde komen, verliet Max het lokaal, liep naar de directeur en vroeg om nooit meer les van deze man te krijgen.

Vriendelijk. Maar kordaat.

Hij heeft een sterk innerlijk kompas. Moed. Zelfrespect. En tegelijkertijd respect voor anderen.

Zelf denkt hij vaak dat hij weinig bereikt heeft. Misschien lijkt dat van buitenaf zo. Maar als mens is hij rijk. Rijk aan invoelingsvermogen, zachtheid en wijsheid. Als hij in de buurt is, voel je je vanzelf beter.

Het enige wat hij nog mist, is zelfwaarde. Dat is iets anders dan zelfrespect.

Vanuit een gevoel van nostalgie heb ik de hele middag foto's bekeken van Max en mijn andere kinderen. Het verwarmde mijn hart en de middag vloog voorbij met een glimlach op mijn gezicht.

Na het eten, een tonijnsalade, besloot ik nog een fietstocht te maken. Gewoon uitproberen of de avondlucht aangenaam genoeg zou zijn. En dat bleek zo te zijn. Een zachte wind, behaaglijk, niet te warm en vooral heerlijk rustig op straat.

We fietsten twintig kilometer.

Onderweg belde mijn oudste dochter. Donderdag zouden Ton en ik op de kinderen passen. Omdat deze dag zo goed verlopen was, zag ik daar niet meer zo tegenop. Ik had zelfs al plannen gemaakt: een plantenspuit mee, een natte sjaal om, voeten in een koud badje als dat nodig zou zijn.

Toen zei mijn dochter:

"Mam, ik heb goed nieuws. Het feestje gaat niet door, dus jullie hoeven niet op te passen."

Ik moest lachen.

"Zie je wel," zei ik. "Het universum zorgt wel voor je moeder."

"We komen binnenkort wel een keer als het wat koeler is."

Opgelucht en blij met een dag die zo prettig verlopen was, fietsten we naar huis.

Misschien gaat het leven niet over aanpassen aan systemen, verwachtingen of plannen. Misschien gaat het er soms gewoon om dat je trouw blijft aan wat van binnen klopt. HEEL blijven. Op je eigen manier. In je eigen tempo.

 

 

 

 

 

 

Bivakkeren in mijn lichaam

21 juni 2026

Het zou vandaag iets koeler worden, dus ik wilde een fietstochtje uitproberen. Gelukkig heb ik vannacht wel kunnen slapen.

Door de hitte waren mijn voeten gaan branden. Met een koud voetenbad en de airco leek het beter te gaan. Mijn lichaam voelt prettiger wanneer mijn voeten aan de buitenkant afgekoeld zijn. Maar zodra ik in bed tot rust kom en het stil wordt, voel ik ineens een brandende kou. Ook niet prettig.

Dus dacht ik: zal ik mijn geitenharen sokken eens proberen? Als het niet werkt, trek ik ze gewoon weer uit.

Dat bleek de remedie.

Annetje kon slapen.

Het blijft voortdurend uitproberen. Wat gisteren werkte, werkt vandaag soms juist niet meer. Om te blijven functioneren vraagt mijn lichaam veel creativiteit. Een ander is bezig met naar het strand gaan, zonnen en bruin worden. Ik ben bezig met de vraag hoe ik het beste kan bivakkeren in mijn eigen lichaam.

Misschien komt het doordat ik niets meer moet. Geen gezin dat verzorgd moet worden. Geen werk dat af moet. De tijd is van mij, voor mij. Dat maakt mijn ongemakken een stuk makkelijker om mee om te gaan.

Ook voel ik nauwelijks nog sociale druk.

Vandaag was het Vaderdag. De jongens van Ton houden vast aan dat soort tradities en kwamen dus op bezoek. Ik heb ze begroet en ben daarna weer naar mijn koude slaapkamer vertrokken. Gewoon kunnen zeggen dat ik me daar op dat moment het prettigst voel, zonder schaamte of schuldgevoel.

Uiteindelijk bleek het toch weer drieëndertig graden te worden. We kozen een route langs de rivier zodat de wind nog enige verkoeling kon brengen. Eigenlijk was het best lekker.

Ik bleef bij mijn ademhaling en probeerde geen enkele spanning op te bouwen. Gewoon fietsen vanuit ontspanning. Dat lukte verrassend goed.

Terwijl we langs de rivier reden hoorde ik het water tegen de kade klotsen. Ik bedacht dat het geluid van water misschien psychologisch ook verkoelend werkt.

Toen we later door de polder fietsten vertelde ik Ton over de nacht ervoor.

Het water was werkelijk met bakken uit de hemel gekomen. Het fietspad en de straat waren verdwenen onder het water. De riolering kon het niet aan. Ons zonnescherm stond nog uit en dreigde bijna te bezwijken onder het gewicht van de regen.

Ik had de ramen geopend om te genieten van het gekletter, de lichtflitsen die de hemel steeds opnieuw verlichtten. Een spektakel dat zeker een uur had geduurd.

Ton had overal doorheen geslapen.

Zelfs door het hem te vertellen voelde ik alweer iets van die verkoeling terugkomen.

Nu begreep hij ook waarom we onderweg zoveel plassen tegenkwamen terwijl het zo warm was.

Ondanks de hitte kon ik de regen nog ruiken.

Ook dat hielp.

Thuis aangekomen zette ik mijn fiets in de stalling en voelde de warmte als een deken over me heen vallen. Geen wind. Geen adem. Zo leek het.

Ik liep de hal binnen richting de lift en voelde me duizelig worden. Tegen de tijd dat ik onze verdieping bereikte konden mijn benen me nauwelijks nog dragen.

Eenmaal binnen strompelde ik naar mijn bed en liet me er letterlijk op vallen.

Kleren uit. Airco aan. Water drinken. Langzaam keerde het leven terug.

De voorspellingen zeggen dat het de komende week warm blijft. Ik ben benieuwd wat ik nu weer ga verzinnen. 

Hoe blijf ik actief? Hoe houd ik mijn lichaamstemperatuur op orde? Wat staat me nog te wachten?

Hahaha.

Mijn slogan blijft toch echt:

Een dag niet strijden, is een dag niet geleefd.

 

 

 

 

 

 

 

 

Leven als kunstvorm

20 juni 2026

De hele nacht heb ik niet kunnen slapen door de brandende zenuwpijnen in mijn voetzolen. Zelfs na een uur met mijn voeten in een koud voetenbad wilde mijn lichaam de slaap niet vatten. Dus ben ik maar gaan schilderen en naar muziek gaan luisteren. Uiteindelijk viel ik pas om negen uur vanochtend in slaap om twee uur later alweer wakker te worden.

Er zat voor mij niets anders op dan hetzelfde recept als gisteren te volgen. Training afzeggen, airco's aan, om het half uur vijf minuten lopen en verder rustig aan doen. Dit keer wisselde ik mijn loopsessies af met schilderen en televisie kijken op bed. Uiteindelijk was het allemaal goed te doen.

Ik werd geconfronteerd met iemand die gemakkelijk geheimpjes creëert door te zeggen: “Niets zeggen hoor, want…” Ik merk dat deze persoon dat regelmatig doet. Niet uit kwaadwilligheid, eerder als een gewoonte. Wat niet weet, wat niet deert.

Wanneer iemand zo'n patroon heeft, kan ik dat niet veranderen. Het wordt pas vervelend wanneer ik meegetrokken word in leugentjes of geheimen. Omdat het zo'n onbewust systeem lijkt te zijn, wil ik het vriendelijk maar duidelijk ontmantelen. Hoe zeg je zonder iemand te kwetsen dat je daar niet van gediend bent?

Ik wil geen geheimen hebben voor Ton. Dat voelt ongemakkelijk.

Grappig genoeg had ik dat ooit al eens gezegd tegen deze persoon. Omdat ik niet reageerde, herinnerde diegene zich dat kennelijk zelf en verwijderde het bericht weer.

Pffft, dacht ik. Ook een goedemorgen, Annette.

Alleen al het lezen van zo'n bericht zet mijn lichaam direct op scherp. Mijn systeem schiet in een stressreactie. Gelukkig zakt het ook weer snel weg zodra de aanleiding verdwenen is.

Volgens mij staan die emoties nog steeds verder open dan vóór mijn CVA. Destijds werd ik erdoor overdonderd. Nu voel ik het gebeuren en probeer ik niet direct de strijd aan te gaan. Ik vraag mezelf af: moet ik handelen of mag dit gewoon weer wegzakken?

Ik denk dat daar de rust zit.

De emotie die door mijn lichaam schiet is er gewoon. Mijn lichaam reageert. Vervolgens heb ik een keuze of ik mijn gedachten daarin mee laat gaan.

Later hoor ik iemand op televisie zeggen:

“Hoe leg je aan een blind persoon de kleur goud uit?”

Meteen ben ik uit mijn ongenoegen gehaald. Ik vind het leuk om over zulke dingen na te denken.

Goud, de kleur, niet het materiaal.

Iemand die blind is kan nog steeds horen, ruiken, voelen en proeven. Dus zou ik vanuit die zintuigen proberen goud te beschrijven.

Ik zou het gezang van merels en nachtegalen laten horen.

Ruiken en proeven zou ik combineren. De bubbels van champagne die schittering en glans vertegenwoordigen, maar ook letterlijk tegen je neus prikken. Of warme honing, de geur en smaak ervan, alsof er een engeltje over je tong danst.

Wanneer je buiten loopt en de zon door de wolken breekt, voel je de aangename warmte op je gezicht.

Het aanraken van zachte zijde of bloemblaadjes.

Samen vormen die ervaringen voor mij de kleur goud.

Misschien voelt iedere dag daarom als goud.

Niet geslapen? Wel geschilderd.

Niet naar buiten? Wel op mijn eigen manier bewogen.

Een lastig berichtje? Weer iets geleerd over emoties.

Een vraag over goud? Een klein brokje goud oppakken en ineens in een heel andere wereld terechtkomen.

Dan merk ik iedere keer weer dat leven ook een kunstvorm is.

Misschien zit goud niet in wat er gebeurt, maar in de manier waarop je ernaar kijkt.

Zelfs een slapeloze nacht, een ongemakkelijk bericht of een te warme dag kan iets waardevols bevatten.

Niet omdat het prettig is, maar omdat het leven steeds opnieuw iets aanbiedt om van te leren, over te verwonderen of simpelweg te ervaren.

Misschien is dat wel de kunst.

 

 

 

 

 

 

 

Noodweer

19 juni 2026

Het was al 25 graden toen ik vanochtend wakker werd. Mijn hele lichaam vertelde het mij direct: noodweer.

Het wordt vandaag rond de vijfendertig graden. Voor mij is het duidelijk, ik ga dit noodweer niet in vandaag. Airco aan in de woonkamer en mijn slaapkamer, ademen en zien te overleven.

Noodweer is voor de meeste mensen extreem slecht weer, zoals stortbuien, onweer en krachtige wind. In Nederland kennen we nauwelijks tornado's of orkanen. Het noodweer dat men hier in het algemeen zo benoemt, ervaar ik juist als heerlijk, fijn, genieten. Maar zodra de meter boven de vijfentwintig graden begint te komen, beginnen bij mij de noodsignalen. Mijn lichaam vertraagt, zet op, houdt vocht vast, ik voel klam aan en mijn hartslag in rust gaat geleidelijk omhoog. Dit ervaar ik al mijn hele leven. Naarmate ik ouder ben geworden, wordt het alleen maar moeilijker.

Noodweer is ook een woord in het strafrecht. Het betekent dat iemand uit zelfverdediging handelde. Eigenlijk handelde ik vandaag ook uit noodweer op het noodweer. Schermen naar beneden om zoveel mogelijk zonlicht te weren, de airco's aan en vooral niets doen.

Met dat niets doen stuitte ik wel op een probleem. Hoe hou ik mijn lichaam in beweging? Niet trainen, akkoord. Maar de hele dag filmpjes kijken is ook niet gezond. Wat als het een warme zomer wordt? Dan kan ik misschien niet veel, maar mijn lichaam enigszins fit houden is nu wel een must.

Ik besloot een nieuwe Koreaanse serie te gaan kijken, de wekker elk half uur af te laten gaan en dan steeds vijf minuten actief door mijn huis te lopen.

Zo bedacht, zo gedaan.

Ton was de hele dag naar een golfdag. Ik had het rijk alleen. Consequent hield ik me aan mijn voornemen. Trots op mezelf en dit nu zien als een oplossing voor te warme dagen.

Mijn hondjes volgden mij tijdens die actieve vijf minuten en stortten zich vervolgens weer op bed naast me zodra ik verder ging met tv kijken. Mijn zus belde. We hadden elkaar al een tijdje niet echt gesproken, dus even bijkletsen. De hele dag voelde ik me klam, ook tijdens het lopen, maar aan het einde van het telefoongesprek liep het zweet langs mijn lijf en kon ik mijn T-shirt uitwringen.

Voor het eerst werd mij zo duidelijk hoeveel energie een gesprek mij kan kosten. Dit had net zo goed iemand anders kunnen zijn. Ik heb niet het idee dat het speciaal kwam doordat het mijn zus was. Iedere vorm van bewuste communicatie kost mij energie. Dat geldt waarschijnlijk voor iedereen, maar de meeste mensen voelen het niet. Het maakt mij steeds bewuster in mijn keuzes van wat wel en niet mogelijk is op een dag.

Terwijl ik dit schrijf is het inmiddels avond. De wind is opgekomen, het regent hard en ik zie al een uur lang flitsen in de lucht. Ton kwam het me een uur geleden vertellen, omdat hij weet hoe blij ik hiervan word.

Schermen omhoog. Raam open.

Luisteren naar de knallen van het onweer, naar de regen op het asfalt, in de sloot en op de grote platanen vlak voor mijn raam. Hun stem misschien nog wel duidelijker hoorbaar dan de lucht in de verte die gromt en zijn toorn van licht spuwt.

Voor mij een geweldige afsluiting van deze noodweerdag.

Misschien is noodweer niet voor iedereen hetzelfde. 

Voor de één komt het uit donkere wolken. 

Voor de ander uit een stralend blauwe hemel. 

Maar uiteindelijk zoekt ieder mens hetzelfde: 

een plek waar hij weer vrij kan ademen. 

Vanavond bracht de regen die adem terug. En luisterde ik dankbaar naar de stem van de lucht.

 

 

 

 

 

 

 

De lucht schrijft

18 juni 2026

Vanochtend werd ik wakker met veel pijn in mijn ledematen. Dat kan gebeuren en het is niet iets waar ik me verder ongerust over maak. Het kan allerlei oorzaken hebben. Daarom besloot ik wat langer in bed te blijven liggen, de fitness af te zeggen en mijn dag rustig op te starten. Het leek me een goed idee om met de bus en de fietsen naar het revalidatiecentrum te rijden, daar te parkeren, een route uit te stippelen en op de terugweg bij mijn broer langs te gaan. Een mooi plan. Een half uur rijden en we waren er.

Onderweg werd ik helemaal enthousiast van de lucht. Ton moest lachen toen ik zei dat ik daar gelukkig van werd. Soms vindt hij me een eigenaardig gebakje. Ik zag zulke prachtige windveren dat ik vanuit de auto tientallen foto's maakte. Voor mij was het direct duidelijk dat het morgen uitzonderlijk mooi weer zou worden. Er hing een ouderwetse ganzenveer in de lucht. Alsof de hemel zelf aan het schrijven was.

De lucht schrijft.

De lege tijd.

Weer zo'n gedachte die van alles oproept. Waar staat lucht eigenlijk voor? Adem? Dan geeft het levenskracht. De luchttekens van de dierenriem? Denken, communicatie, vrijheid. Zelfs de animatieserie Avatar kwam voorbij, waar ik samen met mijn jongste kinderen fan van was en nog steeds ben.

In Avatar staat lucht voor vrijheid. De luchtmeesters proberen zich niet te verliezen in wereldse zorgen. Innerlijke vrede en vrijheid vormen de kern van hun manier van leven. Daarom waren de luchtnomaden pacifisten die probeerden alle leven te waarderen. Mooie gedachten, associaties en herinneringen om mee te nemen terwijl we aan onze fietstocht begonnen.

Het was opnieuw genieten van een omgeving die ik niet kende. Dit keer leek het letterlijk een rijkere omgeving. De huizen waren perfect onderhouden, de tuinen verzorgd en zelfs de landerijen zagen er keurig uit. Wat zou dat toch zijn? Een regionale aard? Meer geld? Sociale cohesie? Ik weet het niet.

Onderweg kwamen we een architectonisch prachtige kerk tegen. Ondanks haar zware bakstenen leek ze op te gaan in de lucht. Alsof het gebouw werd opgetild door iets onzichtbaars. Werkelijk betoverend hoe ze daar stond.

En toen zag ik opnieuw een veld met lila en gele bloemen. Hetzelfde beeld dat gisteren al in mijn geestesoog was blijven hangen. Alsof het ergens in de lucht bewaard was gebleven en vandaag opnieuw verscheen. Het lila leek als een zachte nevel over het land te liggen, terwijl de gele bloemen als kleine lichtpuntjes overal tussendoor schenen. Alsof iemand sterren in een paarse hemel had gestrooid.

 

 

 

 

 

 

Lege tijd

17 juni 2026

Gun je jezelf lege tijd? Dit zie ik op een kaft van een magazine staan. Wat is lege tijd?

Vluchtig probeer ik het artikel te lezen. Wat ik eruit oppik, is dat het tijd is die je niet hebt ingevuld. Geen planning. Hoe ga je daarmee om?

Blijkbaar kennen veel mensen geen lege tijd. Als ik erover nadenk hoor ik inderdaad mensen die niet meer werken, eigenlijk niets hoeven te doen, zeggen: "Ik heb geen tijd, ik heb zoveel te doen." Dat verbaast me altijd, want ik heb meer lege tijd dan geplande, ingevulde tijd.

In het artikel vraagt de schrijfster zich af: Hoe voel je je in die lege tijd? Wat gaat er in je om? Ga je je vervelen? Word je ongemakkelijk?

Okay, hoe ga ik ermee om als ik wel een planning heb? In een file staan bijvoorbeeld?

Ik heb nooit moeite met in een file staan. Overmacht, meer is het niet. Het geeft juist een momentje van rust. Muziekje aan, raampje open en genieten van het uitzicht waar je normaal gesproken langsheen scheert.

In een rij staan voor een kassa? Meestal rustig. Mensen die haast lijken te hebben geef ik vaak zelfs nog voorrang.

Wat gebeurt er als midden op de weg de auto afslaat en niet meer zo één, twee, drie start? Dat is nu steeds het geval met onze auto. Ik weet dat hij uiteindelijk gaat starten, dus ik wacht geduldig totdat Ton dat weer voor elkaar krijgt.

Vandaag waren we onderweg naar een middag fietsen. Eerst moesten we de auto opladen. Men wist waar de laadpalen stonden, maar door werkzaamheden bleken ze niet bruikbaar. Pech dus. Ik pakte mijn app erbij en zochten we verder.

Via allerlei smalle straatjes probeerden we terug te rijden. Op een gegeven moment reed Ton bijna een straat in met eenrichtingsverkeer. Hij zag het op tijd en stopte om achteruit te steken. Toen begon een oudere dame te schreeuwen.

"Nee! Nee! Daar mag je niet in!"

Ze kwam al roepend op onze auto af. Ton probeerde haar uit te leggen dat we het begrepen hadden. Op dat moment sloeg de motor weer af. Daar stonden we dan. Midden op straat. Auto's uit de eenrichtingsweg konden er nauwelijks langs. De dame bleef maar roepen.

Ton stapte rustig uit om uit te leggen wat er aan de hand was. Ik ergerde me kapot. Met luide stem vertelde ze haar buurvrouw dat wij de verkeerde straat in wilden rijden. Blablabla.

Is dit een rustmoment? Nee, toch?

Ik weet dat het goed komt. Daar ben ik niet bang voor. Maar die indringende stem werkte behoorlijk op mijn zenuwen.

Gelukkig startte de auto uiteindelijk weer. Pffft. We konden verder.

Ik begon heel overdreven te schelden op die vrouw. Ik ging even helemaal los. Ton vond mijn reactie nogal overdreven en probeerde me tot rust te manen. Van binnen moest ik lachen. Want ik deed precies iets wat ik van Michel had geleerd.

Michel kon na een vervelende ontmoeting enorm zijn frustratie uiten. Ik vond dat vroeger overdreven en schaamde me er soms zelfs voor. Dan zei hij:

"Dit moet jij ook leren. Niemand heeft er last van. Even je frustratie of boosheid ruimte geven. Daar knap je van op, Netje."

Tijdens zijn leven deed ik dat nooit. Dan was ik degene die hem tot rust maande. En nu doe ik het zelf. Ook dat is op een bepaalde manier comfortabel meegaan met het moment. Nee, inderdaad geen ZEN. Maar het lucht wel op.

We vonden uiteindelijk een laadpaal die het direct deed. Ook dat hebben we weleens anders meegemaakt. De fietsen gingen eruit en de route die ik thuis al had uitgezet kon beginnen.

Ik had alleen de navigatiestem aan die af en toe zei: "U nadert knooppunt 63. Ga door naar 60." Verder was er stilte.

We fietsten langs weilanden, akkers, rivieren, plassen en dorpjes. In dit gebied hangt een gemoedelijke, huiselijke sfeer. Weinig perfect gestileerde huizen of boerderijen. Heel veel bloemen.

Dit keer vooral geel en lila. Die combinatie inspireerde me. Geel staat voor de intellectuele en levenslustige kracht van de zon. Lila voor iets kalms, iets spiritueels. Ja, ik voelde letterlijk de aarde en de kosmos.

We maakten foto's van verschillende bloemen zodat ik thuis kon opzoeken wat het precies was. Ik ben nu eenmaal nieuwsgierig.

Kilometers lang fietsten we door een polder zonder huizen. Ik keek naar Ton en zag dat hij ook genoot van de lege tijd. Een magisch moment van samen lege tijd ervaren.

In de verte zagen we ineens enorme velden vol witte bollen of bloemen. Van veraf leek het bijna katoen. Nieuwsgierig fietsten we dichterbij. Het bleken papavervelden te zijn. Prachtig natuurlijk. Waarvoor ze precies op zo'n grote schaal worden verbouwd weet ik niet. Laten we hopen voor medicijnen.

Uiteindelijk fietsten we terug naar het vestingstadje waar we aan de haven een hapje gingen eten.

Zo zie je maar hoe vol lege tijd kan worden. Zonder stress, maar opgeladen door het leven.

Misschien is lege tijd niet de afwezigheid van iets.

Misschien is het de ruimte waarin het leven zichzelf mag vullen.

Met ergernis, verwondering, bloemen, herinneringen, liefde en een onverwacht mooie middag samen.

 

 

 

 

 

Moeder

16 juni 2026

Ik krijg een appje van een van mijn dochters. Een persoonlijk verhaal. Ik reageer met een paar open vragen. Mijn kinderen zijn allemaal zelfstandige geesten die hun eigen weg vinden. Ik heb niet meer de behoefte om ze te vertellen wat ze moeten doen of laten. Misschien als ze het rechtstreeks zouden vragen. Waarschijnlijk zelfs dan niet.

Mijn laatste zin, nadat ik een paar vragen heb gesteld waarvan ik denk dat zij zelf de richting kan bepalen, is:

"Een vraag mag bestaan. Het heeft bestaansrecht waardoor er beweging blijft. Zodra er een antwoord is, staat het weer vast."

Haar simpele "Thnx" maakt mij gelukkig.

Het zijn dat soort momenten waarop ik blij ben moeder te zijn.

Even later belt mijn jongste zoon. Hij belt regelmatig om even mijn stem te horen en wat te kletsen. Hij is de enige van mijn vijf kinderen die dat op deze manier doet.

Er zit iets lichts in hem waardoor altijd even de zon gaat schijnen. Zijn naam betekent letterlijk verlichtend, of hij die de zon laat opkomen. Dat heeft hij ook in zich. Je wordt blij van zijn aanwezigheid.

Het mooiste is dat hij dat zelf niet beseft.

Mijn andere zoon appt of ik een bepaald medicijn ken dat tegenwoordig voor MS-patiënten wordt gebruikt. Zou het misschien iets voor mij zijn?

Hij is soms wat onhandig als het gaat om affectie tonen, maar het doet me goed dat dit soort dingen hem bezighouden.

Van mijn oudste dochter krijg ik een mooie foto van mijn kleindochter.

Kennelijk draait deze dag om mijn kinderen die even aandacht vragen en schenken richting hun moeder.

Het zijn bijzondere dagen voor mij als ik me weer even moeder mag voelen.

Mijn leven staat los van mijn kinderen. Ze wonen niet in de buurt. Ik heb ze altijd gestimuleerd hun eigen weg te zoeken. Ik heb nooit verwacht dat ze dichtbij zouden blijven wonen omwille van mij.

Wel heb ik ze opgevoed met de gedachte dat ik nooit naar een bejaardenhuis zal gaan. Dat ik zo lang mogelijk zelfstandig zal leven, maar uiteindelijk mijn laatste jaren bij mijn kinderen zal slijten.

Desnoods een jaar bij de één en een jaar bij de ander.

Dat betekent dat ze misschien eens in de vijf jaar hun moeder in huis hebben.

Hahaha.

Het klinkt grappig, maar er zit ook een serieuze ondertoon in.

Mijn jongste zoon vertelde toevallig dat hij zijn vriendin daar alvast op heeft voorbereid.

Zo schattig bloedserieus is hij dan.

Tussen neus en lippen door vertelde hij ook dat hij eraan denkt om in Zuid-Frankrijk te gaan wonen.

"Joh, helemaal top," was mijn reactie.

Hij weet dat dit soort plannen voor mij geen probleem zijn.

Mijn dochter zei nog:

"Mam, aan de overkant staat een huis te koop."

Ze betrekken mij zonder veel woorden toch dichtbij in hun leven.

Hoe mooi is dat?

Misschien zit liefde niet altijd in grote gesprekken of bijzondere momenten.

Soms zit ze in een appje, een telefoontje, een foto of een terloopse opmerking over een huis aan de overkant.

Kleine dingen die zeggen: ik denk aan je. En soms is dat meer dan genoeg.

 

 

 

 

 

 

Zoals het is

15 juni 2026

Ik merk dat het onderwerp dat ik vandaag in allerlei gedaanten tegenkwam mij met enige weerstand laat schrijven. Niet omdat ik het wil ontkennen. Niet omdat ik het wil vergeten. Eerder omdat het voor mij van belang is dat ik er, ondanks hoe levend het vandaag werd, niet met weemoed of verdriet naar wil kijken.

Op de fitness was er maar één mevrouw aanwezig die ik al eerder had gezien. Het centrum was verder leeg. Er waren geen therapeuten of sportcoaches aanwezig. We raakten aan de praat over waarom we sporten en hoe we ons daarbij voelen.

Ze vertelde dat ze weduwe was en ervoor had gekozen om door te gaan. Het verdriet niet te ontkennen, maar wel zelf te blijven leven.

Ja, dat begreep ik maar al te goed.

Ik ken ook iemand die met de gordijnen dicht zit en moeilijk uit het verdriet lijkt te komen. Dat was niet mijn manier. Gelukkig hoeven we niet allemaal hetzelfde te zijn. Deze medesporter leek, net als ik, actief het leven weer op te pakken.

Thuis ging ik verder met schilderen totdat ik ineens heel moe werd. Ik ben op bed gaan zitten en zette een romantische film op. Meestal val ik dan in slaap, maar deze keer niet.

In de film was de vader van twee pubers overleden aan kanker. Jaren later besefte de moeder dat ze er in die periode niet echt voor haar kinderen was geweest, omdat ze zelf midden in haar eigen verwerking zat.

Dat kwam binnen.

Ook ik ben er niet voor mijn kinderen geweest op de manier waarop zij behoefte hadden. Daar ben ik zeker van. Tegelijkertijd weet ik niet meer precies hoe ik was en wat ik deed, net als de moeder in de film.

Dat kinderen naast het verlies van hun vader ergens ook het verlies van de juiste aandacht van hun moeder ervaren hebben, is pijnlijk om te zien. Het raakt me omdat ik voel dat dit ook in ons gezin gespeeld heeft.

In de film sterft uiteindelijk ook de moeder. De inmiddels volwassen kinderen kunnen hun boosheid en frustraties daardoor niet meer met haar delen. Gelukkig heeft zij haar verhaal wel aan iemand verteld, zodat haar kinderen het alsnog kunnen horen.

Hoe dan ook zullen zij er uiteindelijk zelf uit moeten komen.

Mijn jongste dochter wil geen enkel contact met mij omdat ik een enorme teleurstelling voor haar ben.

Door deze film besefte ik misschien voor het eerst hoe diep die teleurstelling voor mijn kinderen geweest moet zijn.

Helaas kun je daar alleen samen uitkomen als je allebei blijft geloven in de liefde die er voor elkaar is. Alleen dan ontstaat er ruimte voor communicatie.

Hopelijk beseft ze ooit dat ik geen perfecte moeder ben geweest, maar wel tot op het bot van haar hou.

Na het eten dacht ik: nu zet ik een komische Nederlandse film op, met twee acteurs die ik erg goed vind.

En inderdaad, hij was leuk.

Leuk genoeg zelfs om Ton erbij te halen.

Dus keek hij eerst de twintig minuten die ik al gezien had en daarna keken we samen verder.

Het verhaal ging opnieuw over een vader met kanker. Zijn zoon wil nog één reis met hem maken. Onderweg gebeuren allerlei komische en herkenbare dingen.

Toch sterft de vader tijdens die reis.

De zoon maakt de tocht af op een manier die zijn vader gewild zou hebben.

Hij voelt het verlies en beseft hoe jammer het is dat hij dit nooit eerder met zijn oude heer heeft gedaan.

Ook dat kwam binnen.

Kinderen krijgen hun eigen leven. Gelukkig maar. Ze hebben het druk. Kwalitatieve tijd met hun ouders hoort daar vaak niet meer vanzelfsprekend bij. Dat is jammer. Maar ook begrijpelijk.

Zo draaide de hele dag, totaal ongewild, rond het thema dood.

Toch is dat niet wat mij het meest bijblijft. Het enige wat ik nog wil, is genieten van het leven zoals het is. Niet zoals het had kunnen zijn.

Misschien wordt het leven niet lichter doordat verdriet, verlies of teleurstelling verdwijnen.

Misschien wordt het lichter wanneer we ophouden het heden te vergelijken met een verleden dat niet meer veranderd kan worden.

Wanneer we zien wat er wél is, in plaats van wat er had moeten zijn. Het leven zoals het is.

 

 

 

 

 

 

Donderwolken

14 juni 2026

De metafoor dat je gedachten kunt zien als wolken is denk ik de beste manier om ernaar te kijken. Er zijn mooie lichte wolken met vrolijke ideeën en beelden. Er zijn ook donkere wolken, gevuld met verdrietige of zelfs lelijke gedachten. Wolken kun je gewoon voorbij laten drijven. Je hoeft ze niet allemaal te analyseren of er iets mee te doen.

Ik denk dat dit het volgende stuk is waar ik echt mee aan de slag ga. Vooral de donkere donderwolken die voorbij komen letterlijk voorbij laten gaan.

Op familiair gebied zijn er zoveel triggers die mij kunnen terugbrengen naar pijnlijke momenten. Helaas gebeurt dat nog steeds. Ook vandaag voelt mijn hele wezen zich huilerig. Ik weet welke donderwolk voorbij kwam. Ik wil er niet bij stilstaan, maar mijn lichaam denkt daar kennelijk anders over.

Wat kan ik nu anders doen? De strijd aangaan met dat gevoel? Nee, dat lijkt me niet. Mijn lichaam laten huilen en het vervolgens langzaam laten uitdoven voelt logischer.

Vroeger stelde ik mezelf altijd dezelfde vraag: waarom doen ze zo? Kan ik iets doen waardoor ze veranderen? Maar die vraag brengt mij nergens. Ze maakt het alleen maar pijnlijker.

Daar begin ik dus mee. Mezelf die vraag niet meer stellen. Accepteren dat dingen gaan zoals ze gaan. Mijn lichaam laten huilen. Dat gaat vanzelf weer over.

Ik ben gaan fietsen en werd opnieuw blij van de sloten vol gele plomp. Er staan zoveel meer bloemen dan vorig jaar. Veel meer klaprozen ook. Niet alleen hortensia's en rozenbottelstruiken, maar allerlei borders vol bloeiende struiken en bloemen.

Ik heb opgezocht hoe die ene struik heet die ik overal zie. De Japanse spierstruik, oftewel spirea. Ook daarvan zijn er veel meer geplant dan voorgaande jaren.

De vogels, de jongen, de kwakende kikkers die een vrouwtje proberen te verleiden; het was er allemaal vandaag. Bewolkt, veel wind, bijna niemand op de weg. Het was genieten.

Toen ik thuiskwam bleek mijn lichaam kennelijk nog niet klaar met huilen. Schilderen leek me daarom een goede afleiding. Ton wilde naar het WK voetbal kijken. Geen lekkere sfeer om te schilderen. Dus besloot ik een nieuwe romantische serie uit te zoeken. Gewoon afleiding.

Wanneer ik zeg dat mijn lichaam huilt, bedoel ik niet dat de tranen over mijn wangen lopen. Het lijkt op een soort shockgevoel. Of op misselijkheid. Het is allebei niet precies, maar het komt in de buurt.

Rond mijn hart voelt het alsof er iets verkrampt. Een stille pijn.

Ik dacht altijd dat mijn lichaam mij iets niet wilde laten vergeten. Nu denk ik dat het anders ligt. Misschien mag ik het juist wel vergeten. Misschien heeft de pijn zich alleen nooit vrij mogen bewegen.

Dus laat mijn lichaam zich maar even naar voelen, zonder dat ik daar betekenis aan geef. Ik kan diep in- en uitademen. Dat is wat ik voor mijn pijn kan zijn.

Geen naam. Geen verklaring. Alleen adem.

Misschien is heling niet het verdwijnen van de donderwolk,

maar het besef dat ik haar niet hoef tegen te houden, te begrijpen of weg te duwen.

Ik mag haar voorbij zien trekken,

terwijl ik blijf ademen en het leven ondertussen gewoon doorgaat.

 

 

 

 

 

 

Met liefde naar gestuntel kijken

13 juni 2026

Vandaag vertrokken we na de training richting Veldhoven om daar in het theater naar de dansuitvoering van mijn kleindochter te gaan kijken.

Dit is voor mij altijd een heel dubbel gevoel.

Ik wil graag aanwezig zijn en geïnteresseerd zijn in de hobby's van mijn kleinkinderen. Maar eigenlijk vind ik het een regelrechte ramp.

Vroeger ging ik natuurlijk ook naar de toernooien en uitvoeringen van mijn kinderen. Dat hoorde erbij. Maar het was nooit mijn hobby.

Vooral toneeluitvoeringen vond ik verschrikkelijk. Kinderen praten vaak te snel, articuleren niet goed en als ze dan eindelijk hard genoeg praten, is het soms nog onverstaanbaar.

Bij dansvoorstellingen word ik weer op een andere manier onrustig. Ik zie onmiddellijk wie een tel te vroeg of te laat is. Ik zie wie vanuit zichzelf beweegt en wie vooral bezig is de aangeleerde pasjes eruit te werken terwijl er stiekem naar de buurvrouw wordt gekeken of die hetzelfde doet.

Voor mij is dat heel vermoeiend om naar te kijken.

Alleen als het mijn eigen kind of kleinkind is, kijk ik met liefde naar al dat gestuntel.

Dat is toch eigenlijk best hypocriet?

Maar eerlijk is eerlijk: naar drie uur gestuntel van vreemde kinderen kijken vind ik echt lastig.

Wel moest ik vandaag denken aan mijn twee jongste kinderen toen ze nog klein waren en samen op dansles zaten. Ze hadden een uitvoering waarin ze kaboutertjes waren met een stok en een knapzak.

Mijn zoon stond links op het toneel en mijn dochter helemaal rechts. Er liepen zeker twintig van die kleine kabouters rond.

Tijdens het dansen viel de knapzak van mijn dochter van haar stok.

Mijn zoon zag het gebeuren. Meteen holde hij dwars over het toneel om de knapzak op te pakken en aan zijn zus terug te geven.

De hele zaal lag dubbel van het lachen.

Mijn dochter danste onverstoorbaar verder met een blik die duidelijk zei: The show must go on.

Ik herinner me nog hoe geïrriteerd ze naar haar broertje keek terwijl hij achter haar aan holde met die knapzak.

Tijdens de voorstelling van vandaag fluisterde ik tegen mijn oudste dochter:

" Weet je dat nog?"

" Ja," zei ze. "Ik moest aan precies hetzelfde denken."

We keken drie uur lang naar alle dansgroepen van de dans- en theaterschool waar mijn kleindochter op zit. Het theatergedeelte vond ik vermoeiend en ik betrapte mezelf er af en toe op dat ik bijna in slaap viel.

De allerkleinsten vond ik daarentegen werkelijk enig om te zien. Bij hen zag je de karakters al verschijnen. De één was bloedserieus, de ander voelde zich een prinsesje en weer een ander was zó enthousiast dat alle pasjes erbij inschoten. Ze stapten naar links terwijl ze naar rechts moesten, draaiden de verkeerde kant op en vergaten de helft van de choreografie. Maar wat waren ze schattig. Misschien omdat het nog helemaal van binnenuit kwam.

Zodra kinderen ouder worden en meer bezig zijn met hoe het hoort, wordt het voor mij veel moeilijker om naar te kijken.

Ik weet het. Ik ben een zeurpiet. Het zijn kinderen. Geniet er gewoon van.

Ik geef toe dat dit niet altijd makkelijk voor me is. Maar als ik het gezicht van mijn kleindochter zie, ben ik blij dat ik gegaan ben. Ze vindt het fijn dat opa en oma zijn komen kijken. Daar heb ik die drie uur graag voor over.

En terwijl ik daar zat, kwamen ook de herinneringen aan de uitvoeringen van mijn eigen kinderen weer voorbij. Van alle vier. Destijds voelde dat net zo dubbel als nu: trots en tegelijkertijd een kleine beproeving. Maar de herinnering die is gebleven, is vooral mooi, liefdevol en een glimlach waard.

Terwijl ik naar de kinderen keek, besefte ik dat ik niet geraakt word door techniek of perfect uitgevoerde pasjes. Juist de kleintjes die alle kanten op bewegen, trekken mijn aandacht. Alsof zij nog dansen vanuit iets eigens. Vanuit verwondering. Misschien zou ik als dansjuf eerst een heel seizoen besteden aan muziek voelen, voordat ik ooit een pasje zou aanleren. Want wat van binnenuit beweegt, blijft leven. Wat alleen wordt aangeleerd, verliest soms iets van zijn eigen stem.

Misschien verandert mijn manier van kijken niet, wel mijn manier van invoelen. 

Het verschil tussen moeder en nu oma zijn.

 

 

 

 

 

 

De wortels die we delen

12 juni 2026

Vanmorgen zag ik een trailer van een romantische komedie. Een jonge vrouw betrapte haar vriend op vreemdgaan. Het duurde maar een paar seconden, maar ineens kwam er een oude herinnering boven.

In de begintijd van Michel en mij gebeurde iets wat achteraf bijna ongeloofwaardig klinkt. Midden in de nacht werd ik wakker doordat iemand onze slaapkamer binnenkwam. Het bleek zijn ex te zijn. Ze had blijkbaar nog een sleutel van de voordeur.

Wat er daarna gebeurde was zo absurd dat ik eerst dacht dat ik droomde.

Terwijl ik naast Michel lag, besloot ik niets te doen. Niet uit angst, maar omdat ik weigerde mee te gaan in de chaos. Dit was mijn huis. Mijn bed. Mijn leven. Ik voelde geen enkele behoefte om te vechten om iets dat van mij was.

Ik bleef liggen en deed alsof ik sliep. Dat bleek uiteindelijk veel effectiever dan welke ruzie ook had kunnen zijn. De situatie escaleerde niet door mij, maar door haar. Ze werd steeds bozer omdat ik niet reageerde zoals zij verwachtte. Uiteindelijk schreeuwde ze dat ik moest vertrekken.

Ik herinner me dat ik heel rustig antwoordde: "Volgens mij vergis je je. Dit is mijn huis. Misschien ben je op het verkeerde adres."

Nog meer geschreeuw volgde. Daarna vertrok ze.

Toen het stil was geworden draaide ik me naar Michel om. "Ik moet morgen vroeg op," zei ik. "Maar dit is wel de eerste en laatste keer dat ik zoiets meemaak. Morgen komt er een ander slot op de voordeur."

Daarmee was het voor mij klaar. Niet omdat het normaal was wat er gebeurd was. Integendeel. Maar sommige situaties zijn zo vreemd dat je pas achteraf beseft dat de grootste overwinning niet zit in wat je zegt of doet, maar in het feit dat je jezelf niet laat meeslepen in de waanzin van een ander.

Met een glimlach om deze maffe herinnering ging ik weer verder aan mijn schilderij.

Ik kreeg een appje van mijn schoonzus dat mijn broer nu in een revalidatiecentrum ligt. Ton en ik besloten na het eten naar hem toe te gaan, zodat we niet in de file terecht zouden komen.

Mijn broer heeft Parkinson, diabetes en is geopereerd aan zijn voet nadat daar kwaadaardige cellen waren gevonden. Het hele traject rond die voet is ingewikkeld. Hij kan vrijwel niets en ligt daar alleen in zijn kamertje. Een klein, kwetsbaar mannetje. Het doet me pijn om hem zo te zien.

Hij is altijd al slecht geweest in communiceren en praten over gevoelens. Nu lijkt dat helemaal niet meer aan de orde.

Er waren vier kinderen in ons gezin. Alle vier hebben we door onze opvoeding onze eigen littekens opgelopen. Mijn zus en ik zijn ons daar al jarenlang van bewust en werken daar ook al jarenlang aan. Mijn broers niet.

De jongste praat tenminste nog. Die moppert graag en raakt zo zijn frustraties kwijt. Maar deze broer, de oudste, is altijd stil geweest. Niet goed in contact maken. Niet goed in uiten wat er in hem leeft.

En daar ligt hij dan. Op een leeftijd waarop hij eigenlijk zou mogen genieten van zijn oude dag.

Het enige wat ik voel is dat ik van hem hou. Ook al hebben we nooit echt contact gehad. Ook al hebben we nooit echte gesprekken gevoerd.

We delen dezelfde wortels.

Dat is genoeg.

Thuis bel ik mijn zus om te vertellen hoe ik hem heb aangetroffen. Althans, hoe ik het zie. Want zowel mijn zus als ik weten eigenlijk niet wat er in hem omgaat.

Vindt hij dit verschrikkelijk? Of helemaal niet? Heeft hij nog zin in het leven? Ziet hij nog een toekomst? Wil hij revalideren? Of heeft hij het opgegeven?

Zijn dit vragen die híj zichzelf stelt?

Of zijn het eigenlijk vragen die ík mezelf zou stellen?

Is het überhaupt nodig om betekenis te geven aan zijn manier van zijn?

Misschien zoek ik soms te veel betekenis.

Ik weet het niet.

Maar zo'n hoopje menselijke kwetsbaarheid zien, doet me wel veel.

Misschien is liefde niet altijd te vinden in gesprekken, begrip of nabijheid.

Soms zit liefde simpelweg in het herkennen van dezelfde wortels.

In het weten dat iemand bij jouw verhaal hoort, ook wanneer je nooit hebt geleerd elkaars taal te spreken.

 

 

 

 

 

De kwast en de verf

11 juni 2026

Na een dag helemaal niets gedaan te hebben, ging ik vandaag weer verder met mijn schilderij.

Het is moeilijk uit te leggen, maar ik heb geen enkele gedachte wanneer ik daarmee bezig ben. Ik ben de kwast, ik ben de verf. Er is alleen maar dat ene kleine stukje op het doek waarin ik ben verdwenen.

Wat de kwast gaat doen, slaat iedere seconde weer een onbekende weg in.

Mijn lichaam krijgt trek in eten waardoor er even afstand ontstaat. Die afstand laat een groter geheel zien en niet alleen de weg van de kwast. Terwijl ik wat eet, blijven mijn ogen gericht op wat er tot nu toe ontstaan is. Ik blijf als het ware in het lichaam van de creatie. Van cellulair niveau naar eventjes het orgaan.

Zodra ik gegeten en gedronken heb, aai ik mijn hondje naast me en keer ik terug naar het cellulaire niveau.

Ik voel warmte, geen kou. Ik hoor niets. Zo opmerkzaam als ik normaal gesproken ben, ontgaat mij tijdens het schilderen werkelijk alles.

Wanneer ik droom, beleef ik de gevoelens die voorbij komen. Ik kan zelfs meerdere perspectieven innemen en daarmee communiceren. Maar wanneer ik schilder, is ook dat weg. Ik ga dieper. Ik bén letterlijk de kwast en de verf. Het ademt mij. Het is mij, met mijn imperfectie en met mijn innerlijke stem.

Na opnieuw zo'n acht uur bezig te zijn geweest, besloot ik na het avondeten te stoppen.

Terugkeren naar de wereld. Zien dat het buiten regent en waait. De bladeren aan de bomen hebben door dit licht bijna een lichtgevende aura gekregen. Alsof ze glimlachen, blij zijn met het water waardoor ze weer kunnen ademen.

Mijn hondje ligt al die uren naast me als een stille schaduw. Hij strekt zich uit alsof hij wil zeggen:

“Okay vrouwtje, zijn we klaar? Gaan we nu wat anders doen?”

Mijn man zet de televisie aan om naar de opening van het WK voetbal in Mexico te kijken.

We zien een show met dansers, muziek en Shakira. Ik kijk naar de kleurrijke kleding van de dansers en denk dat het fris en prachtig is om te zien. Felle kleuren die in mijn ogen bijzonder smaakvol zijn. Ze vertegenwoordigen een soort passie die ik zeer waardeer.

Na een stukje van de opening gezien te hebben, zoek ik een film op mijn laptop om me te ontspannen. Voetbal kijken is niet mijn ding.

Ik kijk naar de Nederlandse film Adios Amigos.

De film gaat over drie gehandicapte vrienden: Lars, Philip en Joost. Iedere week treffen ze elkaar in het zwembad, waar ze zich hardop verlekkeren aan alle mooie meisjes in bikini. Samen plannen ze een reis naar het zonnige Salou voor hun eerste seksuele ervaring.

Natuurlijk loopt alles anders.

Wat mij vooral raakt, is hoe ieder van hen op een andere manier omgaat met beperkingen. De boosheid. De angst. De gelatenheid.

In alle drie herken ik iets van mezelf.

En dan zijn er die gouden momenten waarop je even niet merkt of bewust bent van je handicap. Die momenten zijn zo heilzaam. Bijna helend.

Voor mij is dat creëren.

Misschien is vrijheid niet de afwezigheid van beperkingen,

maar die zeldzame momenten waarop ze verdwijnen uit je bewustzijn.

Wanneer er alleen nog kleur is, beweging, adem en aanwezigheid.

Alsof het leven heel even ophoudt zich te verzetten en simpelweg gebeurt.

 

 

 

 

 

De wet van Murphy

9 juni 2026

Weer een stille, rustige groep mensen op de fitness vandaag, waardoor ik me vrijwel gedachteloos kon concentreren op de apparaten waarop ik werkte.

Bij de Seated Row zit ik met mijn borst tegen een zacht stootkussen terwijl alleen mijn armen het gewicht van me af en weer naar me toe trekken. Dit is voor mij overigens vanaf het begin al het zwaarste apparaat geweest.

Terwijl ik op mijn ademhaling let, drijft ineens een wolkje voorbij van meer dan dertig jaar geleden.

Ik denk aan mijn pleegdochter die net op zichzelf was gaan wonen in een flat met meerdere studenten. Haar vriendenkring bestond uit nogal saaie, serieuze jonge mensen. Ze nodigde me uit op haar verjaardagsfeestje.

Natuurlijk zei ik ja, maar eerlijk gezegd zag ik er ook een beetje tegenop. Een avond gezapigheid.

Diezelfde week moest ik nog een boodschap doen in de stad. Waarvoor weet ik niet eens meer precies. Een ontzettend vrolijke jongen hielp mij daar enorm enthousiast.

En ineens ontstond er een idee in mijn hoofd.

Ik vroeg hoe oud hij was en of hij een vriendin had. Hij bleek twee jaar ouder dan mijn dochter en had geen relatie.

Ik vertelde hem dat ik hem eigenlijk graag cadeau wilde geven aan mijn dochter voor haar verjaardag.

Hahaha… die jongen vond het een geweldig plan.

Hij gaf mij zijn adres en woonde gelukkig nog thuis bij ouders die de humor er ook wel van inzagen terwijl ik hun zoon in een dekbedovertrek inpakte met grote strikken eromheen. Vervolgens moest hij half blind en huppelend mijn auto in zien te komen.

Wat heb ik gelachen met die jongen.

Op het feestje stonden de vrienden van mijn dochter heel droog te kijken. Werkelijk, er kon nauwelijks een glimlach vanaf. Mijn dochter gelukkig wel. Die was wel gewend aan mijn gekke acties.

Nu, al die jaren later, moet ik ineens weer lachen terwijl het hele tafereel tijdens het sporten zomaar voorbij komt.

Maf toch, dat zoiets ineens weer boven komt drijven. Bij wijze van spreken was ik het bijna vergeten.

Ik was stout vroeger. Ik hield ervan om uitdagende dingen te doen. Even het normale opschudden.

Dat is een Annette die jarenlang een groot deel van mij is geweest.

En vanochtend moest ik daar ineens met een glimlach aan terugdenken.

Thuis ging ik verder met schilderen. Ton was weg, mijn hondje lag op de stoel naast me en het schilderen voelde bijna meditatief aan.

Mijn cardioloog belde ondertussen dat mijn cholesterolwaarden wel verbeterd zijn, maar nog niet genoeg. Ze schrijft nu injecties voor en we maken over drie maanden opnieuw een afspraak.

Voor haar is inmiddels duidelijk dat ik, buiten dit cholesterolprobleem om, eigenlijk zeer fit en gezond ben. Ook mijn gewicht vindt ze daardoor niet langer echt een probleem. Er zijn geen duidelijke aanwijzingen waardoor mijn cholesterol zo blijft reageren.

Meer doen dan wat ik nu al doe is eigenlijk niet mogelijk.

Ik ben vooral blij dat het nu ook voor mijn cardioloog duidelijk is. Hopelijk is hiermee het voortdurende gedokter voorlopig even voorbij.

Vlak daarna belde een vriendin uit Zuid-Frankrijk. Zij en haar man reizen ongeveer de helft van het jaar met een camper door Europa.

Ze is inmiddels alweer een maand of twee weg en komt over drie weken terug richting Nederland. Volgens haar hadden ze nog nooit zoveel pech gehad. Problemen met de camper, de hond, haar eigen gezondheid… het ene verhaal na het andere.

Ik zei:

“Maar dat kun je toch eigenlijk geen vakantie meer noemen? Het is gewoon jullie leven. Jullie wonen voor de helft van het jaar in die camper en verplaatsen je voortdurend. Natuurlijk gaan er dan soms dingen mis. Iedereen heeft thuis toch weleens last van de wet van Murphy?”

Ja… dat haalde haar wel even uit haar pechverhaal.

Het is jammer wanneer dingen mislopen, maar het hoort ook gewoon bij het leven.

“En hoe voel jij je eigenlijk?” vroeg ze daarna.

Tja… eerlijk gezegd voel ik me goed.

Ik heb een soort discipline gevonden voor lichaam en geest. Ik luister naar mezelf, doe wat ik moet doen en voel daarna of er nog meer bij kan of niet.

Geen schuldgevoel meer. Geen schaamte wanneer iets niet lukt of wanneer ik ‘nee’ moet zeggen.

Dat is misschien juist wel het mooie van ouder worden.

Ik moet niets.
Ik hoef niets.
Ik mág, als het kan.

Misschien is rust niet hetzelfde als een probleemloos leven.

Misschien ontstaat rust pas wanneer je ophoudt jezelf voortdurend voorbij te lopen om aan verwachtingen te voldoen.

Alsof ouder worden langzaam betekent dat je jezelf niet meer hoeft te bewijzen, maar eindelijk mag bewonen.

 

 

 

 

 

 

Vier Kleuren.

8 juni 2026

De woonkamer is weer omgebouwd tot atelier. De kleuren en de droedel zijn op het doek gezet en nu maar kijken wat mijn handen gaan creëren.

Al weken voel ik vier kleuren in mijn geestesoog en ook het getal vier blijft zich aandienen. Dat is wat momenteel in mij leeft en daar ga ik dan ook mee aan de slag.

De kleurencombinatie is niet wat ik van mezelf gewend ben. Het moest een 3D-doek worden van 80 cm x 120 cm, dat gelukkig nog in huis stond.

De kleuren bordeaux, crème, babyblauw en appeltjesgroen openen een nieuw perspectief, een nieuw gevoel. Zodra de droedel met deze vier kleuren op het doek verschijnt, begrijp ik ineens waarom deze combinatie mij zo tevreden maakt. Het maakt me gelukkig.

Het babyblauw geeft lucht en zachtheid. Het groen laat levenskracht en groei zien. Het crème brengt rust, adem en de stilte die verbindt. En dat bordeaux-roze houdt alles aards, lichamelijk en warm.

Tijdens deze eerste stappen valt mij ineens op waarom het getal vier zo belangrijk voelt voor dit schilderij.

Het Engelengetal is 4.

Zie je vaak de reeks 444, dan is dit volgens de engelenleer een teken dat je beschermengelen dicht bij je zijn. Een bevestiging dat je op de goede weg bent en dat je inspanningen beloond zullen worden.

Zoals ik wel vaker verteld heb, praat ik met mijn engelen. Misschien is het denkbeeldig of zelfs onzin, maar het voelt voor mij goed om dat te doen en daar ook vertrouwen uit te halen.

Wanneer ik schilder, heb ik altijd het gevoel dat de kleuren en dat wat op het doek verschijnt mij iets proberen te vertellen. Net zoals mijn dromen dat doen. Ik weet natuurlijk niet altijd wat het precies betekent, maar de gedachten die tijdens het proces binnenkomen neem ik wel serieus.

Vier hadden ook de elementen kunnen zijn, de windstreken of de seizoenen. Maar dat was niet wat binnensloop. Het waren de engelen.

Dat is kennelijk de sfeer waarin ik me nu begeef.

Soms kan een schilderij jaren later ineens op een totaal andere manier tot mij spreken. Het beweegt als het ware mee met wie ik ben en met het moment waarin ik leef.

Het blijft een avontuur om te zien wat er ontstaat. Welke symbolen langzaam naar binnen sluipen. Wat ze nú voor mij betekenen.

Niet alleen het kleurgebruik is nieuw, ook mijn aanpak verandert.

Vandaag heb ik ongeveer acht uur geschilderd, maar rond tien uur vanavond ben ik bewust gestopt. Niet meer obsessief dag en nacht doorgaan in een flow om uiteindelijk een mooie creatie over te houden én een gesloopt lichaam.

Annette gaat daar vanaf nu verstandiger mee om.

Misschien is ouder worden niet het verliezen van vuur,

maar leren hoe je het kunt dragen zonder eraan op te branden.

Alsof creativiteit langzaam niet meer vraagt om uitputting,

maar om ritme, adem en vertrouwen dat het morgen nog steeds op me wacht.

 

 

 

 

 

 

Heerlijk lui

7 juni 2026

Wat kan het toch lekker zijn om ongegeneerd lui te zijn, gewoon omdat ik daar zin in heb.

Vandaag heb ik werkelijk helemaal niets gedaan. In plaats van series kijken, heb ik de hele dag kruiswoordpuzzels zitten maken. In totaal negenenvijftig stuks. Nu ben ik er wel klaar mee.

Tussendoor ben ik nog even bezig geweest met de voorbereidingen voor een nieuw schilderij. Het doek heb ik al gevonden en in de woonkamer heb ik alvast wat ruimte gemaakt voor een werkplek.

In mijn hoofd spelen kleuren en een eerste idee om te beginnen. Wat het precies gaat worden weet ik nog niet. Het is meestal niet meer dan een klein beginpunt dat ergens zachtjes in mijn hoofd aanwezig is. Gaandeweg openbaart het zich vanzelf aan mij wat het uiteindelijk wil worden.

Ton weet inmiddels hoe dat gaat. Dan ben ik een tijdlang min of meer niet aanwezig. Wel lichamelijk natuurlijk, maar volledig verzonken in mijn eigen wereld.

“Oh, dat komt mooi uit,” zei hij blij. “Want eind deze week begint het WK-voetbal.”

Hahaha… hij keek oprecht opgelucht. Een paar weken zonder schuldgevoel volledig in zijn eigen voetbalbubbel verdwijnen terwijl ik in mijn verf, kleuren en gedachten oplos.

Wel blijf ik trainen en iedere dag fietsen wanneer het weer redelijk tot goed is. Ook neem ik mezelf voor om op tijd naar bed te gaan en niet dag en nacht door te willen werken. Vertrouwen dat de flow blijft bestaan en vanzelf weer opgepakt kan worden zodra ik achter mijn doek zit.

Zoals vandaag valt er eigenlijk weinig te melden. Het maken van kruiswoordpuzzels gaf mijn gedachten geen ruimte om af te dwalen en in allerlei associaties terecht te komen.

Toch voel ik nu al dat dit een groot project gaat worden waar ik aan begin.

Het blijft dus een verrassing of er tijdens het creatieve proces genoeg gedachten zullen ontstaan om hier weer over te schrijven.

Maar meestal vindt mijn hoofd uiteindelijk toch wel weer ergens een verborgen deurtje.

Misschien begint creativiteit niet met weten, maar met ruimte maken. Een leeg doek. Een verschoven tafel. Een middag zonder schuldgevoel. Alsof iets diep vanbinnen eerst stilte nodig heeft voordat het zichtbaar durft te worden.

 

 

 

 

 

 

Maskers en verborgen kamers

6 juni 2026

Wanneer het tijdens de fitness stil is, werk ik meestal gefocust door terwijl ondertussen allerlei gedachten de revue passeren. Zo ook mijn droom van vannacht.

Vroeger waren er mensen met wie ik me bij voorbaat niet inliet. Dat kon om van alles gaan: te slordig, te netjes, te burgerlijk… noem maar op. Al jong ontdekte ik echter dat wat je aan de buitenkant ziet, totaal anders kan zijn aan de binnenkant. Dus leerde ik een boek niet te beoordelen op zijn kaft.

Ogenschijnlijk vrije geesten bleken soms zeer conservatief te zijn, terwijl juist heel nette, gesettelde gezinnen — huisje, boompje, beestje — een diepgang en zelfreflectie konden hebben waar ik versteld van stond.

Dat waren de wolken die tijdens het trainen door mijn hoofd dreven.

Goh… die droom opende toch weer herinneringen én een boodschap: eerst kennismaken voordat je iets afwijst. Ieder mens heeft verborgen kanten, talenten en visies, was uiteindelijk de conclusie van mijn mijmerende brein.

Thuis stond de televisie aan. Ik luisterde eigenlijk niet echt, omdat ik met andere dingen bezig was. Ineens hoorde ik iemand zeggen:

“Een mens zijn ware aard ligt in het licht van zijn geheimen.”

Nou ja… het thema hing kennelijk in de lucht.

En misschien zit daar best iets in. Dragen we niet allemaal verschillende maskers? Een masker om geliefd gevonden te worden? Of goed bevonden? Of sociaal geaccepteerd?

Zoveel redenen waarom mensen zich gedragen zoals ze doen.

Voor mij is het duidelijk dat ik bij Ton, familie, mijn kinderen, vrienden of de cassière in de supermarkt allemaal Annette ben, maar telkens in een iets andere rol. Een andere sociale benadering zal ik maar zeggen.

Ik denk niet eens dat dat bewust gebeurt. Pas wanneer je jezelf observeert en analyseert, zie je dat een mens dat blijkbaar doet.

Dus als ik dichter bij mijn ware aard wil komen, is kijken naar mijn geheimen misschien helemaal niet zo’n gek idee. Dat wat je niet deelt met de buitenwereld, maar wat diep vanbinnen beroering geeft, is vaak gevoelig en kwetsbaar.

Hmmm… er zit wel iets in die zin.

Misschien is het ook gewoon onzin hoor, maar interessant genoeg om even bij stil te staan.

Een uur later hoorde ik opnieuw een quote op televisie:

“Hij zou vooruit moeten kijken, niet terug.”

Tja… dat klinkt verstandig. Maar is dat eigenlijk wel zo?

In de eerste plaats geloof ik dat dit moment al genoeg beroering geeft. Maar wat dat eeuwige NU precies inhoudt, blijft moeilijk uit te leggen.

En okay, als we dan toch horizontaal denken: is vooruitkijken werkelijk beter dan terugkijken?

Volgens mij is weten waar je vandaan komt juist heel belangrijk. Weten waar je wortels liggen. Uit ervaring weet ik dat het niet echt kennen van je herkomst een soort missing link kan geven in je identiteit.

Door mijn CVA zijn er veel emoties uit het verleden vrijgekomen. Uiteindelijk heeft dat mij inzichten gegeven.

Wie wil ik nu zijn?
Wat kan ik loslaten?

Het verleden is als een legpuzzel die jou mede vormt tot wie je nu geworden bent. Ontbreken er stukken, dan draag je misschien iets met je mee dat je niet kunt benoemen, maar wel voelt.

En vooruitkijken? Is dat dan beter? Wordt daarmee bedoeld dat je doelen moet stellen?

Is de levensweg zelf niet het echte doel? Zien wat je onderweg tegenkomt? Niet alles vastleggen? Wel wensen mogen hebben, maar flexibel blijven?

Misschien is dat wel de beste manier van vooruitkijken.

“Wat een serieuze gedachten allemaal,” denk ik ineens.

Ik doe mijn oortjes in en ga op YouTube naar komieken kijken. Even lachen.

En dan gebeurt het weer.

Een wereldberoemde komiek zegt tegen een opkomend talent:

“Van alle komieken die ik ken, weet ik dat humor vaak uit een donkere plek komt. Jij hebt een zwarte bladzijde omgedraaid naar iets positiefs door er humor van te maken.”

Wow… die kwam even binnen.

Michel zei vroeger altijd dat hij nog nooit met iemand zoveel gelachen had als met mij. Volgens hem zei ik iedere dag wel iets grappigs of absurds.

Nu ik eraan terugdenk, besef ik ineens dat ik met humor vaak de spanning doorbrak die hij voortdurend met zich meedroeg.

Nu ik samen ben met Ton, ben ik lang niet meer zo humoristisch. Een tijdje geleden dacht ik zelfs dat ik saai of ernstiger geworden was.

Maar misschien is het iets heel anders.

Misschien heb ik het clownsmasker gewoon niet meer nodig.

Grapjes die ik nu maak, maak ik omdat ze grappig zijn — niet meer om spanning te maskeren.

OOOOh wow.

Misschien verdwijnen sommige maskers niet doordat we slechter worden,

maar juist doordat we veiliger worden.

Alsof het lichaam langzaam begrijpt dat het niet meer voortdurend hoeft te beschermen,

op te vrolijken of spanning weg te lachen.

Misschien blijft er onder al die rollen uiteindelijk iets heel eenvoudigs over:

een mens die gewoon mag zijn.

 

 

 

 

 

 

De absurditeit van het leven

5 juni 2026

Gisterenavond zat ik op bed televisie te kijken toen ik ineens een enorm kabaal hoorde. Mijn bed staat nog geen vijftig centimeter van een grote raampartij vandaan. Direct beneden mijn raam ligt een sloot en aan de overkant staat een rij enorme platanen. Bij wijze van spreken kan ik de bladerkroon bijna aanraken.

Een stuk of vijf kraaien maakten ruzie en vlogen bijna tegen het raam aan. Eén tikte zelfs het glas aan, maar schoot in volle vaart weer terug de kroon in. Ze probeerden een kauw te verjagen die vervolgens voor mijn raam bleef zitten en geluiden maakte alsof hij me riep. Mijn hondje Puck begon hard tegen hem te blaffen, maar daar leek hij totaal niet bang voor te zijn. Hij bleef naar me kijken alsof hij zich hier veilig voelde.

Een tijdje geleden waren diezelfde kraaien ook al zo ongezellig bezig tegen een kauw en toen heb ik me ermee bemoeid. Zou dit dezelfde kauw zijn die ik toen gered heb?

Ik wilde hem eigenlijk binnenlaten, maar Ton zag dat niet zo zitten. Dus heeft hij zeker een half uur voor mijn raam gezeten, al kletsend terwijl hij me bleef aankijken. Ik hoop dat hij nog eens op visite komt.

Ik werd wakker na een droom over bloedcellen. Een mens kan toch vreemde dromen hebben. Terwijl ik hem opschreef op mijn dromenpagina kwam ineens een verhaal van Michel naar boven. Hij vertelde ooit dat hij in zijn jonge jaren LSD gebruikt had en toen met vrienden van Dordrecht naar Amsterdam was gereden. Die ervaring was hem altijd levendig bijgebleven.

Achter het stuur sloeg de LSD ineens in. Langzaam veranderden de snelwegen in aderen. De auto’s werden witte en rode bloedcellen. Alles bewoog en ademde. De auto werd als het ware richting het hart gepompt. Het aquaduct bij Schiphol voelde als een hartklep.

Michel kon daar heel schilderachtig over vertellen. Hij zei dat hij tijdens die rit geen wegen, auto’s of omgeving meer zag, alleen nog maar aderen, bloedvaten, cellen en het hart. En toch… toen hij weer bijkwam, was hij gewoon in Amsterdam aangekomen.

Zelf heb ik nooit drugs gebruikt. Misschien ben ik daar te verantwoordelijk of te braaf voor geweest. Of leef ik van mezelf al genoeg in een fantasiewereld. Ik heb geen drugs nodig om te associëren, mijn hersenen hebben het bijna uitgevonden.

Dan belt mijn jongste zoon. Hij had een discussie met zijn vriendin over baby’s.

“Ojee,” denk ik dan meteen. “Word ik oma?”

Nee gelukkig, pfffft.

Hij wilde weten of wij vroeger weleens even naar de buren gingen of een boodschap deden terwijl we de babyfoon meenamen.

In de eerste plaats hadden wij helemaal geen babyfoon. De baby’s sliepen naast mij op de kamer en ik liet ze nooit alleen. Nog geen seconde. Pas toen ze een jaar of vijf waren gingen ze voor het eerst een nachtje naar mijn zus.

Mijn zoon had ook zijn oudste zus gebeld om te vragen hoe dat vroeger bij ons ging. Zij vertelde hem precies hetzelfde: dat wij de kinderen altijd overal mee naartoe namen.

“Okay,” zei hij tevreden. “Dat wilde ik even weten.”

Daarna hing hij op om zijn vriendin terug te bellen.

Door dat telefoontje kwamen natuurlijk allerlei herinneringen boven. Toen mijn oudste dochter nog maar een paar maanden oud was, hadden opa en oma een vijftigjarig huwelijksfeest met diner. Een tante en oom zouden een avond op haar passen.

Ik vond het verschrikkelijk.

Eenmaal in het restaurant zat ik na een paar minuten met dikke tranen te huilen omdat ik zo snel mogelijk terug naar mijn kindje wilde. Nee, vooral toen ze zo klein waren, was dat voor mij geen optie.

Van de herinnering alleen al schoten de tranen opnieuw in mijn ogen. Zo nuchter als ik soms kan zijn, ben ik kennelijk in gelijke mate ook een enorme watje.

Na het telefoontje keken we op de buienradar en besloten we een route te maken en te gaan fietsen. Heerlijk was het.

Alles is ineens zo vol gegroeid. Je kunt de sloten haast niet meer zien door de rijkdom aan oeverplanten. De borders staan vol wilde bloemen, opmerkelijk veel meer dan vorig jaar. Je merkt dat er bewust een ander beleid gevoerd wordt op dat gebied.

Geen regen, wel een blauwe lucht met witte, grijze en bijna zwarte wolken. Prachtig.

Halverwege gaan we altijd even op een bankje zitten om te genieten.

Dan hoor ik dichtbij: “Roekoe, roekoe.”

Ik moet lachen en vertel Ton dat ik vroeger een duif had die ik Roekie genoemd had.

Toen ik ooit op vakantie ging, zou mijn moeder voor haar zorgen. Na een week belde ik op om te vragen hoe het ging en natuurlijk vroeg ik meteen naar mijn duifje.

Mijn moeder antwoordde wat weifelend:

“Nou… het gaat niet zo best met haar.”

Ik schrok meteen.

“Wat heeft ze dan, mama?”

“Nee… ze is dood.”

Ik voelde direct die schrik en pijn in mijn hart.

“Hoe komt dat nou?”

En toen zei mijn moeder bloedserieus:

“Nou… ze is van haar stokkie gevallen.”

Echt waar. Dat zei ze letterlijk.

Het was zó absurd en slapstick-achtig dat ik in plaats van huilen enorm moest lachen.

Ton keek me aan met open mond en begon daarna ook hard te lachen.

Dromen kunnen absurd zijn. Drugs-trips kunnen absurd zijn. Gedrag kan absurd zijn. Ontmoetingen met dieren kunnen absurd zijn. Het leven zelf kan absurd zijn.

En misschien geeft juist die absurditeit een gevoel van vrijheid. Alsof alles mogelijk blijft. Alsof het leven zich niet volledig laat vastzetten in logica of regels.

Misschien is dat wel precies waarom het de moeite waard blijft om te leven.

Misschien zit vrijheid niet in het begrijpen van het leven, maar in het durven meebewegen met zijn vreemde kronkels. In het lachen tussen tranen door. In een kauw voor het raam, een herinnering onderweg, een moederzin die tegelijk pijnlijk en komisch is. Alsof het leven telkens opnieuw fluistert: kijk… alles beweegt, alles leeft.

 

 

Liedjes die blijven terugkomen

 

4 juni 2026

Liedjes. Gisteren had ik het over liedjes of songs die al mijn hele leven steeds terugkomen. Er zijn ook liedjes die jarenlang onderdeel waren van mijn actieve brein. Voor mij is het door ervaring in het leven duidelijk geworden dat er soms dingen gezegd worden die blijven hangen en vaak pas jaren later betekenis krijgen. Of ik zie iets dat in mijn geestesoog vast blijft zitten. Het verdwijnt meestal pas op het moment dat het zijn betekenis heeft kunnen blootleggen.

Toen ik jong was probeerde ik altijd direct op zoek te gaan naar die betekenis. Inmiddels weet ik dat het zo niet werkt. Tijd neemt zijn eigen tijd. Soms uren, soms dagen, soms jaren.

Tijdens mijn yoga-periode leerde ik dat geduld en discipline misschien wel de moeilijkste deugden zijn voor de mens. Shuni mudra: de duim tegen de top van je middelvinger, de handen rustend op je benen met de handpalmen naar boven gericht, ontvangend. In de filosofie wordt die vinger verbonden met de planeet Saturnus. Mijn sterrenbeeld is Steenbok, dus je zou kunnen zeggen dat ik een saturnaal mens ben. Veel geduld, uithoudingsvermogen en doorzettingskracht.

Maar daar staat vaak ook de andere kant tegenover. Wanneer ik niet goed in mijn vel zit, kan ik juist enorm ongeduldig worden en heel plotseling opgeven. Bijvoorbeeld van de ene op de andere seconde een relatie beëindigen. Dat heeft in het verleden voor grote, acute veranderingen gezorgd, met alle ellende van dien.

Mijn medaille is nu eenmaal -1000 tegenover +1000.

Eigenlijk besef ik nu, terwijl ik dit opschrijf, voor het eerst dat mijn plotselinge acties misschien niets anders zijn dan de andere kant van diezelfde medaille. Zo had ik het zelf nog nooit bekeken. Het opschrijven van mijn gevoelens en belevingen werkt werkelijk heilzaam wat betreft inzichten in mijn aangeleerde karakter en gedrag.

Hahaha… ik zit hier achter mijn laptop gewoon verbaasd te zijn. Echt top.

Terug naar een liedje.  

Ik zing nog steeds op momenten....

“Telkens weer haal ik me in m'n hoofd. Dat ik die hemel krijg die me wordt beloofd. Telkens weer wordt alle blauw weer grauw. Sta ik teleurgesteld buiten in de kou. Maar weer denk ik, Er komt er één….Waar ik alleen voor leef, mijn hart aan geef.  Bij wie ik vind dat wat ik nu ontbeer. Liefde voor altijd, telkens weer.” 

Lang heb ik gezocht naar onvoorwaardelijke liefde, herkenning en erkenning. Mijn teleurstelling daarin was groot. Nu vind ik het nog steeds jammer dat dit blijkbaar zo moeilijk is, zelfs voor mensen die zeggen dat ze van je houden.

Maar toen kwam het lied van Whitney Houston: The Greatest Love of All.

Mijn kinderen hebben honderden keren achterin de auto gezeten terwijl ik dat nummer keihard aanzette en nog harder mee blèrde, met de tranen over mijn wangen stromend. Het besef dat ik de ware liefde uiteindelijk in mijzelf moest gaan vinden.

Iets dat makkelijker gezegd is dan gedaan.

Toch is dat vanaf dat moment een beweging geworden die ik langzaam in gang ben gaan zetten.

En nu pas bemerk ik dat ik voor het eerst echt liefdevol en zacht begin te worden voor mezelf.

En eerlijk?

Er is nog een hele weg af te leggen.

Misschien blijven sommige liedjes een leven lang terugkomen omdat ze iets raken wat nog niet volledig begrepen of doorleefd is.

Misschien vertelt wat een mens blijft zingen uiteindelijk meer over zijn verlangens dan duizend analyses ooit zouden kunnen doen.

En misschien begint echte liefde niet op het moment dat iemand anders ons volledig begrijpt, maar wanneer we langzaam zachter durven te worden voor onszelf.

 

 

 

 

 

 

 

 

Rode en zwarte ballonnen

 

3 juni 2026

De ene beroemde cabaretier zegt tegen de andere cabaretier:
“Jij doet eigenlijk hetzelfde als ik, alleen ik doe het met rode ballonnen en jij met zwarte ballonnen.”

“Ja,” dacht ik, “de een maakt humor over liefde, passie, feestvreugde en de simpele dingen die het leven mooi maken. De ander maakt humor over rouw, verdriet, worsteling en de simpele dingen die het leven zo moeilijk en ingewikkeld maken.”

Beide kunnen mij, goed uitgevoerd, enorm bekoren. Want uiteindelijk wordt er gelachen. En lachen werkt bevrijdend.

Zo is er een liedje dat in 1966 geschreven werd en dat ik als klein kind al zong, simpelweg omdat het mijn fantasie prikkelde. Later in mijn leven bleef het gewoon regelmatig door mijn hoofd gaan. Ik wil niet overdrijven, maar ik denk dat ik het minstens eens in de twee weken in gedachten zing. Of, als er niemand in de buurt is, gewoon hardop.

Het is een tragikomisch verhaal. Met rode en zwarte ballonnen, maar ook met rode en zwarte vlaggen. Een verhaal over liefde, verdriet, rouw, verraad, medeleven, oordeel, onschuld en totaal verschillende percepties.

Het lied werd geschreven én gezongen door iemand die zelf alcoholist was en uiteindelijk ook aan die verslaving ten onder ging.

Ik wil het hier plaatsen als onderdeel van mijn verhaal en mijn inmiddels bijna zestig jaar durende fascinatie ervoor. Misschien raakt het me al zo lang omdat het eigenlijk een universeel thema is, gebracht in een klein, bijna komisch verhaal.

Niemand ter aarde weet hoe het eigenlijk begon

Het droevige verhaal van de nozem en de non

Van de nozem en de non

Vroeg in het voorjaar ontmoetten ze elkaar

Ze keken elkaar aan en toen was de liefde daar

Ja, toen was de liefde daar

Sterk is de hartstocht, tijdelijk althans

De non vergat haar plichten en haar rozenkrans

Ze vergat haar rozenkrans

'T is wel te begrijpen, 't gebeurt toch elke dag

De nozem was verloren toen hij in haar ogen zag

Toen hij in haar ogen zag

Ze wandelden in het park in de prille lentezon

En honderdduizend kussen kreeg de nozem van de non

Kreeg de nozem van de non

Een zekere juffrouw Jansen gluurde door de ruit

Ze wist niet wat ze zag en haar ogen puilden uit

En haar ogen puilden uit

Een zekere heer Pieterman zat op zijn balkon

Hij stond stomverbaasd van de reacties van de non

Van de reacties van de non

"Leve de liefde", zei heer Pieterman galant

Maar juffrouw Jansen die belde naar de krant

Ja die belde naar de krant

Daar dachten allen, dat ze 't maar verzon

Dus belden ze de kapelaan en verklikten de non

En, verklikten ze de non

"Kijk", zei de kapelaan: "Da's nou echt weer duivelswerk"

Zo gauw ik er niet bij ben, beduveld hij de kerk

Dan beduveld hij de kerk

"In zulke dingen", zei hij: "Ben ik hard als beton"

Ik stuur de politie op het dak van de non

Van de nozem en de non

Dankzij juffrouw Jansen en de kapelaan

Maakte de politie er een einde aan

Ja, d'r kwam een einde aan

De non en de nozem gingen op de bon

Een schop kreeg de nozem, de zenuwen de non

Ja, de zenuwen de non

Want ze liepen namelijk zomaar in het gras

En de politie zei dat dat verboden was

Dat het gras verboden was

Niet om het één of ander, maar omdat het kon

Eindigde de liefde van de nozem en de non

Van de nozem en de non

Volgens Aristoteles weegt een zoen niet zwaar

Volgens de kapelaan is dat nou echt niet waar

Volgens mij... is 't nogal raar.

Of dit nu compleet nuchter geschreven is, of met roze olifanten erbij, maakt mij eigenlijk niet uit. Het vertelt op een humoristische manier hoe mensen zijn. In al hun goede bedoelingen.

Wat voor de één goed is, is voor de ander slecht.
En andersom.

Wij bewegen ons allemaal vanuit onze persoonlijke waarheid.

Misschien fascineerde dit lied mij als kind al omdat ik intuïtief voelde hoe ingewikkeld mensen eigenlijk zijn. Hoe liefde, oordeel, medeleven, bemoeizucht en moraal voortdurend door elkaar heen lopen.

Morgen wil ik verder onderzoeken waarom juist dit lied al bijna zestig jaar steeds terugkeert in mijn hoofd. Relativeer ik daarmee bepaalde situaties? Verzacht het iets in mij? Of herken ik ergens de absurditeit van het menselijk bestaan?

En er is nóg een liedje dat ik al mijn hele leven regelmatig zing of neurie.

Het dagelijks schrijven en terugkijken naar mijn eigen gedachten, herinneringen en associaties geeft mij opvallend veel rust en inzichten.

Die terugkerende liedjes vertellen waarschijnlijk óók een verhaal.

Misschien blijven sommige liedjes een leven lang bij een mens omdat ze iets aanraken wat nog ouder is dan woorden.

Misschien herkennen we onszelf soms niet in verklaringen, maar wel in ritmes, beelden en verhalen.

En misschien zegt wat een mens blijft zingen uiteindelijk veel over wat er diep vanbinnen gehoord wil blijven worden.

 

 

 

 

 

 

Dansen in de regen

 

2 juni 2026

De lucht was vanmorgen bewolkt, zelfs wat donker. Het regende licht, maar het voelde warm buiten. Terwijl ik naar mijn auto liep, dacht ik ineens aan de heftige zomerregens in Joegoslavië, waar ik als kind blij doorheen liep te dansen terwijl iedereen liever droog binnen bleef.

Op de fitness was het stil. Nog steeds wat benauwd ook. De airco blies ijskoude lucht in mijn nek, wat ik dan weer niet als prettig ervaar. Van de week hoorde ik op de radio dat de temperatuur op aarde gemiddeld met 0,2 graden per jaar stijgt en specifiek in Nederland zelfs met 0,4 graden. Terwijl ik aan de gewichten hing, begon ik verder te mijmeren.

Goh… zou dat betekenen dat de zomerregens hier uiteindelijk ook heftiger worden? En dat er steeds meer zware stormen ontstaan? Niet dat ik daar echt verstand van heb, maar ergens lijkt me dat logisch.

In de auto terug naar huis zien we donkere wolken aankomen. Het geluid van de radio dringt langzaam tot me door. Een gesprek met een meteoroloog. Heel Nederland krijgt code geel, er komt zware regenval aan en waarschijnlijk stevige windstoten. De interviewer vraagt of dit samenhangt met de opwarming van de aarde. Er volgt een heel verhaal over warmere lucht die meer vocht vasthoudt en daardoor ineens veel heftiger regen kan loslaten.

“Nogal logisch,” zeg ik tegen Ton. “Daar zat ik daarnet nog over te filosoferen.”

En zoals altijd begint mijn hoofd daarna weer verder te dwalen.

Klimaatverandering lijkt ook gepaard te gaan met gedragsverandering van de mens. Minder respect. Grotere verschillen die mensen niet meer lijken te willen of kunnen overbruggen. Vergrijzing. Nu zijn er nog veel mensen, maar over een generatie ziet de wereld er waarschijnlijk alweer heel anders uit.

We denken vaak in kleine afgesloten kaders, maar kunnen we ons leven niet zien als onderdeel van een veel groter geheel? Existentieel. Universeel. Waardoor mijn overdenkingen misschien niet slechts metaforen zijn, maar ook een richting aangeven?

Thuis stort ik weer volledig in. Zo moe ben ik van die benauwde lucht. Ik slaap ruim twee uur en word pas wakker wanneer het buiten letterlijk donkergrijs is geworden. De regen komt met bakken uit de hemel.

Heerlijk vind ik dat.

Ik zet het raam open en ruik de frisse natte lucht. Ik hoor het gekletter op het asfalt. De grote bomen vlak voor mijn raam zwiepen met hun felgroene bladeren heen en weer in de aanval van wind en stortregen.

Mijn zus belt en vertelt dat ze met haar scootmobiel is gevallen. Het enige waar ze op dat moment aan dacht was haar hondje, dat die zich geen pijn zou doen. Zelf heeft ze een grote wond op haar been en is ze bont en blauw. Voortaan zal ze in een bocht heuvelop waarschijnlijk iets minder hard rijden.

Ze is vandaag ook naar de crematie geweest van een vriend. Een man die altijd met enorm veel plezier salsa danste. Ze had gehoopt dat daar tijdens de uitvaart ook iets van terug zou komen, maar ze had het geheel als bevreemdend ervaren.

Tijdens zo’n gesprek schieten er allerlei verschillende uitvaarten door mijn hoofd.

Hoe wil iemand eigenlijk dat er gerouwd wordt?

Met tranen?
Met een lach?
Of allebei, omdat ze misschien onderdeel zijn van dezelfde medaille?

Wil je vooral het intense verdriet delen?
Of juist het leven van iemand vieren?

Het kan allemaal.

Voor mij ligt dansen in de regen het dichtst bij mijn gevoel van leven, liefde, rouw en dood.

Misschien probeert de natuur ons voortdurend te laten zien dat alles beweegt, verandert, verdwijnt en opnieuw begint.

Misschien zijn regen, verdriet, liefde en opluchting veel minder gescheiden van elkaar dan wij vaak denken.

En misschien lijkt dansen in de regen daarom zo op leven zelf — kwetsbaar, tijdelijk, nat, ongecontroleerd… en toch wonderlijk levend.

 

 

 

 

 

 

 

Namen in het landschap

 

1 juni 2026

Na weer een vreselijk pijnlijke nacht sta ik toch vrij monter op. Hoe dan ook heb ik zin in de dag. Op mijn fietsknooppunten-app heb ik een route van dertig kilometer door de bossen rond Ede gemaakt. Het is lekker weer, niet te warm en niet te koud. Perfect fietsweer zal ik maar zeggen.

We fietsen vrijwel alleen maar door bossen, heidevelden, gerstvelden en uienvelden. Heel opvallend zijn de paarse rododendrons die we werkelijk overal zien. In tuinen netjes gesnoeid, maar in het wild ook als enorme struiken van drie tot vier meter hoog. De huizen die we tegenkomen zijn gigantisch en opvallend veel land en bos blijkt privébezit te zijn.

Het enige dorp waar we echt doorheen fietsen is Lunteren. Tja… Lunteren. Dat is wel heel bekend voor mij. Maar waarvan? Schoolkamp? Of die psychiatrische kliniek midden in de bossen waar mijn broer ooit verbleef? Wat precies weet ik niet, maar Lunteren voelt vertrouwd.

Ik zie een autobedrijf genaamd Koudijs, met een enorm elektronisch bord waarop de datum en temperatuur worden aangegeven: 27 graden. Dat soort dingen ontgaan mij niet.

We komen langs een terras met een enorm Vrijheidsbeeld als trekpleister waar we even wat gaan drinken. Binnen worden we ontvangen door twee levensgrote beelden van de Blues Brothers. Dat brengt me direct terug naar mijn verkeringstijd met Michel. We hebben zó vaak samen gedanst op hun muziek. Binnen is alles ingericht in Amerikaanse jaren vijftig- en zestigstijl. Mijn gedachten dwalen daardoor weer af naar mijn tijd met de vader van mijn oudste dochter. Wij struinden vroeger overal rond om originele spullen uit die tijd te verzamelen.

Het gaat allemaal door me heen. Ik praat er niet over.

Na een heerlijke rit komen we uiteindelijk terug bij de bus om de fietsen in te laden. Maar dan… start de bus niet. Rustig wacht ik af terwijl Ton probeert dat ding weer aan de praat te krijgen. Het lukt uiteindelijk na een kwartiertje. Wonder boven wonder lukt het mij om die fijne sfeer van de ochtend vast te houden.

We besluiten terug naar huis te rijden en de TomTom op ‘snelwegen vermijden’ te zetten. Geweldig hoe je binnendoor via de Veluwe langzaam de Betuwe in rijdt en het landschap ziet veranderen.

We praten nog even over het stukje dat ik geschreven heb over Hans Dorrestijn. Ton verbaast zich er iedere keer weer over dat ik nog zoveel letterlijk onthoud.

“Nee,” zeg ik, “ik koppel aan heel veel woorden associaties, waardoor ze een soort meervoudige betekenis krijgen en dus makkelijker te onthouden zijn. Dat doe ik overigens niet bewust, het gebeurt gewoon zo in mijn brein.”

Ton beaamt dat hij dat weet, maar zegt tegelijkertijd dat hij er toch iedere keer weer versteld van staat.

Inmiddels is het al bijna half drie en mijn maag begint flink te knorren. Op mijn mobiel kijk ik op Maps, toets restaurants aan en zie dat we over driehonderd meter rechtsaf moeten. Ton luistert direct. Dat is op zulke momenten echt prettig. Binnen een paar minuten staan we bij een ontzettend leuke uitspanning aan een plas met strand en natuur eromheen: Woody’s Beachclub. Vriendelijke bediening en het gevoel alsof je aan zee zit midden in de Betuwe.

Daarna vervolgen we onze route en komen op een dijk terecht. Zo’n hoge steile dijk waar je elkaar langzaam moet passeren en allebei nét naast het asfalt wegzakt. Verschrikkelijk.

Normaal wil ik zelf rijden, maar dat kan niet met die bus. Ik moet me volledig overgeven aan de rijkunsten van Ton. Dat is voor mij niet echt makkelijk. Wanneer ik op vakantie ben, kan ik vaak niet naar de wc. Deze dagen dus ook niet. Mijn hartstreek trekt langzaam samen en ondertussen moet ik letterlijk mijn billen dichtknijpen van angst. Pfffft… gelukkig zijn we uiteindelijk van die dijk af.

Om mijn schreeuwende lichaam weer te kalmeren probeer ik langzaam en diep adem te halen en me volledig te focussen op wat ik buiten zie. Dan zie ik een windturbine met de naam ‘De Ranke Zwaan’. Daarna nog een: ‘De Witte Juffer’. En nog een: ‘Het Rode Hert’.

Dat is apart, denk ik dan.

Drie turbines naast elkaar met namen van een vogel, een juffer en een hert. Waar zit de overeenkomst? Waarom juist deze namen? Dat ga ik thuis uitzoeken.

Thuis breng ik eerst een bezoek aan het kleinste kamertje, zelfs zonder eerst de hondjes te begroeten. Zij begroeten mij overigens wél in dat kamertje. Daarna alle aandacht voor de hondjes en vervolgens ga ik op onderzoek uit.

Het blijken bekende turbines te zijn die zelfs in het nieuws geweest zijn. Twee staan stil vanwege technische problemen en veroudering. Alleen De Witte Juffer draait nog door. Maar daar ben ik nog niet tevreden mee.

Waarom juist dié namen?

De Ranke Zwaan verwijst naar het sierlijke uiterlijk van de turbine. De Witte Juffer blijkt zowel een oude technische benaming te zijn als een verwijzing naar een jonge vrouw. En Het Rode Hert verwijst naar de natuur en kracht van het landschap.

Goed… ik snap nu dat ze gezien worden als individuen en niet zomaar als drie windmolens naast elkaar.

Maar dat witte juffertje… daar blijf ik dan weer even over struikelen.

Mijn gedachten gaan weer hun eigen weg en komen uiteindelijk uit bij witte wieven, sagen en oude vrouwelijke geestverschijningen. En ineens denk ik aan Clara, Bianca en Alba uit Het huis van de geesten van Isabel Allende. Drie namen die allemaal verwijzen naar witheid, licht of zuiverheid.

Wat uiteindelijk ook besloten wordt over deze drie turbines van Culemborg… in mijn hoofd heten ze vanaf nu gewoon Clara, Bianca en Alba.

Zo zie je maar weer wat een druk bestaan ik heb terwijl ik vrijwel niets doe…..

Misschien is een landschap nooit alleen maar landschap, maar ook een verzameling herinneringen, associaties en gevoelens die onderweg vanzelf mee beginnen te bewegen.

Misschien zoekt mijn hoofd niet eens bewust naar betekenis, maar ontstaat die zodra iets mijn aandacht grijpt.

En misschien begint creativiteit precies op het moment dat gewone dingen ineens een eigen verhaal terug beginnen te vertellen.

 

 

 

 

 

Na de regen komt Dorrestijn

 

 

 

 

 

 

 

Beurs

 

30 mei 2026

Vanmorgen ben ik weer gaan trainen. In het begin viel het me zwaarder dan ik had verwacht. Thuis is het ondertussen wat rommelig geworden doordat ik met die hitte simpelweg geen puf had om iets te doen. Vandaag heb ik eindelijk weer een plan opgevat én uitgevoerd.

Voor het eerst sinds lange tijd merk ik dat er weer allerlei creatieve ideeën door mijn hoofd beginnen te bewegen. Nog niets concreets, maar er komt duidelijk weer iets op gang.

Morgen gaan we twee daagjes weg en mijn zoon komt op de hondjes passen. Dat is voor het eerst dat iemand hier in huis komt oppassen. Mijn kinderen hebben hier nooit gewoond, dus de gewoontes die wij hier hebben zijn voor hen onbekend.

Miss Organisatie is niet voor niets mijn tweede naam, dus heb ik natuurlijk een overzichtelijke lijst gemaakt met wat wel en niet te doen.

Waarschijnlijk kijkt hij er niet eens naar, maar voor mijn eigen gemoedstoestand werkt het prima.

Ondertussen merk ik ook dat ik het steeds beter los kan laten wanneer het huis er niet perfect opgeruimd en schoon uitziet zoals ik het eigenlijk het liefst zou willen. Zeker op momenten waarop het lichamelijk gewoon te veel is, leer ik steeds meer om niet te zeuren maar juist blij te zijn met alles wat Ton wél doet.

Want laten we eerlijk zijn: als mijn lichaam niet lekker aanvoelt, dan kan brommen soms best prettig zijn.

Het is ongelooflijk, maar ik word nog steeds iedere dag blauwer. Het begint nu echt flink door te zetten en voelt vooral beurs aan.

Dat is trouwens ook zoiets.

Ton vindt mijn uitleg over pijn vaak vreemd of moeilijk te volgen. Ik ervaar beurs namelijk niet direct als pijn, maar eerder alsof dat specifieke deel van mijn lichaam misselijk is. Hoe kan een been, rug of bil nu misselijk zijn?

En toch is dat precies de juiste omschrijving voor het nare gevoel dat mij daar beperkt.

De plek die echt gemeen pijn doet zit midden op mijn bil, precies waar ik gevallen ben. Daar is nauwelijks iets te zien, behalve een harde bobbel.

Wat dat betreft lijkt een lichaam eigenlijk op het leven zelf.

De echte oorzaak zit diep vanbinnen. Ingekapseld, verhard en vaak nauwelijks zichtbaar.

Op andere plekken laat het zich vervolgens wel zien.

Zoals Ton mijn gebrom over zich heen krijgt terwijl hij eigenlijk helemaal niet de oorzaak is. Hij is gewoon een belangrijk onderdeel van mijn bestaan geworden. Een soort verlengstuk van mezelf.

Dus ik blauw… en hij krijgt hem rauw.

Ach gossie… gelukkig begrijpen we allebei inmiddels wel dat oorzaak en gevolg lang niet altijd op dezelfde plek zichtbaar worden.

Nu kijken we uit naar onze mini-trip. Even allebei eruit. Even weg uit de malaise van de afgelopen weken. Letterlijk van omgeving veranderen helpt ook bij herstel.

En ik weet bijna zeker dat mijn brein onderweg alweer van alles oppikt om creatief te verwerken.

Het begint weer te kriebelen.

Ik denk dat ik binnenkort weer eens aan een nieuw project ga beginnen.

Misschien ontstaan creatieve impulsen juist op het moment dat een mens langzaam weer wat ruimte begint te voelen in zichzelf.

Misschien laten lichaam en emoties zich zelden precies zien op de plek waar de werkelijke oorzaak ligt.

En misschien is herstel niet alleen genezing van pijn, maar ook het moment waarop nieuwsgierigheid en levenslust langzaam weer beginnen terug te keren.

Een beetje geven en nemen

 

 

 

 

 

 

 

Door dik en dun

 

28 mei 2026

Een dag van afzien.

Zo vreemd dat ik nu pas steeds blauwer, groener en paarser word. Ook nu pas krijg ik echt het gevoel dat ik flink in elkaar geslagen ben. Totaal ongemakkelijk in mijn lichaam, met ergens op de achtergrond een lichte snik, besloot ik opnieuw maar niets te doen vandaag.

Mijn herstelscore op mijn Fitbit liet ook duidelijk zien dat rust waarschijnlijk de beste oplossing was.

Langzaam begon het weer warmer te worden en voordat ik het wist was ik overdag opnieuw in een diepe slaap gevallen. Toen ik wakker werd was ik werkelijk doodmoe. Ik moest alle zeilen bijzetten om bijvoorbeeld alleen al naar het toilet te kunnen lopen.

Van verschillende vrienden en kennissen zie ik ondertussen mooie beelden voorbij komen. Fijne vakanties, gezellige uitjes, terrasjes, wandelingen. Dan besef ik ineens dat dit soort dingen voor mij waarschijnlijk nooit meer vanzelfsprekend zullen zijn zodra het te warm wordt.

Alhoewel…

Ik heb inmiddels al bij een apotheek geïnformeerd naar een koelvest.

En…

We hebben voor dit weekend zelfs een hotelletje geboekt nadat we zagen dat het minder warm zou worden.

Hahaha… nu zie ik ondertussen dat er juist regen voorspeld wordt, dus dat is dan weer typisch pech.

Ondertussen heeft Ton een airco in mijn slaapkamer gezet, waardoor ik me gelukkig iets beter voel.

Mijn hondje ligt de hele dag naast me. Ze slaapt, reageert af en toe even op een geluid, om daarna weer rustig verder te slapen. Soms likt ze even aan mijn voeten en dut daarna weer door.

Wanneer ik even uit bed stap, loopt ze direct mee. En wanneer ik terugga, gaat zij ook weer mee terug.

Ze is er gewoon.
Door dik en dun.

Ooit heb ik haar gered uit een vervelende leefsituatie.

Maar ondertussen vraag ik me soms af:

wie redt nu eigenlijk wie?

Misschien zit echte trouw niet in grote woorden, maar juist in stil aanwezig blijven naast iemand.

Misschien leren dieren ons soms beter dan mensen wat onvoorwaardelijke nabijheid werkelijk betekent.

En misschien bestaat liefde uiteindelijk niet uit oplossingen, maar uit het simpele feit dat iemand — of iets — blijft wanneer het moeilijk wordt.

 

 

 

 

 

 

Lichaam Annette

 

27 mei 2026

Vandaag bezocht ik mijn broer in het ziekenhuis. Hij ligt daar alleen op een kamer. Geen uitzicht, behalve op een wc-pot. Een open wond aan zijn voet, een katheter, een drain en een lichaam dat zichtbaar onrustig geworden is door alles wat er gebeurt.

Mijn broer is altijd een gezonde man geweest. Sportief ook. Hij zat op turnen, voetbal en badminton. Altijd soepel, springerig en in balans. En nu ligt hij daar met Parkinson en een aandoening aan zijn voet die maar niet goed lijkt te komen. Zijn hele zenuwsysteem lijkt van streek.

Terwijl hij zo lag te trillen zei hij ineens:
“Ik ben niet zenuwachtig hoor.”

Ik moest daar even om lachen en zei direct dat ik dat begreep.

En toen vroeg ik hem:
“Snap je nu waarom ik Annette altijd heb losgekoppeld van lichaam Annette?”

Nu kon hij zich daar ineens wel iets bij voorstellen.

Onderweg naar huis bleef die zin in mijn hoofd hangen. Ik realiseerde me opnieuw hoe sterk veel mensen zich identificeren met hun lichaam en uiterlijk. Heel begrijpelijk natuurlijk. Zeker wanneer je lichaam altijd vanzelfsprekend heeft gefunctioneerd. Dan bén je dat sterke lichaam, die soepelheid, die gezondheid.

Bij mij is dat altijd anders geweest.

Vroeger ervaarde ik Annette en lichaam Annette echt als twee verschillende entiteiten. Niet vanuit afwijzing van mijn lichaam, maar omdat mijn lichaam nooit volledig deed wat ik innerlijk voelde of wilde. Daardoor ontstond er al jong een soort onderscheid tussen degene die waarneemt, voelt, denkt en leeft… en het lichaam dat dat allemaal moest uitvoeren.

Toch heb ik lichaam Annette altijd heel serieus genomen. Niet als vijand, maar als instrument. Een vertaler van wat er innerlijk leeft. Via mijn lichaam neem ik sfeer waar, spanning, emoties, pijn, liefde, authenticiteit en onrust. Mijn lichaam reageert vaak sneller dan mijn gedachten.

Misschien is dat ook waarom ik nooit volledig ben samengevallen met mijn lichamelijke functioneren of uiterlijk. Annette voelde voor mij altijd groter dan alleen het lichaam.

En toch leef ik wel volledig dóór dat lichaam heen.

Dat vind ik zelf eigenlijk ook bijzonder nu ik het zo opschrijf.

Want misschien heb ik lichaam Annette altijd gezien als een soort levenspartner. Soms werkte ze mee, soms niet. Soms luisterde ik goed, soms was ik boos of gefrustreerd. Maar altijd was er een samenwerking tussen die twee.

Nu ik mijn broer zie worstelen met een lichaam dat hij niet meer volledig begrijpt of kan vertrouwen, voel ik ook steeds meer empathie voor mensen die altijd gezond zijn geweest en ineens iets krijgen.

Vroeger dacht ik vaak:
“Nou, dan pas je je toch gewoon aan?”
Of:
“Dan zoek je toch een andere manier?”

Ik haalde daar vrij makkelijk mijn schouders over op.

Nu begin ik steeds beter te begrijpen hoe groot die innerlijke schok eigenlijk moet zijn wanneer een mens plotseling merkt dat zijn lichaam niet meer vanzelfsprekend functioneert.

Misschien word ik zachter.
Niet alleen naar andere mensen, maar ook naar mezelf.

Misschien bestaat een mens niet alleen uit een lichaam, maar ook uit degene die het lichaam waarneemt, probeert te begrijpen en ermee leert samenwerken.

Misschien ontstaat echte mildheid op het moment dat we beseffen hoe kwetsbaar én bijzonder die samenwerking eigenlijk is.

En misschien begint wijsheid niet bij het loslaten van het lichaam, maar juist bij het leren luisteren naar wat lichaam en bewustzijn elkaar proberen te vertellen.

 

 

 

 

 

 

Noodweer

 

 

Het verschil tussen leven en dood

 

 

Breuklijnen

 

24 mei 2026

Het is een mooie dag, maar na veel ongemak vannacht in mijn lichaam besloot ik vandaag niets te doen en thuis te blijven. Vandaag voelde ik me geen negentig jaar oud maar misschien tachtig. Een verbetering zou ik maar zeggen. Rust na een dagje fietsen blijkt toch heilzaam.

Mijn zoon belde en vertelde dat hij zijn schoonouders had ontmoet. Geboren en getogen in Marseille en eigenlijk nauwelijks wetend wat Nederland precies voor land is. Het valt hem op hoe weinig Fransen vaak weten over andere landen, laat staan over de rest van de wereld. Dat herken ik wel. Over de hele wereld blijven aardrijkskunde- en geschiedenislessen vaak beperkt tot een gekleurd wereldbeeld vanuit het eigen land. In feite wordt iedereen gevormd — of misschien wel gehersenspoeld — door de informatie die je meekrijgt via school, media en cultuur.

Ton zat ondertussen te kijken naar een programma over het slavernijverleden en hoe diep Nederland daarin verweven is geweest. Een afschuwelijk verleden natuurlijk. Toch voelde ik weerstand om daar op dat moment mee bezig te zijn. Waarom precies weet ik eigenlijk niet. Het gekke is dat mijn maag letterlijk omdraait wanneer ik eraan denk.

Voor mij werkt het kennelijk zo dat ik heel sterk in het nu wil leven. En juist nu gebeuren er op de wereld nog steeds dit soort verschrikkelijke dingen. Ondanks alles wat we via media zien, weet ik zeker dat wij nog maar een fractie kennen van wat er op dit moment aan onmenselijke dingen gebeurt op deze aarde.

Daar wil ik mijn aandacht op richten. Niet op boosheid richting het verleden.

Het is moeilijk uit te leggen zonder iemand te kwetsen.

Daarna kijk ik naar de documentaireserie Earth Storm. Daarin worden natuurrampen uitgelegd op geologisch en historisch niveau. Heel interessant hoe wetenschappers laten zien dat een aardbeving in Amerika rond het jaar 1700 invloed had op een tsunami in Japan in diezelfde periode. Hoe de breuklijnen van aardplaten wereldwijd met elkaar verbonden zijn. Ook zien ze patronen en intervallen tussen grote aardbevingen die kunnen variëren van vierhonderdtwintig tot twaalfhonderd jaar.

Het staat eigenlijk vast dat er opnieuw grote rampen zullen komen. Misschien morgen, misschien over honderd jaar, maar dát ze komen is zeker. Hetzelfde geldt voor vulkanen en de zes supervulkanen op aarde, waaronder Campi Flegrei in Italië.

Wetenschappers zeggen: zolang de aarde bestaat, bestaan deze krachten al.

Dus de vraag is niet óf het opnieuw gebeurt, maar wanneer.

Ik zie het leven van mensen eigenlijk als onderdeel van diezelfde natuur. Volgens mij doen mensen elkaar al kwaad zolang de mens bestaat. Vaak puur omdat iemand anders of onbekend is. Ik ben daar niet blij mee. Sterker nog, in deze tijd lijkt alles op alle vlakken uitvergroot te worden.

Het gesprek hierover met Ton maakte me ineens verdrietig. Volgens mij bedoelden we uiteindelijk hetzelfde, maar gebruikten we andere woorden waardoor we elkaar even niet meer begrepen.

En dat tussen twee mensen die elkaar liefhebben.

Misschien lopen er door mensen net zulke onzichtbare breuklijnen als door de aarde zelf.

Misschien ontstaan veel conflicten niet doordat mensen iets anders voelen, maar doordat ze een andere taal geven aan dezelfde angst, pijn of bezorgdheid.

En misschien begint begrip niet met gelijk krijgen, maar met het besef hoe kwetsbaar communicatie eigenlijk is — zelfs tussen mensen die van elkaar houden.

 

Een gedachte op Pinksteren

 

Misschien probeert de mens zijn natuur helemaal niet te overstijgen, maar juist bewust te worden van die natuur.

Want zolang de aarde bestaat, bestaan er stormen, breuklijnen, vulkanen en botsingen. En zolang de mens bestaat, bestaan er angst, liefde, strijd, verbondenheid, afwijzing en verlangen.

Toch lijkt er in mensen ook iets aanwezig dat wil kijken naar zichzelf. Iets dat niet alleen wil reageren vanuit instinct, maar wil begrijpen, voelen en bewust kiezen.

Misschien is dat wel wat bedoeld wordt met bewustzijn.
Of — op een dag als Pinksteren — met de uitstorting van de heilige geest.

Niet als iets bovennatuurlijks buiten de mens, maar als het moment waarop een mens zich bewust wordt van zijn eigen binnenwereld.

Van de breuklijnen.
Van de liefde.
Van de angst.
Van de verbondenheid met alles om zich heen.

Misschien zit ware groei niet in het ontkennen van onze natuur, maar in het leren dragen ervan met bewustzijn.

En misschien begint echte vrijheid pas op het moment dat een mens niet langer hoeft te vechten tegen zichzelf.

 

 

 

 

 

 

Onzichtbare draden

 

 

 

 

 

 

 

 

Leven op dood hout

 

22 mei 2026

Na weer een slechte nacht, veel draaien, kreunen en steunen van de pijn, besloot ik toch te gaan fietsen. In ieder geval een paar noodzakelijke boodschappen doen en daarna wel zien of ik nog verder wilde gaan. Ineens voel je hoe je je billen beweegt op een zadel wanneer je een bocht maakt of een klein hellinkje op moet fietsen. Oh my God… dat was even een dingetje om zo pijnloos mogelijk te blijven bewegen. In het begin was het bijna misselijkmakend, maar uiteindelijk ging het toch wel. Alleen bij het afstappen werd ik iedere keer weer herinnerd aan die heftige blessure aan mijn bil.

In de winkel begon mijn bil als een gek te bonken. Ik ervaar dat als een plaatselijk spasme. Vroeger zou ik me in allerlei bochten hebben gewrongen uit angst dat iemand mijn billen zou zien bewegen. Nu was ik eigenlijk blij dat er iets gebeurde. Waarschijnlijk heeft het gewoon met herstel te maken. En wat maakt het uiteindelijk ook uit als iemand het zou zien?

Het was heerlijk zonnig weer, vijfentwintig graden, dus besloot ik toch verder te fietsen om te genieten van beweging, buitenlucht en zon. Ton zorgt er dan wel voor dat het geen enorme tocht wordt.

Door het slechte weer en de ziekte hebben we toch een paar weken nauwelijks gefietst. Ineens stonden de gele lissen langs de waterkant, klaprozen en dotters volop in bloei. Verrassend hoe snel dat dan ineens gaat. Zo gezellig ook om overal weer bloemen te zien verschijnen. Iedere zomer komen we langs een boerderij waar ze wilde bloemen uit hun eigen pluktuin verkopen. De eerste bosjes van dit jaar hebben we weer meegenomen.

Onderweg zag ik langs de weg een dood stuk boom staan met daarop een enorme glimmende, bijna levendig ogende zwam. Zo mooi om te zien hoe de natuur zichzelf opruimt en hoe er letterlijk nieuw leven ontstaat op iets wat dood is. De kringloop van leven, gewoon zichtbaar op flora-niveau.

Toch zag ik er ook direct een roofvogel in.

Mijn gedachten slaan dan meteen op hol. Wat zou de spirituele betekenis van een roofvogel zijn, vraag ik me dan af. In de spiritualiteit staat een roofvogel vaak voor helderziendheid, vrijheid en overzicht. Door hun scherpe blik en hoge vlucht worden ze gezien als boodschappers die je aansporen om situaties van een afstand te bekijken en trouw te blijven aan je eigen richting.

Ik kan het gewoon niet laten om overal vormen in te zien die direct iets in mij aanraken. In planten, bomen, wolken… noem maar op. Wanneer ik ergens meteen iets in herken, voelt het alsof het mij op dat moment iets vertelt. Eigenlijk doe ik met mijn omgeving hetzelfde als met mijn schilderijen: ik laat het als het ware met mij praten. In de natuur vind ik sowieso voortdurend associaties. Ook in cijfers en getallen trouwens, maar dat is nu even niet aan de orde.

Eenmaal thuis wilden we onze fietsen weer op hun plek zetten. Toen begon een onbekende man, die kennelijk ergens in het complex op visite was, behoorlijk onaardig te doen omdat wij onze fietsen daar neerzetten. Ik ben daar zeker een half uur van overstuur geweest. Ongemak in mijn lichaam maakt mij emotioneel minder stevig, merk ik. Dat is eigenlijk altijd al zo geweest, alleen ben ik mij daar tegenwoordig veel bewuster van.

Laat ik het zo zeggen: vroeger stuurde de emotie mij volledig aan op zo’n moment. Nu ben ik me bewust van zowel mijn lichaam als mijn emoties en lijk ik steeds sneller in staat om er als een soort buitenstaander naar te kijken en de emotie te sturen. Die buitenstaander is wat ik ‘het zelf’ noem.

Weer een beetje tot mezelf gekomen neem ik uiteindelijk mijn welverdiende rust. Toch best trots dat ik ondanks alles gewoon tweeënhalf uur heb gefietst.

Misschien laat de natuur voortdurend zien dat leven en verval geen tegenpolen zijn, maar onderdeel van dezelfde beweging.

Misschien vertellen vormen, kleuren en symbolen ons vooral iets over wat er vanbinnen al geraakt wil worden.

En misschien zit herstel niet alleen in sterker worden, maar ook in het steeds bewuster leren kijken naar wat er in jezelf gebeurt.

 

 

 

 

 

 

 

Zacht geworden

21 mei 2026

Waarschijnlijk ben ik door de pijn en het ongemak vandaag niet somber, maar wel snel geroerd.

Mijn ex-schoondochter heb ik gefeliciteerd met haar verjaardag. Al jaren heb ik haar niet meer gezien, maar zij was er in een roerige tijd waarin we binnen het gezin veel liefde en verdriet hebben ervaren. Er zijn exen van mijn kinderen waar ik nooit meer aan denk of een band mee voel, maar ook al zien we elkaar nooit meer, zij heeft en houdt een plekje in mijn hart.

Mijn heup en been voelden gisteren nog als een stijve plank, vandaag is dat gelukkig niet meer zo. Alleen de pijn is nog flink aanwezig en één bil voelt nog steeds zo hard als steen. Vanmorgen was ik vroeg wakker en probeerde ik voorzichtig een beetje door het huis te lopen. Dat lukte. Ook in mijn rolstoel op mijn rechterbil zitten ging redelijk. Na een uurtje wilde ik toch weer lekker gemakkelijk op bed zitten en een serietje kijken.

Dan gebeurt er iets wat ik eigenlijk niet van mezelf ken.

Ik wil mijn laptop openen, maar stort letterlijk en figuurlijk volledig in. Ton helpt me snel om weer zo comfortabel mogelijk in slaapstand te liggen en weg was ik. Pas een paar uur later werd ik weer wakker.

Doordat ik dagelijks train, merk ik dat mijn lichaam heel anders reageert op herstel. Dat de stijfheid grotendeels alweer verdwenen is, zo snel, dat is nieuw voor mij. En dan dat directe instorten in slaap, bam, gewoon niet tegen te houden, ook nieuw. Het klinkt misschien vervelend, maar ik zie er eigenlijk een verbetering in. Ik zal altijd af en toe blessures oplopen, dat is inmiddels wel duidelijk. Maar maandenlang herstellen lijkt door mijn nieuw opgebouwde fitheid misschien niet meer nodig.

Uiteindelijk voel ik me goed genoeg om op bed een simpele romcom te gaan kijken. Niet te ingewikkeld, gewoon even niets hoeven.

Daarin komt ineens een gedicht voorbij van E.E. Cummings:

“Ik draag jouw hart bij me (ik draag het in mijn hart)
ik ben er nooit zonder.
Waar ik ook ga, jij gaat mee, mijn liefste.

Ik vrees geen lot
(want jij bent mijn lot, mijn liefste)
ik wil geen wereld
(want jij bent mijn wereld, mijn ware zelf)

En jij bent alles wat een maan altijd heeft betekend
en wat de zon altijd zal bezingen, dat ben jij.

Dit is het diepste geheim dat niemand kent.
(hier is de wortel van de wortel en de knop van de knop
en de hemel van de hemel van een boom genaamd leven;
die hoger groeit dan de ziel kan hopen of de geest kan verbergen)

En dit is het wonder dat de sterren uit elkaar houdt.

Ik draag jouw hart
(ik draag het in mijn hart).”

Dikke tranen zit ik te huilen terwijl ik aan mijn kinderen denk, aan Michel en aan Ton. Niet te stoppen, zo diep raakt het mij ineens. Gewoon lekker janken in eenzaamheid met mijn hondje naast me.

Misschien maakt lichamelijke pijn een mens soms zachter en opener dan normaal.

Misschien dragen we sommige mensen ons hele leven met ons mee, ook wanneer de vorm van de relatie verandert.

En misschien zit echte liefde niet alleen in vasthouden, maar juist in het vermogen om geraakt te blijven.

 

 

 

 

 

Een rommelige dag

 

20 mei 2026

Het is een gekke dag. Ton is nog steeds niet goed genoeg om mee te gaan trainen, maar brengt mij wel weg en doet ondertussen even boodschappen. Zijn rijstijl is voor mij vaak wat stressvol. Zoals hij is, zo rijdt hij waarschijnlijk ook. Misschien geldt dat wel voor iedereen. Bij hem betekent het dat hij het allemaal niet zo nauw neemt en ervan uitgaat dat het uiteindelijk wel goed komt. De ene keer staat hij naar mijn gevoel eindeloos te wachten, vandaag reed hij juist vol gas op een rotonde af waarbij hij bijna een andere auto raakte. Vol op de rem. Mijn hart schoot zowat mijn lichaam uit.

Op de sportschool ontdek ik vervolgens dat ik mijn incheck-bandje vergeten ben. Gelukkig kennen ze mij inmiddels goed genoeg en krijg ik van de trainer een reservebandje. Ik wil op het eerste apparaat gaan zitten, zak door mijn linker enkel en val met mijn volle gewicht op mijn linker zitbeen. Geschrokken mensen om mij heen. Enorme pijn en onmogelijk om direct overeind te komen. Na een paar minuten klauter ik toch weer omhoog en besluit alsnog te gaan trainen. Gewoon invoelen wat wel en niet lukt.

Eigenlijk ging alles best goed, alleen zitten deed pijn. Tijdens de oefeningen probeerde ik mijn bil wat te ontlasten. Mijn spieren werden warm, de bloedsomloop kwam op gang, daar was ik uiteindelijk wel tevreden over. Eenmaal thuis begon alles toch flink te prikkelen. Mijn enkel en bil werden blauw en er ontstonden vochtophopingen. Op bed viel ik vrijwel direct in slaap. Uiteindelijk werd de hele linkerkant van mijn bil en bovenbeen helemaal stijf.

Later belt mijn zoon. Hij vraagt hoe ik het zou vinden als hij een Sahara met kamelen laat tatoeëren. Hij weet dat ik daar nooit echt gecharmeerd van ben geweest en wil weten of ik daar inmiddels anders over denk. Direct schieten de tranen in mijn ogen. Hij is volwassen en moet dat natuurlijk helemaal zelf weten. Waarom ik daar zo lichamelijk op reageer weet ik eigenlijk niet eens precies. Toch voel ik altijd een soort weerstand wanneer het over tatoeages gaat. Hij zegt dat mijn mening belangrijk voor hem is. Tja… wat betekent dat dan? Moet ik zeggen: “Joh, als jij dat mooi vindt, gewoon doen?” Of moet ik eerlijk zeggen wat ik werkelijk voel?

Daarna moet ik ineens aan mijn dochter denken en word ik verdrietig. Zij wil geen contact meer met mij. Wat haar betreft zijn haar ouders overleden. Het blijft pijnlijk. Waarschijnlijk zorgt die letterlijke blessure ervoor dat emoties sneller naar boven komen. Binnen ons gezin ligt veel pijn. Zij is iemand die letterlijk ruimte nodig heeft om daar haar eigen weg in te vinden. Mijn zus vertelde vandaag nog dat ze er goed uitziet en dat het een stuk beter met haar gaat. Daar ben ik oprecht blij om.

Wie weet gaat ze ooit zien dat liefde en kwetsing elkaar niet uitsluiten. Sterker nog: juist waar veel liefde zit, kunnen ook de diepste verwondingen ontstaan. Omdat daar verwachtingen, afhankelijkheid, verlangen naar erkenning en oude pijnlagen meespelen. Voor jonge mensen voelt het soms veiliger om alles zwart-wit te maken: goed of fout, veilig of onveilig, liefdevol of schadelijk, contact of geen contact. Dat geeft houvast wanneer emoties te complex of te pijnlijk zijn om tegelijkertijd vast te houden. Zeker binnen ouder-kindrelaties.

Uiteindelijk ben ik zelf ook jong geweest. Alleen had ik destijds niet de moed om mij zo rigoureus los te maken van mijn ouders. Dat heeft bij mij veel te lang geduurd. Hoe pijnlijk dit alles soms ook is, ik ben ergens ook trots op wie zij is.

Mensen zijn geen zuivere symbolen. Ouders niet. Kinderen niet. Partners niet. We botsen, projecteren, missen signalen, spreken vanuit eigen pijn, zeggen dingen op verkeerde momenten en dragen generaties mee waarvan we de inhoud soms zelf niet volledig begrijpen. En toch kan er onder dat alles een oprechte liefdeslaag aanwezig blijven.

Het betekent niet dat haar gevoel onjuist is.

Maar ook niet dat mijn liefde daarom niet echt is.

Al met al was het een rommelige, pijnlijke en tegelijk reflectieve dag.

Misschien raken lichamelijke en emotionele pijn elkaar soms veel dieper dan we beseffen.

Misschien probeert ieder mens, op zijn eigen manier, ruimte te maken voor oude pijn en verlangen naar liefde.

En misschien betekent liefde niet altijd dat mensen elkaar kunnen vasthouden, maar soms ook dat ze elkaar ondanks alles blijven meedragen.

 

 

 

 

 

 

Wie ben ik?

 

19 mei 2026

Wie ben ik? Die vraag wordt de laatste tijd steeds duidelijker.

Door mijn gedachten op te schrijven in plaats van ze alleen maar in mijn hoofd rond te laten cirkelen, begin ik te zien dat ik eigenlijk alles kan en mag zijn. Tegelijk denk ik wel dat wij geboren worden met een bepaalde constitutie. Nog niet volledig gevormd door situaties of conditioneringen, maar wel al heel dicht bij wie we wezenlijk zijn.

Door situaties, opvoeding, conditioneringen en veranderingen heb ik mij soms aangepast, en op andere momenten juist volledig mijn kont tegen de krib gegooid. Wanneer ik terugkijk op de thema’s waar ik steeds weer op uitkom, zie ik hoeveel verschillende maskers ik in mijn leven heb gedragen. Zodra je je bewust wordt van een buitenwereld — school, vrienden, familie — ga je jezelf denk ik voortdurend proberen in te passen.

Leeftijd speelt daar natuurlijk ook een rol in. En vaak ook de omgeving waarin je je bevindt. Binnen familieverband ben ik bijvoorbeeld een totaal andere persoon dan onder vrienden. In het ene gezelschap ben ik een clown, ergens anders een stille teruggetrokken vrouw, soms juist recalcitrant, of ineens een wijze, intelligente en goedgebekte dame.

Het is geen spel en ook niet onecht. Het gebeurt vanzelf, bijna onbewust.

Wel merk ik dat ik, nadat ik ergens ben geweest, in de stilte van mijn auto vaak weer terug kan voelen hoe ik me gedragen heb. Alsof ik pas alleen achter het stuur weer langzaam land bij de Annette die ik in wezen ben.

Hoe kwam ik eigenlijk op deze mijmering over wie ik ben?

Ik kwam een Zen-verhaaltje tegen dat ongeveer zo ging:

“Weet je wat de snelste manier is om je innerlijke rust te verstoren?
Het is niet je werk.
Het is niet je familie.
Het is zelfs niet je verleden.
Het is reageren op alles.

In Zen bestaat er een stilte-regel:
Je hoeft niet deel te nemen aan elke discussie waar je voor wordt uitgenodigd.
Niet elke opmerking verdient een reactie.
Niet elke belediging verdient je energie.
Niet elk misverstand hoeft rechtgezet te worden.

Op het moment dat je stopt met reageren, stop je met het voeden van het vuur.
En zonder brandstof doven de meeste conflicten vanzelf uit.

Drie dingen om te onthouden:
Neem een pauze. Adem in en uit.
Reageer alleen als het je innerlijke rust beschermt.
Stilte is geen zwakte. Het is bewustzijn.”

Toen ik dat las, moest ik ineens denken aan de kleine jonge Annette die meestal alleen stil op haar kamertje zat. Ik las boeken of was creatief bezig. Het liefst was ik alleen, gelukkig in mijn eigen wereld. Mijn ouders vergaten soms bijna dat ik er überhaupt was. Begrijpelijk ergens, want er gebeurde veel binnen het gezin, en ik had mij bijna letterlijk teruggetrokken in mijn kleine torenkamertje.

Misschien staat juist die stille Annette nog altijd het dichtst bij mijn wezenlijke constitutie.

Alleen werd niet reageren vroeger niet bepaald gewaardeerd. Dus ga je als kind vanzelf zoeken naar wat wél geaccepteerd of gewaardeerd wordt.

Ik hoop steeds meer terug te keren naar die Annette die niet overal op reageert. Die niet overal aan hoeft deel te nemen. Die stil durft te staan, te ademen en gewoon waar te nemen.

Het hardop opschrijven haalt nu al een laagje stress weg.

Misschien ben ik op die manier langzaam onderweg naar mijn innerlijke rust.

Misschien bestaat innerlijke rust niet uit het verdwijnen van alle prikkels, maar uit het steeds minder hoeven reageren op alles wat voorbij komt.

Misschien dragen we allemaal verschillende maskers zonder dat ze daarom onecht zijn.

En misschien staat juist die stille jonge Annette nog altijd het dichtst bij wie ik in wezen ben.

 

 

 

 

 

 

Licht dat het imperfecte omarmt

 

18 mei 2026

Een rustige dag waarin eigenlijk niet veel gebeurde. Trainen, Ton nog steeds niet helemaal beter. Hij heeft inmiddels een kuurtje gekregen. Het is regenachtig, dus wandelen of fietsen is niet echt aantrekkelijk.

Mijn vriendin is twee weken op vakantie naar Parijs. Echt leuk natuurlijk. Ik kom al van jongs af aan regelmatig in Parijs. Er zijn periodes geweest dat ik daar iedere maand een weekend was. Veel wandelen en genieten van de stad, ’s morgens ontbijten op een terrasje. Niet per se de toerist uithangen, maar er gewoon zijn.

Vroeger kon ik nog in een vrijwel lege Sacré-Cœur of Notre Dame zitten. Tegenwoordig lopen er hordes mensen door deze beroemde kerken. Midden in de nacht op de grond liggen en naar de sterren kijken op Place du Trocadéro? Tegenwoordig onmogelijk. Het wemelt daar nu dag en nacht van de mensen.

Ik kon uren in de Sacré-Cœur zitten. Daar ontdekte ik de vele eclectische verborgen tekens, de asymmetrie, de bedachte imperfectie. Ik begreep het en werd gegrepen door het licht van de roosvensters. Het was de eerste keer dat ik in een kerk geen afstand voelde, maar verbondenheid.

De Notre Dame vond ik vroeger van binnen minder prettig. Buiten kon ik wel wegdromen bij die eindeloze hoeveelheid beelden die in gotische stijl als het ware vastgeplakt zitten aan een op zichzelf vrij moderne romp. Maar binnen voelde het voor mij altijd donker en zwaar.

De plek achter de Notre Dame bezoek ik trouwens altijd: het Mémorial des Martyrs de la Déportation. Een verstilde gedenkplek waar nog steeds relatief weinig mensen komen. Misschien juist daarom raakt die plek mij zo diep.

Vlak na de brand in 2019 was ik toevallig in Parijs. Het was werkelijk schokkend om de Notre Dame er toen zo beschadigd bij te zien. Dat deed oprecht pijn.

Vorig jaar was ik samen met Ton in de gerestaureerde Notre Dame. En daar gebeurde iets bijzonders. Mijn hart ging letterlijk open. Zo licht. Zo toegankelijk qua gevoel. Opeens zag je het raamwerk, de bogen, de structuur van het gebouw veel duidelijker doordat het licht overal doorheen viel. En dan vooral het kleurgebruik achter in de kerk… werkelijk prachtig. De kleuren waren helder en tegelijk zacht, bijna poederachtig. Niet zwaar of overweldigend, maar juist uitnodigend. Voor mijn gevoel trok het me bijna een andere dimensie in. Zo knap gedaan in al zijn eenvoud.

Ik heb veel kerken gezien, vol pracht en praal, ook mooi natuurlijk. Maar dit voelde anders. Voor mij bestaat er op dit moment geen mooiere, vriendelijkere kerk dan de Notre Dame zoals zij nu is geworden. Ik zou bijna zeggen: kijk niet te veel naar de mensen om je heen, maar voel. Laat je meevoeren.

Voor mij zou een kerk een plek moeten zijn voor stilte en transcendentie. Dat kan ik alleen ervaren wanneer er ruimte en lichtheid is. Een licht waarin je als mens kunt meebewegen. Misschien raakte de Notre Dame mij daarom nu zo diep. Het licht viel niet neer op perfectie, maar juist op imperfectie. Alsof het imperfecte mens-zijn daar niet werd veroordeeld, maar liefdevol zichtbaar mocht worden.

Ik ontdekte daar eigenlijk iets heel eenvoudigs:
imperfectie hoort blijkbaar bij het leven hier op aarde. En juist het licht van de roosvensters voelde voor mij als iets verhevens, iets bijna ongrijpbaars, dat het imperfecte letterlijk in het licht zet. Niet om het af te keuren, maar om het warmte, zachtheid en betekenis te geven.

Ook die gedenkplek achter de Notre Dame werkt zo. De ruimte omhult je eerst met een soort bewegende stilte. Vervolgens vernauwt het zicht zich langzaam richting een klein venster waar licht doorheen mag vallen. Het is moeilijk uit te leggen, maar voor mij is dat geen puur visuele ervaring. Het is lichamelijk. Alsof architectuur direct iets doet met bewustzijn en gevoel.

Mijn vriendin stuurde later een appje:
“Mooie kathedraal (al hebben we indrukwekkendere gezien), maar de sfeer maakt veel goed.”

Tja… zo heeft natuurlijk iedereen zijn eigen smaak en manier van beleven. Toch voelde ik direct een band om mijn hart en werd ik onverwacht verdrietig. Best apart eigenlijk.

Misschien ligt daar toch iets veel diepers voor mij dan ik zelf altijd besef.

Misschien raken sommige plekken ons niet door hun grootheid, maar doordat ze iets openen wat we zelf nauwelijks onder woorden kunnen brengen.

Misschien verlangt een mens niet alleen naar schoonheid, maar naar ruimtes waarin het imperfecte even zacht mag bestaan in het licht.

En misschien is echte verstilling niet de afwezigheid van beweging, maar een vorm van innerlijke ruimte waarin lichaam, licht en bewustzijn heel even samenvallen.

 

 

 

 

 

 

 

Vrijheid

 

17 mei 2026

Vrijheid… wat is het eigenlijk? En is het voor iedereen hetzelfde?

Ik spreek de laatste tijd veel over vrijheid, mens-zijn en dualiteit. Het begon bij de gedachte dat absolute vrijheid misschien helemaal niet bestaat voor mensen. Anders dan dieren koppelen wij voortdurend herinneringen, emoties, angsten, schaamte en betekenis aan alles wat we meemaken. Zelfs dieren blijken uiteindelijk niet volledig vrij te zijn, omdat ook zij zich hechten en verbinden.

Van daaruit kwam de vraag op wat vrijheid dan eigenlijk wél is. Misschien niet het volledig los zijn van alles, maar eerder bewust aanwezig kunnen zijn binnen de beperkingen van het mens-zijn.  Misschien bestaat er een vorm van persoonlijke vrijheid, gevormd door onze eigen ervaringen en conditioneringen. Dan betekent vrijheid voor ieder mens iets anders. 

Maar daarnaast lijkt er ook zoiets te bestaan als een absolute of existentiële vrijheid. Dan denk ik aan het verlangen naar oplossen, naar terugkeer naar een soort bron — iets wat niemand werkelijk kent, maar wat veel mensen intuïtief lijken te voelen. Wanneer ik die gedachte verder doortrek, kom ik vanzelf uit bij transformatie en uiteindelijk de dood. Tegelijk blijven dat voor mij open vragen, geen absolute waarheden.

Dus begin ik steeds meer te zien dat vrijheid misschien helemaal niet bestaat. Bij dieren misschien meer dan bij mensen.  Wij mensen koppelen overal herinneringen, emoties en betekenis aan. Het zogenaamde afpellen van een ui lijkt eindeloos door te gaan. Misschien zit de eenvoud uiteindelijk niet in volledig vrij worden, maar in verantwoordelijkheid nemen voor alles wat je voelt, denkt en doet, zonder voortdurend gevangen te raken in angst, schaamte, conditionering,  zorgen of al die andere lagen die wij mensen eraan toevoegen.

Ik zei gisteren nog tegen Ton dat het schrijven over wat ik denk en meemaak steeds duidelijker maakt hoe complex ikzelf — en misschien de mens in het algemeen — het leven maakt.

Hoe meer ik ernaar kijk, hoe sterker ik voel dat het verlangen naar vrijheid verbonden lijkt met doodsangst. Een existentiële angst die misschien heel menselijk en zelfs gezond is. Mensen zoeken naar vrijheid, naar een gevoel dat gekoppeld lijkt aan iets ongrijpbaars.

Misschien zit vrijheid juist in het omarmen van dualiteit. Ook in ons persoonlijke leven manifesteert die dualiteit zich voortdurend. We willen zowel autonoom als verbonden zijn, zowel ontvangen als geven, zowel rust als uitdaging. Het herkennen van onze eigen innerlijke tegenstellingen is misschien wel de eerste stap naar een rijker leven.

Ook Nelson Mandela sprak volgens mij over dat soort innerlijke vrijheid. Hoe je gevangen kunt zijn en je tegelijkertijd vrij kunt voelen. Opnieuw dat dualisme tussen binnen en buiten. De omstandigheden aan de buitenkant kunnen gevangenschap zijn, terwijl de gedachten, de innerlijke beleving en de waardigheid van een mens vrij blijven.

Niet omdat een gevangenis daardoor ineens “niet erg” wordt — integendeel — maar omdat iemand je lichaam kan opsluiten zonder volledig bezit te krijgen over je geest of innerlijke houding.

Ja… het wordt voor mij steeds duidelijker dat vrijheid misschien vooral gaat over mijn innerlijke houding ten opzichte van de beperkingen die ik in het leven tegenkom. Of die beperkingen nu fysiek of mentaal zijn, maakt uiteindelijk weinig verschil.

Ik geef eerlijk toe dat mij dat niet altijd lukt. Soms voel ik me zielig, beperkt of onderdrukt. Toch kom ik daar uiteindelijk steeds weer uit. Niet doordat de situatie verandert, maar doordat mijn manier van kijken naar die situatie verandert.

Misschien blijf ik wel werken aan die vorm van vrijheid tot de dag waarop ik werkelijk transformeer.

En eerlijk gezegd ga ik ervan uit dat dat nog heel lang zal duren.

Misschien ligt vrijheid niet in het verdwijnen van alle beperkingen, maar in de manier waarop een mens zich ertoe verhoudt.

Misschien maakt juist het spanningsveld tussen verbondenheid en autonomie, angst en verlangen, het leven menselijk.

En misschien begint innerlijke vrijheid op het moment dat een mens ophoudt perfect vrij te willen zijn.

 

 

 

 

 

 

 

Wanneer pijn spreekt

 

 

Schaduwen

15 mei 2026

In de boekhandel kwam ik het boek Het meisje in de witte kimono tegen van Ana Johns. Het fascineerde mij direct, het beeld en het verhaal op de omslag. Thuis besloot ik het als e-book aan te schaffen, zodat ik het kon lezen op mijn laptop. Tijdens het lezen kan je makkelijk stukken markeren die voor mij opvallend zijn.

Het verhaal speelt zich deels af in het naoorlogse Japan en gaat over een jonge Japanse vrouw die verliefd wordt op een Amerikaanse soldaat, terwijl dat cultureel en familiair vrijwel onacceptabel is. Het boek is geïnspireerd op echte gebeurtenissen rond kinderen van Japans-Amerikaanse relaties die na de oorlog vaak verstoten of verborgen werden.

Ook al is het een verhaal over Japan, het raakt aan zoveel thema’s die ook in mijn eigen leven hebben gespeeld. Verborgen familiegeschiedenissen, verlies en loyaliteit, stilte tussen mensen. Maatschappelijke maskers en verwachtingen. Liefde die niet binnen systemen past, de gevolgen van keuzes die generaties doorwerken, en vooral: de onderlaag van wat níét gezegd mocht worden.

Ik kon meevoelen met de personages, maar met afstand. Kennelijk zit mijn angel niet meer bij mijn opvoeding en familiegeschiedenis. Daar zag ik bij mezelf een verschuiving. Momenteel zit die veel meer bij de medische wereld en mijn omgang daarmee.

Er kwam een passage voorbij die mij direct terugbracht naar een verhaal dat Michel vertelde over zijn jeugd in Amsterdam. Destijds had ik het idee dat hij het misschien wat dramatisch bracht. Later ging ik ervaren en zien dat het inderdaad geweest moet zijn zoals hij vertelde. En nu kom ik bijna letterlijk hetzelfde verhaal tegen.

‘Met een zucht leun ik achterover, en ik kijk naar de moeder en dochter tegenover me. Iedereen zit dicht op elkaar in de volle wagon, maar zij hebben een hele bank voor zich alleen. De overige passagiers houden de schijn op van onverschilligheid, maar hun weerzin blijkt uit de afstand die ze bewaren.’

Pffft… wat is de mensheid toch vaak wreed geweest. Vanuit traditie, eer, oorlog, haat. Maar vooral vanuit diepgewortelde angst. Ik wist van de Stolen Generation in Australië, van kindsoldaten in Afrika, van het éénkindbeleid in China en de ellende daar omheen. En nu lees ik hoe in Japan halfbloed baby’s bij de geboorte werden vermoord uit schaamte, eer of angst voor gezichtsverlies. Historische verhalen en overleveringen die eigenlijk nog steeds in het nu bestaan.

Angst, schaamte, groepsdruk, overleving, eer, ideologie, religie, gehoorzaamheid. “Zo hoort het.” Het zijn allemaal dingen die een mens kunnen vastzetten, gevoelens die je van vrijheid beroven. Dat maakt het soms nog confronterender. Gewone mensen kunnen binnen zulke systemen dingen doen die individueel misschien ondenkbaar zouden lijken.

Terwijl ik lees voel ik het. De eenzaamheid van de mens.

Ik loop naar de kamer en Ton vertelt dat hem gevraagd is niets te zeggen over een probleem. Voor hem voelt dat als verraad, als liegen. Het vreet aan hem. Hoe doe je dat? Aan de ene kant wil je iemands vertrouwen niet beschamen en aan de andere kant voel je je door een geheim bijna medeplichtig. Ik luister alleen maar, want hij lost zulke dingen anders op dan ik. Maar uiteindelijk denk ik dat de meeste mensen niet slecht zijn. Angst, status, schaamte en loyaliteit zorgen voor gedrag dat varieert van lichtgrijs tot zwart, zal ik maar zeggen.

Ik denk dat het bijna onmenselijk is om altijd en overal volledig zuiver te zijn in wat je doet, zegt of wat je intenties zijn.

Het was een mooi, pijnlijk verhaal. Herkenbaar en vlot te lezen. En uiteindelijk bleef er eigenlijk maar één gedachte over:

Misschien verandert de wereld nooit ineens.
Misschien gebeurt verandering alleen in kleine bewegingen.
In het moment waarop een mens eerlijk naar zichzelf durft te kijken.
En misschien begint iedere vorm van vrede daar.

 

 

 

 

 

 

Getuigen

14 mei 2026

Weer komt er een tekst voorbij in een RomCom die ik toch even terugdraai.

“Waarom denk je dat mensen trouwen?”
“Passie?”
“Nee. Interessant, want ik zie je als een romanticus. Waarom dan?”
“We hebben een getuige nodig van ons leven. Wat maakt één leven uit op een miljard mensen? Maar in een huwelijk beloof je er voor alles te zijn. Goede dingen, slechte dingen, vreselijke dingen, gewone dingen. Alles, altijd, elke dag. Je zegt: ‘Je leven gaat niet ongemerkt voorbij, want ik zie het. Je leven gaat niet ongezien voorbij, want ik ben je getuige.’”

Wow. Is dat zo? Zo kun je er natuurlijk ook naar kijken.

Voor mij is trouwen altijd meer een traditioneel ritueel geweest. Een ritueel is een reeks handelingen die met zorg, aandacht en in een vaste volgorde worden uitgevoerd, vaak met een symbolische betekenis. Het helpt om structuur aan te brengen, emoties te uiten, overgangen te markeren en verbinding te versterken. Rituelen kunnen religieus, cultureel of persoonlijk zijn. Mensen hebben kennelijk houvast nodig.

Misschien is loslaten of werkelijk vrij zijn wel het moeilijkste voor een mens, begin ik zo langzamerhand te denken.

Ik ben drie keer getrouwd.

De eerste keer deed ik dat uit conditionering. Ik was jong en wilde voldoen aan het beeld dat mijn ouders voor ogen hadden. Een feest waarbij ik me diep ongemakkelijk voelde.

De tweede keer trouwde ik voor mijn man, om te laten zien dat er iemand waarde hechtte aan zijn bestaan. Ook praktisch, met het oog op kinderen. Geen feest, alleen naar het stadhuis. Daarna een koffietafel met onze ouders, die elkaar daar voor het eerst ontmoetten.

De derde keer trouwde ik opnieuw voor mijn man. Hij vond het belangrijk. Uit liefde doe je soms iets voor elkaar. Een klein feestje met alleen naasten was voor mij alweer een hel. Ik heb vrijwel geen herinneringen aan die dag, zo schakel ik mezelf uit om erdoorheen te komen.

Erg romantisch klinkt dit niet hè?

Heb ik een getuige nodig voor mijn leven? Ik weet het niet. Ben ik zelf niet getuige van mijn eigen leven?

Trouwen voelt voor mij ergens ook als een economisch systeem. Het idee dat je je aan iemand bindt. Dat blijft voor mij een benauwend idee. Getrouwd zijn zelf vind ik niet erg. Ik voel dat eigenlijk nauwelijks. Maar zo’n dag waarop je elkaar het JA-woord geeft, voelt voor mij wel confronterend. Waarschijnlijk is dat de reden dat ik daar nooit echt plezier aan beleefd heb.

Bij een rechtszaak kunnen getuigen optreden. Zij hebben iets gezien of gehoord. Als je lid bent van een religieuze gemeenschap noemt men dat volgens mij ook getuigen.

Getuigen betekent uiteindelijk bewijzen, denk ik.

Zo kwam er vandaag een e-mail binnen van het CBR dat de gezondheidsverklaring van een onafhankelijk neuroloog was ontvangen.

Direct loopt de spanning in mij op. Iedere keer weer gekeurd worden. Om dit. Om dat. Alsof ik zelf niet capabel ben om te beoordelen of ik nog kan autorijden of niet. Al veertig jaar moet ik na onderzoeken opnieuw een rijtest afleggen. Terwijl ik beter kan rijden dan lopen. Mijn auto is mijn beste maatje.

In feite was de neuroloog ook een getuige.

Na eerst nog even een snauw en een grauw richting mijn liefste te hebben gegooid, ontdekte ik dat het CBR voor het eerst in exact vijfenveertig jaar heeft besloten dat ik géén rijtest meer hoef af te leggen na beoordeling van de specialist.

Pfffft…

Niet dat ik bang ben voor zo’n test. Ik rijd graag. Het zit hem meer in het idee van regels, moeten, afhankelijkheid, controle, angst… noem maar op.

Rituelen zijn mooi, maar vaak ook vastgeroest. Getuigen lijkt op bewijzen, wat vervolgens weer snel kan veranderen in een oordeel.

De rebel in mij voelt zulke ketenen direct.

Misschien verlangt een mens tegelijk naar verbinding én naar vrijheid. 

Misschien schuilt precies daar de spanning van het bestaan: 

gezien willen worden zonder vastgezet te worden. 

En misschien is liefde op haar mooist wanneer iemand getuige durft te zijn van jouw leven, zonder er bezit van te maken.

 

 

 

 

 

 

Voorbij de woorden

 

13 mei 2026

Soms kom je een paar zinnen tegen die blijven haken. Niet omdat je het er direct mee eens bent, maar juist omdat iets in jezelf begint te bewegen. Vandaag gebeurde dat bij een tekst van Robert Anton Wilson.

“Om te eten moet je hongerig zijn.
Om te leren moet je onwetend zijn.
Onwetendheid is een onderdeel van leren.
Pijn is een onderdeel van gezondheid.
Passie is een onderdeel van denken.
Dood is een onderdeel van leven.”

Mijn eerste reactie was vreemd verdeeld. Bij sommige zinnen voelde ik direct: ja. Bij andere: nee… wacht eens even. En toen weer: misschien toch. Alsof mijn systeem niet zozeer reageerde op de woorden zelf, maar op de lagen eronder.

Vooral bij de zin “Passie is een onderdeel van denken” bleef ik hangen. Is passie niet eerder een vorm van intensiteit? En is denken eigenlijk wel altijd bewust? Wanneer wordt denken voelen? Of verwerken? Of waarnemen?

Het gesprek dat daarna ontstond bracht me steeds verder weg van de oorspronkelijke tekst en tegelijk juist dichterbij de kern ervan. Want wat bedoelen wij eigenlijk wanneer we zeggen dat we “denken”?

De meeste mensen bedoelen daar woorden mee. Redeneren. Analyseren. Bewust conclusies trekken. Maar ik vraag me steeds vaker af of dat maar een heel klein deel is van wat er werkelijk gebeurt in een mens.

Ons lichaam verwerkt ook. Dromen verwerken. Stilte verwerkt soms iets. Kunst verwerkt. Soms begrijp je iets pas maanden later, terwijl het allang onderweg was in jezelf zonder woorden.

En misschien gebeurt daar ook precies het misverstand tussen mensen.

Wij gebruiken dezelfde taal, maar verstaan vaak totaal verschillende dingen. Twee mensen kunnen exact dezelfde zin horen en toch ieder een andere werkelijkheid ervaren. De één hoort veiligheid waar de ander controle hoort. De één hoort vrijheid waar de ander verlatenheid voelt. En omdat de woorden hetzelfde zijn, denken we dat we elkaar begrijpen.

Misschien is “verstaan” daarom wel een bijzonder woord. Ver -staan. Alsof we soms juist op afstand van elkaar staan in betekenis.

Ik merk dat ik daar snel moe van kan worden. Vooral wanneer ik naar gesprekken luister waarin veel woorden worden gebruikt, veel wordt uitgewisseld, maar ik tegelijk voel dat beide mensen eigenlijk in totaal verschillende gesprekken zitten. Dan denk ik weleens: ze hadden net zo goed Chinees en Russisch kunnen praten. Niet omdat ze dom zijn, maar omdat ieder vanuit een andere innerlijke wereld luistert.

Mijn jongste zoon leerde mij daar vroeger enorm veel over. Hij nam taal letterlijk. Spreekwoorden of dubbelzinnigheden werkten bij hem niet vanzelf. Soms kon hij helemaal overstuur raken wanneer iets anders bedoeld bleek dan letterlijk gezegd werd.

Later zei hij dan:
“Maar mama, dat heb je toch gezegd?”

En als Michel en ik dan teruggingen naar het gesprek, bleek vaak dat hij technisch gezien gelijk had. Wij bedoelden iets anders, maar hadden dat niet daadwerkelijk uitgesproken. Het maakte ons veel bewuster van hoe slordig gewone communicatie soms eigenlijk is. Hoeveel mensen impliciet verwachten dat de ander wel “tussen de regels door” leest.

Misschien heeft mijn zoon mij daardoor geleerd om beter te luisteren naar taal. Niet alleen naar woorden, maar naar betekenis, intentie en interpretatie.

En misschien begon dat hele inzicht vandaag gewoon met een klein gedichtje op internet.

Misschien zijn woorden geen vaste vormen,
maar tijdelijke bruggen tussen innerlijke werelden.
En misschien verstaan we elkaar niet werkelijk
wanneer we dezelfde woorden gebruiken,
maar pas wanneer twee werkelijkheden elkaar heel even raken.

 

 

 

 

 

 

Dansen met mijn eigen ritme

 

12 mei 2026

Nu is Ton ziek. Ondanks dat er bij mij, buiten koorts en algehele malaise, niets specifieks te vinden leek, heeft hij toch een virus te pakken gekregen. Keelpijn, schorheid, dikke ogen, vuurrode wangen en koorts.
Ik ben vandaag pas om 12.30 uur gaan trainen, nadat ik eerst naar de bloedbank was geweest. Het voelde wat onwennig, maar eigenlijk voelde ik me best goed. En het mooiste: er was helemaal niemand op de sportschool. Geen sporters, zelfs geen trainers. IDEAAL.
In plaats van drie rondjes heb ik er rustig vijf gedaan. Niet op volle kracht, geen enorme inspanning, maar precies genoeg. Ik voelde me daarna beter dan toen ik binnenkwam. De afname van kracht viel mee, al merkte ik wel dat ik dieper moest ademhalen om mijn hartslag stabiel te houden.
Die lege sportschool voelde werkelijk als een cadeau voor mijn systeem. Ik merk heel sterk sfeer, prikkels en belasting op. Bij mij kost sociale en sensorische input óók energie, niet alleen de training zelf. Zo’n rustige ruimte maakt dan een enorm verschil.
Het is werkelijk een droom om zelf een ruimte te hebben met deze apparatuur. Iedere dag trainen in stilte, volledig gericht op mijn lichaam. Heel even heb ik kunnen ervaren hoe dat zou zijn. Een uur lang alleen in de fitness… dan ga je toch bijna geloven in voorzienigheid.
Doordat het zo rustig was, kon ik in plaats van drie rondjes zonder moeite vijf rondjes doen. Heel bewust zonder spanning of prestatiedrang. Gewoon beweging. Daarna voelde ik me echt goed, en dat gevoel bleef ook.
Kennelijk heb ik een modus gevonden tussen opbouw, afbraak en herstel.
Het zit hem blijkbaar niet in willen, moeten of bewijzen, maar in eerlijk afstemmen en voelen.
Nooit heb ik werkelijk beseft hoeveel druk ik altijd op mezelf gelegd heb om “gewoon” te kunnen functioneren. Achteraf zie ik dat ik eigenlijk voortdurend de strijd ben aangegaan met mijn lichaam. Vanuit conditioneringen, vanuit beeldvorming over mezelf, en vooral vanuit hoe ik dacht dat de buitenwereld mij zou zien.
Wat kan een mens zichzelf toch veel aandoen.
Ziek zijn of een handicap hebben betekent nu eenmaal dat je fysiek anders bent dan anderen. Dat is eigenlijk een vrij eenvoudig gegeven. Je zou denken dat het daardoor makkelijk te accepteren is. Helaas reageren mensen vaak anders op mensen die lichamelijk afwijken. Daar wringt bij mij waarschijnlijk de schoen.
Ik ben niet zielig. Integendeel zelfs, zou ik zeggen.
Juist doordat ik dingen mis, heb ik andere kanten sterker ontwikkeld. Het heeft me inventief gemaakt, zelfstandig en opmerkzaam. Ik verloor iets, maar kreeg daardoor ook de mogelijkheid om andere delen van mezelf verder te ontwikkelen. Dat maakt me niet minder mens, maar juist volledig mens.
Alleen… de maatschappij keurt lichamelijke afwijking vaak onbewust af. En dát schuurt.
Uiteindelijk komt het neer op één vraag: hoe ga ik met al die verschillende kanten om?
De wereld en de mensen om mij heen kan ik niet veranderen. Dat is waarschijnlijk ook niet de bedoeling. Misschien moet ik het leven meer leren zien als een ritmische dans. Met mijn mogelijkheden zal ik het ritme van de wereld en de mensen om mij heen moeten vinden.
Niet strak geleid als een ballroomdanser. Meer losjes. Mee bewegen. Op mijn manier.
Ja… dat vind ik eigenlijk wel een mooi beeld.
Nu ik me weer beter voel, dans ik weer mee op het ritme van de wereld om mij heen.

Misschien vraagt het leven niet altijd om vechten of overwinnen, maar om leren luisteren naar het eigen ritme onder alle ruis vandaan.

Misschien ontstaat echte kracht niet wanneer een mens zichzelf voortdurend overstemt, maar juist wanneer lichaam, gevoel en beweging eindelijk samen mogen vallen.

En misschien is vrijheid soms niets groters dan zonder schaamte durven bewegen zoals je werkelijk bent.

De veilige plek van boosheid

 

11 mei 2026

Ik heb twee huisartsen, twee dames die volgens mij allebei een halve baan hebben. Meestal krijg ik dezelfde, degene met wie het niet echt klikt. Vanochtend had ik een afspraak, om verschillende redenen. In eerste instantie om te achterhalen waar ik deze week zo acuut flink ziek van ben geworden. Daarnaast wil ik, na een moeizaam jaar, een zeer uitgebreid bloedonderzoek laten doen om te zien hoe het er nu werkelijk voor staat.

Thuis had ik mezelf al voorbereid. Ik zou vriendelijk blijven, maar wel duidelijk vertellen hoe ik haar als huisarts ervaar. Niet tegen Ton zeggen natuurlijk, want die gaat het meteen relativeren en zeggen dat ik het misschien anders moet bekijken.

Kom ik daar aan, licht opgefokt vanbinnen, krijg ik uitgerekend de leuke van de twee. Voor het eerst in mijn leven bereid ik me bewust voor om iemand min of meer de les te lezen… en dan gaat het niet door. Dat was echt even een innerlijke schakeling die ik moest maken. Op hetzelfde moment besefte ik ook dat het misschien beter is om een gesprek op een normale manier in te gaan, in plaats van direct al mijn frustraties en grieven op tafel te gooien.

Mijn huisarts luisterde goed. We konden lachen en eerlijk zijn. Er zijn onderzoeken die ik weiger, omdat ik nu al weet dat ik met bepaalde uitslagen toch niets zou doen qua behandeling. Ton zou alles willen weten, maar voor mij voelt dat soms zinloos. Dit keer begreep mijn huisarts dat eigenlijk wel. Ze vroeg alleen waar ik dan nog wél okay mee ben. Een terechte vraag.

Ze begrijpt mijn frustratie en gaf eerlijk toe dat ze niemand kent met CMT. Ze snapt ook dat specialisten deze ziekte vaak onvoldoende meenemen in hun afwegingen rond behandelingen, simpelweg omdat ze er nauwelijks ervaring mee hebben.

De voorlopige conclusie:
morgen bloed laten prikken en opnieuw uitgebreider urineonderzoek doen.

Eenmaal thuis sloeg de spanning er alsnog uit. Ik werd enorm obstinaat en gooide de meest vreselijke uitspraken richting Ton eruit. Dat ik al die mensen die denken slim te zijn wel voor hun kop kan schieten en dat, als niemand me serieus neemt, ik uiteindelijk zelf maar moet overleven en dan wel de last woman standing zal zijn.

NOU GAAT LEKKER MET MIJ HÈ?

Natuurlijk slaat het nergens op. Maar blijkbaar moest de frustratie er toch uit.

En misschien zegt dat ook iets belangrijks:
thuis, op een plek waar ik me veilig voel, bij iemand die veilig voelt, durf ik volledig los te laten wat ik normaal inhoud.

Want eerlijk?
Na een CVA, een zeldzame ziekte, jarenlang aanpassen, artsen die vaak weinig weten van CMT, lichamelijke signalen die ik zelf heel duidelijk voel, én nu opnieuw zo’n heftige lichamelijke ervaring… is het misschien helemaal niet vreemd dat er boosheid omhoogkomt.

Psychologisch wordt vaak gezegd dat wanneer iemand langer dan twee weken ziek is, ziekte óók een psychische laag krijgt. Dus wat doet drieënzestig jaar leven in een lichaam dat voortdurend aandacht vraagt met een mens?

Ik hou veel in. Ik ben vaak stoer in mijn gedrag. Maar vooral sinds mijn CVA heb ik steeds minder behoefte om compromissen te sluiten met mijn eigen gevoelens en frustraties hierover.

Die ruimte geef ik mezelf nu, met liefde.

Alleen… iets meer balans zou misschien beter zijn.
Voor mij.
En voor mijn omgeving.

In dit geval:
Ton.

Misschien is boosheid niet altijd het probleem,

maar de plek waar verdriet,

machteloosheid en uitputting eindelijk even mogen bestaan.

Misschien is veiligheid juist dát: ergens zo jezelf mogen zijn,

dat zelfs je lelijkste emoties geen einde maken aan de verbinding.

En misschien begint balans niet met het wegdrukken van gevoelens,

maar met leren hoe ze mogen bewegen zonder alles omver te trekken.

 

 

 

 

 

 

 

Vrij zijn

 

 

 

 

 

 

 

 

Ontspannen moeten

 

 

Hoe relaxt ben ik eigenlijk?

8 mei 2026

Ik lees een stukje van Nicola Jane Hobbs, een psychologe die zich realiseerde dat ze eigenlijk geen ontspannen vrouwen kende. Vrouwen zorgen, cijferen zichzelf weg, en ondertussen wordt er ook nog ambitie van hen verwacht. Ze ging daarom op zoek naar manieren om authentieker te leven.

Dat maakt me meteen nieuwsgierig. Wat is eigenlijk relaxt? Wanneer wordt zorg een vorm van stress? Wat doet wegcijferen met een mens? En waarom lijkt ambitie nog steeds iets wat eerder bij mannen hoort dan bij vrouwen?

Maar de grootste vraag vind ik misschien wel:
wanneer ben je authentiek?

Ze bedacht kaartjes met korte quotes om in je tas te stoppen of achter je telefoon te plakken. Kleine reminders op plekken waar je vaak kijkt. Hoe gooi je eigenlijk je interne to-do-lijst de deur uit?

Ik vind het in ieder geval interessant om de twaalf kaartjes te bekijken en te voelen hoe ik daar zelf mee omga.

“Nuttig zijn wordt overschat.”

Ja… ik denk dat de meesten van ons zo zijn opgevoed. Ik zeker. Vrij streng zelfs, vergeleken met mijn omgeving. Langzaam lukt het me beter om dat los te laten, simpelweg omdat ik besef dat rust ook goed is voor mijn gezondheid.

En toch voel ik me vaak trots als ik nuttig ben geweest. Alsof ik dan iets goed heb gedaan.

“Met een rommelig huis is niets mis.”

Hahaha… vanochtend schreeuwde ik nog tegen Ton dat de vlekken op de keukenkastjes echt niet konden. Het is maar vuil, je kunt het schoonmaken. “Ja, direct!”, denk ik dan.

Rommel maakt me onrustig. Vroeger moest letterlijk alles op de millimeter goed staan. Als ik thuiskwam, ging ik eerst alles rechtzetten. Een pleegdochter heeft het daar nog steeds over.

Dat extreme heb ik inmiddels losgelaten, maar makkelijk vind ik het nog steeds niet. En als ik het even wél los kan laten, ben ik trots op mezelf. Helaas hou ik dat meestal niet heel lang vol.

“Al een ommetje gemaakt?”

Die is makkelijk. Ja. Ik probeer iedere dag een rondje te fietsen. Even naar buiten, de lucht voelen, de wind, de temperatuur. Dat is iets waar ik bewust zorg voor draag.

“Wees zo lui als je kunt.”

Toevallig ben ik momenteel ziek en lig ik vandaag in bed. Ik voel me alweer veel beter, maar uit respect voor mijn lichaam blijf ik toch nog rustig liggen. Met de televisie aan, een boek erbij en mijn laptop op schoot.

Het bijzondere is misschien nog wel dat ik me daar niet meer schuldig over voel.

Ik ben opgegroeid met:
“Luiheid is des duivels oorkussen.”

Dat dat schuldgevoel langzaam verdwijnt, daar ben ik eigenlijk heel blij mee.

“Neem je tijd, het komt goed.”

Dat is misschien juist weer één van mijn talenten. Dingen die ik niet direct kan veranderen, kan ik vaak uiteindelijk ook loslaten. Dan vertrouw ik erop dat er vanzelf een oplossing, richting of nieuw moment ontstaat.

En als ik eenmaal in beweging kom, dan gaat het meestal snel.

“Vandaag hoef je helemaal niets.”

Zo begin ik mijn dag tegenwoordig soms bewust. Opvallend genoeg doe ik uiteindelijk vaak alsnog van alles. Alleen voelt het anders wanneer het niet moet.

Geen plicht. Geen opgelegd schema. Geen verantwoordelijkheid die op mijn schouders hangt.

Alles mag.

En dat voelt eigenlijk best ontspannen.

Aangezien ik dit weekend thuis blijf om goed te herstellen, ga ik morgen verder met de andere zes kaarten.

Ik ben benieuwd hoe relaxt ik uiteindelijk werkelijk ben.

Wanneer doe je iets
omdat het moet—
en wanneer omdat het klopt?
En hoeveel rust ontstaat er
wanneer niets meer bewezen hoeft te worden?
Misschien is ontspannen niet niets doen,
maar jezelf iets minder strak vasthouden.

 

 

 

 

 

 

 

De stilte van herstel

7 mei 2026

Gisteren leek het alsof mijn lichaam ineens besloot dat het genoeg was geweest.
Nog geen dag eerder stond ik gewoon te trainen. Zweten, bewegen, kracht zetten. Niet perfect, wel stabiel. Tot dat moment in de sportschool waarop een vrouw vlak naast mij hard zat te hoesten. Ik weet nog dat ik dacht: dit voelt niet goed. Daarna verdween het weer uit mijn aandacht.

Pas later begon het.

Eerst het suizen in mijn hoofd. Een vreemd gevoel van instabiliteit. Alsof mijn systeem ineens geen grip meer kreeg op zichzelf. In een paar uur tijd veranderde alles. Koorts. Spierpijn. Pijn in iedere cel van mijn lichaam. Het gevoel alsof letterlijk het licht uitging. Niet dramatisch bedoeld, maar echt fysiek zo ervaren. Ik kon niets meer. Geen concentratie, geen helderheid, alleen nog liggen.

Ton gaf me om de paar uur paracetamol. Verder herinner ik me eigenlijk vooral flarden. Het vreemde is dat mijn Fitbit later liet zien dat ik nauwelijks had geslapen, terwijl ik gevoelsmatig bijna buiten bewustzijn ben geweest. Misschien is dat maar goed ook. Wanneer een lichaam zó ziek is, neemt het blijkbaar tijdelijk de regie over. Denken verdwijnt dan naar de achtergrond. Er blijft alleen nog overleven en herstellen over.

Vandaag werd ik wakker met nog wat koorts, maar het echte ziek-zijn leek verdwenen. Alsof de storm alweer verder trok. Ik bleef wel de hele dag in bed. Niet omdat het moest van iemand anders, maar omdat ik voor het eerst voelde dat herstel niet hetzelfde is als direct weer doorgaan.

Dat is misschien nog wel de grootste verandering.

Vroeger ging ik weer bewegen zodra ik me iets beter voelde. Doorzetten. Niet zeuren. Terug naar normaal. Maar steeds vaker begin ik te begrijpen dat gezondheid niet alleen zit in kracht opbouwen, maar ook in het behouden ervan. In rust toelaten wanneer het lichaam daarom vraagt.

Niet stoer. Niet bewijzen. Niet vechten tegen een grens.

Gewoon luisteren.

En misschien is dat uiteindelijk óók een vorm van kracht.

Misschien verandert herstel pas echt wanneer je niet langer probeert het lichaam te overwinnen,
maar langzaam leert er mee samen te werken.
Niet iedere stap vooruit hoeft bevochten te worden.
Soms ontstaat vooruitgang juist in het stil durven blijven liggen
tot het leven vanzelf weer terugkeert in het lichaam.

 

 

 

 

 

 

 

Wie ben ik?

6 mei 2026

Wie ben jij? Wie ben ik? Een vraag voor een essay om toegelaten te worden tot een universiteit. Of tijdens een sollicitatiegesprek. Een vraag van iemand op een feestje die serieus en geïnteresseerd wil lijken.

Vroeger zou ik daar uitgebreid antwoord op hebben gegeven. Maar zelfs toen zou ik niet hebben gezegd: “Ik ben Annette Groen en ik ben doktersassistente, yogalerares of schilderes.” Nee, zelfs toen zei ik eerder: “Mijn naam is Annette Groen en tegenwoordig houd ik me bezig met…”

Nu zou mijn antwoord waarschijnlijk zijn: ik weet niet wie ik ben.

Wat vraagt iemand eigenlijk wanneer die vraag gesteld wordt?

Ik weet wie mijn ouders zijn — al was zelfs dat soms ingewikkeld. Ik weet wat ik doe en waar ik van hou. Maar ook dat verandert door de jaren heen.

Er zijn zoveel versies van Annette geweest. Teruggetrokken. Vol in de aandacht. Bijna onzichtbaar. Niet over het hoofd te zien. Met harde meningen. Nuchter. Vriendelijk. Empathisch.

Ook mijn partners waren totaal verschillende types. Bij iedere relatie ontwikkelde ik weer een andere kant van mezelf. Angsten die ooit richting gaven verdwenen later weer, waardoor mijn leven opnieuw een andere kant op kon bewegen.

Geboren worden met een handicap gaf mij een duidelijk zichtbaar kenmerk — maar de kleur van mijn ogen doet dat ook. Gekleurde lenzen kunnen dat veranderen. En zelfs de manier waarop ik met mijn handicap omga staat niet vast.

Slachtoffer zijn. Soms ook de beul. Ga zo maar door.

Wie ben ik?

Kies maar uit. Ik ben het allemaal.

Voor de mensen die je ontmoet, ben je vaak degene die ze op dát moment hebben leren kennen. Was ik de losbol, dan blijf ik dat in hun herinnering. Was ik de serieuze filosoof, dan blijft dat beeld hangen.

Bij familie werkt het anders. Zij verbinden mijn gedrag aan een stuk van zichzelf. Ik ben hun spiegel, en iedereen houdt een andere spiegel voor. Andersom werkt het natuurlijk precies zo.

Toch hoop ik dat ik de mens — wie het ook is — blijf zien als iemand met oneindig veel gezichten en mogelijkheden. Dat is eerlijk gezegd niet altijd makkelijk.

Een etiket plakken is simpel. Maar misschien mis ik dan iets. Iets wat ik nog niet heb kunnen zien.

Wie ben je— zonder je rollen, je verleden, je overtuigingen? 

En hoeveel gezichten draagt een mens zonder het zelf te beseffen? 

Misschien zijn we niet één verhaal, 

maar een beweging die steeds iets nieuws laat zien.

 

 

 

 

 

 

 

Waar licht en schaduw elkaar raken

5 mei 2026

In Nederland is het vandaag officieel Bevrijdingsdag. Gisteren was het 4 mei, dodenherdenking. Gelukkig is die herdenking inmiddels breder geworden dan alleen de Tweede Wereldoorlog. Stap voor stap zijn ook andere groepen en latere militaire slachtoffers daarin opgenomen. Het is goed dat dit benoemd wordt, zodat mensen zich niet vergeten voelen.

Dit jaar heb ik er bewust voor gekozen om niet naar televisie te kijken. Alleen rond acht uur heb ik even naar de herdenking op de Dam gekeken. Meer niet. De confrontatie maakt dat ik huil — en blijf huilen.

In een klein kapelletje, ergens onderweg tijdens het fietsen gisteren, heb ik iets geschreven. Ter nagedachtenis aan Michel, zijn familie — en daarmee ook de familie van mijn kinderen.

Als ik denk aan de pijn van toen, en hoe die doorwerkt in volgende generaties, vraag ik me soms af: zijn er nog mensen zonder trauma? We dragen allemaal iets mee. Vanuit ons eigen leven, of vanuit wat ons is doorgegeven.

Ik weet inmiddels dat zulke ervaringen zelfs in het DNA worden vastgelegd en doorgegeven.

Misschien is niemand vrij van die schaduwkanten.

Het is goed om daar af en toe bij stil te staan. Om het te voelen. Die Weltschmerz, die wereldpijn. Als land samen een moment van verbinding te hebben — ook in dat.

Oorlog is niet te rechtvaardigen. Dat voelt voor mij heel duidelijk. En tegelijk zie ik het ook als een schaduwkant van de mensheid. Iets wat er is, zolang er mensen zijn.

Wanneer ik zie dat iemand pijn is aangedaan, voel ik mee. Natuurlijk. Dat is geen vraag.

Maar het wordt benauwend wanneer iemand denkt de enige te zijn met die pijn. Alsof het los staat van alles en iedereen. Want wie draagt het niet in zich, op de een of andere manier?

Dat maakt het niet kleiner. Het maakt het misschien juist draaglijker.

Ik bagatelliseer het niet. Maar ik zie het ook als een onvermijdelijke schaduwkant van de mensheid.

Dan denk ik aan kintsugi, de Japanse techniek die ik soms in mijn schilderijen gebruik. De gouden breuken benadrukken de barsten als onderdeel van de geschiedenis. Niet iets wat verborgen moet worden, maar iets wat het object juist sterker en unieker maakt.

Zou dat ook voor de mens gelden?
Worden we door alles wat we meemaken — zelfs oorlog en verlies — misschien ook sterker?

Vandaag heb ik besloten na mijn ochtendtraining rust te nemen. Zoals zo vaak zit ik op bed, met de televisie aan, mijn laptop op schoot en mijn mobiel in de hand.

In een Argentijnse serie hoor ik iemand zeggen:
“In Japan zien ze schaduw als schoonheid.”

Ja, denk ik dan. Dat klopt.

Komorebi noemen ze dat — het spel van licht en schaduw. Schaduw is daar geen gebrek aan licht, maar een ruimte voor rust en contemplatie.

Voor mij is het belangrijk om niet in de pijn te blijven hangen, maar haar mee te nemen. Als een schaduw die er mag zijn.

En als die schaduw mag dansen met het licht…
dan ontstaat er misschien iets wat lijkt op heling.

Hoe draag je wat donker is—
zonder erin te verdwijnen?
En wat gebeurt er
als je het niet probeert weg te nemen,
maar het laat bewegen naast het licht?
Is heling dan iets wat je doet—
of iets wat ontstaat?

 

 

 

 

 

 

Wat verbrandt — en wat terugkomt

4 mei 2026

Ondanks een vreemde droom — eigenlijk meer een zin waar ik van schrok — heb ik goed geslapen. De hondjes hebben zich voorbeeldig gedragen in het hotel. Onze kleding was zo goed als droog.

We ruimen op, laden mijn auto vol en rijden naar de bus om de fietsen eruit te halen. Het is warm, een beetje benauwd. De lucht donker en dreigend.

Om elf uur zitten we op de fiets, om de omgeving van Noord-Brabant verder te verkennen via ANWB-routes. Zo makkelijk, mijn telefoon op het stuur. Ik krijg het idee dat fietspaden per regio worden aangelegd — afhankelijk van hoeveel er geïnvesteerd wordt.

Langs de B-wegen, van dorp naar dorp, ligt vaak een breed fietspad voor twee richtingen. Maar zodra je het bos in gaat of langs weilanden fietst, worden het smalle, halfverharde paden van misschien een meter breed. Officiële routes, maar duidelijk met minder aandacht aangelegd.

In het bos lijken het soms meer mountainbikepaden: heuvelachtig, kronkelend en eigenlijk te smal voor mijn bakfiets. En dan nog tweerichtingsverkeer ook — iemand moet het struikgewas in als je elkaar passeert.

Ik vind het geweldig.

Het maakt het avontuurlijk. Ton moet lachen dat ik juist dat leuk vind. Voor iedere uitdaging vind ik wel een oplossing. Het is zwaarder dan strakke fietspaden, maar dat voelt dan weer als training.

Ik kijk altijd om me heen. Zie elk bloemetje, elk detail dat afwijkt. De bomen hier zijn opvallend oud, de grond hobbelig. Heuvelachtig is misschien te veel gezegd, maar er zijn wel hoogteverschillen van drie à vier meter. Veel heide, plassen en meren.

Ik fiets zo’n 18 kilometer per uur. Niet snel, maar ik neem alles in me op — bloemen om later op te zoeken, vogeltjes, kleine bewegingen.

Dan zie ik iets vreemds. Op de heide ligt een brandslang, zeker honderd meter verderop. Dat voelt niet logisch, zo midden in de natuur.

Even later zie ik donkere vlekken, als een panorama dat zich voor me ontvouwt.

Ik stop.

En ineens begrijp ik het.

Dit is de heide die een paar dagen geleden in brand heeft gestaan. Een militair oefenterrein — die bordjes had ik al gezien. Het was op het journaal.

Ik vertel het Ton en vraag hem een foto te maken. Van het zwarte landschap. En van de slang, als stille getuige.

Hij snapt niet hoe ik die slang zo snel en van zo’n afstand heb gezien. Maar hij weet inmiddels dat ik alles zie.

Ik moet denken aan Zuid-Afrika, waar ik ooit een gebied zag dat nog smeulde na een brand. Alles zwart. Daar zijn planten die juist ontbranden om hun zaad vrij te geven.

De sfeer was toen naargeestig.

Twee dagen later ging ik terug met mijn dochter om het haar te laten zien. Tot mijn verbazing was er al jong groen. Zelfs bloemen. In zo’n korte tijd had de natuur zich hersteld.

Hier zie ik hetzelfde. Zwarte stukken, ja. Maar ook het besef dat het zich weer herstelt.

Natuurlijk, het ene verhaal is natuur, het andere menselijk handelen.

De gebeurtenis lijkt hetzelfde. De omstandigheden zijn anders. Maar de uitkomst… misschien niet.

En dan vraag ik me af:

hoe zwaar moet je dat wegen?

Of maak ik het mezelf te makkelijk?

Wat zie je—
als je voorbij de gebeurtenis kijkt?
Is verwoesting een einde,
of een begin dat nog niet zichtbaar is?
En hoeveel van wat je voelt
wordt bepaald door wat je weet—
of door hoe je kijkt?

 

 

 

 

 

 

Tussen traditie en beweging

3 mei 2026

Tradities. Wat vind ik daarvan?

Het zijn gebruiken die generaties lang in stand worden gehouden. Koningsdag (vroeger Koninginnedag), Sinterklaas, Luilakken in het noorden, carnaval in het zuiden. Of bijeenkomsten bij geboorte, overlijden en huwelijken. Ze brengen mensen bij elkaar, los van alles wat hen ook weer kan verdelen.

Vandaag vielen we met onze neus in de boter. In het dorp waar we verblijven was het Gildedag. Achtenveertig gilden liepen mee in een optocht. Zo’n 1200 tot 1500 gildebroeders en -zusters. Keizers, koningen, standaardrijders, vendeliers en tamboers — alles kwam voorbij.

Opvallend hoe het hele dorp hiervoor uitloopt, en hoe vanzelfsprekend het is.

Voor mij was het de eerste keer dat ik dit zo zag. Al die mensen, serieus gekleed in middeleeuwse kledij. Natuurlijk heb ik daar respect voor. En tegelijk voel ik ook een lichte weerstand.

Hoe ver verbind je je identiteit aan een eeuwenoude traditie?
Is er ook ruimte voor verandering?

De dag begon met een mis in de kerk. Dan merk ik dat ik huiver voor starheid. Net zoals Sinterklaas voor mij niet meer helemaal van deze tijd is, voel ik dat ik ervan hou wanneer dingen meebewegen.

Beroepsverenigingen kunnen zich ook op andere, misschien creatievere manieren verbinden en laten zien wie ze zijn.

Ton wilde graag naar het veld waar na de optocht de ceremonie van de gilden zou plaatsvinden. Voor mij was het kijken naar de optocht genoeg. Zoveel mensen bij elkaar, en een sfeer waarvan ik niet goed wist hoe die voor mij zou voelen.

In plaats daarvan hebben we vier uur gefietst door de bossen en dorpen in de omgeving. In de stromende regen. Ondanks regenkleding waren we uiteindelijk tot op ons ondergoed doorweekt.

En toch… ik vond het leuk.

Thuis zou ik het niet in mijn hoofd halen om met dit weer te gaan fietsen of wandelen. Maar nu we weg zijn, doen we het gewoon. Het voelt sportief, verfrissend en gezond.

De hondjes zaten in de bakfiets, onder het zeil, lekker in hun mandjes. Af en toe kwam er een koppie naar buiten om te kijken — superschattig.

Een laadpaal vinden die het doet blijkt nog niet zo makkelijk. Dat stuk hebben we duidelijk nog niet onder de knie.

Op de hotelkamer trekken we snel onze natte kleren uit en zakken neer. We voelen dat een paar uur buiten zijn op deze manier toch vermoeiend is.

Ik ben benieuwd hoe de omgeving er morgen uitziet.

Het was weer een fijne dag.

Wat houd je vast—
en wat mag veranderen?
En hoe beweeg je
tussen wat blijft
en wat verschuift?

GILDEDAG 2026

De regen voorblijven

2 mei 2026

Weerberichten. De hele week zou het mooi weer zijn. Vandaag hebben we een hotel geboekt voor twee dagen, om van daaruit te gaan fietsen. Eerst naar de verjaardag van onze kleindochter, een uurtje fietsen door een bosrijke omgeving. Helemaal leuk.

Helaas geven de weerberichten ineens hevige stortbuien en onweer aan. Vanaf de middag, de hele avond en morgen ook. Mijn dochter appt zelfs om te vragen of we nog wel op de fiets komen.

Tegen Ton zeg ik dat we zo vaak slecht weer voorspeld krijgen als we weggaan, maar dat het uiteindelijk altijd meevalt. We besluiten met twee auto’s te gaan. Ton met de bus en de fietsen, ik met mijn eigen auto en de hondjes. In het hotel kijk ik nog een keer naar de buienradar en beslissen we wat we doen: toch fietsen of met de auto verder.

Het weerbericht verandert. Pas rond tien uur ’s avonds regen. We stappen dus toch op de fiets.

Hahaha, ik ga er eigenlijk altijd van uit dat het weer wel meewerkt. En anders hebben we regenkleding.

Normaal rijd ik rechtstreeks naar het huis van mijn dochter. Nu fietsen we eerst een uur door de omgeving waar ze woont. Het geeft me meteen een ander beeld van haar leven. Alleen al daarom ben ik blij dat we deze keuze hebben gemaakt. Nu al geen spijt van dit weekendje weg.

Op verjaardagsvisite gaan is niet mijn favoriete bezigheid. Eigenlijk heb ik er een hekel aan. In de zomer, als we buiten kunnen zitten, gaat het nog. Maar binnen word ik er vaak onrustig van. Nu we erheen fietsen, merk ik dat ik veel frisser en vitaler aankom.

Gelukkig zitten we buiten in de tuin. De hondjes zijn lief, dicht bij ons is genoeg voor ze.

De terugweg naar het hotel wordt een avontuur. De fiets-TomTom stuurt ons via bospaden, onverhard, door mul zand. Met de bakfiets is dat zwaar. Regelmatig moet ik afstappen en duwen. Soms neemt Ton het even over. Het zand is zo los en hobbelig dat mijn enkels als luciferhoutjes buigen en ik in het zand val.

Het zweet loopt langs mijn lichaam.

Het enige wat ik denk: ik heb vanmorgen niet getraind — dit is mijn training.

Ik zeg lachend tegen Ton dat ik het eigenlijk wel fijn vind om even af te zien.

We fietsen richting de ondergaande zon, een blauw-rode lucht voor ons. Achter ons pakken de wolken zich donker samen. We voelen een paar druppels, maar blijven de bui voor.

Een enerverende dag. Met de bus, de fietsen en de hondjes op pad.

Wel leuk.

Ik heb zin in morgen.

Hoe vaak laat je je leiden
door wat er misschien komt?
En wat gebeurt er
als je toch gewoon gaat—
en onderweg ontdekt
dat het precies goed is?

 

 

 

 

 

 

 

Wat blijft — en wat verdwijnt

1 mei 2026

Geheugen… hoe werkt dat eigenlijk?

Ik merk dat het bij mij heel selectief is. Dingen die indruk hebben gemaakt — emotioneel, pijnlijk of juist een hoogtepunt — zijn me bijgebleven. Woorden, zinnen, beelden. Maar juist de interactie met mensen vaak niet.

Vooral als ik een gezamenlijk verleden deel met iemand, blijkt dat de ander heel andere herinneringen heeft vastgehouden. Dat merk ik bij mijn zus, mijn kinderen, en vandaag ook bij mijn pleegdochter. Ze haalde herinneringen op die voor haar veel betekenden. Ik kon me de situatie wel voorstellen, maar me er niets meer van herinneren.

Ervaarde ik vroeger veel dingen als neutraal?
Heeft mijn geheugen ze daarom losgelaten?

Ik merk bij mezelf veel verschuivingen — in hoe ik ooit was en wie ik nu ben. Soms voelt het zelfs alsof ik gespeeld heb met mijn karakter. Stil, onzichtbaar, assertief, brutaal, uitdagend, speels, aanwezig, onzeker, afstandelijk — ik ben het allemaal geweest, in verschillende periodes.

Veel mensen zijn passanten geweest in mijn leven. Anderen zijn altijd gebleven.

Spanning en stress had ik lange tijd nodig om in beweging te komen. De rust die ik nu ervaar is daardoor wennen. Soms verwarrend. Soms zelfs een beetje saai.

Maar die rust geeft ook ruimte. Ruimte om innerlijk te bewegen. Ik zie het, ik voel het, maar het is nog een vrij onontgonnen pad. En dat maakt het dan weer spannend.

Vanmiddag ging het gesprek ook over een gezamenlijke vriendin van vroeger, die ik al vijftien jaar niet heb gezien. Ze stuurde me een e-mail met veel bijlagen — bijna een boekwerk. De intensiteit die ik me van haar herinner, kwam daarin duidelijk naar voren.

Mijn eigen houding is veranderd. Ik wil existentiële vragen open laten. Mijn ideeën zijn precies dat: ideeën. Overtuigingen die ik vroeger had, zijn vervaagd tot een misschien. Het willen weten, of het aangaan van discussies, heeft daardoor voor mij minder zin.

Mijn pleegdochter vertelde over haar leven en stelde vragen over hoe ik het nu zie en beleef. Volgens mij gaf het haar rust om te horen dat ik niet alles wil verklaren.

Dat ik eigenlijk nog maar één vraag heb:

Hoe ga ik ermee om?
Of… hoe reageer ik?

Wat onthoud je—
en wat laat je los?
En hoeveel van wie je was
blijft werkelijk bestaan?
Misschien ligt het antwoord niet in het weten,
maar in hoe je beweegt
met wat zich aandient.

 

 

 

 

 

 

Hulp geven, hulp vragen

30 april 2026

We gaan een lang weekend weg. Een hotel geboekt in Noord-Brabant. Van daaruit kunnen we drie dagen fietsen in de bossen. Zaterdag gaan we op de fiets naar de verjaardag van mijn kleindochter.

Vandaag zijn we bij de ANWB fietstassen gaan kopen en hebben we koffers uit de opslag gehaald. Onderweg op een terrasje gegeten. Voorpret van een vakantie, kort of lang, blijft altijd leuk.

Misschien vreemd, maar ik kan zo gelukkig zijn met een zonnige dag, wat boodschappen doen en voorbereidingen treffen.

Thuis is het schoon. Ik verzorg de planten.

Een vriendin, die vorig jaar weduwe is geworden, vraagt of ik haar kan helpen met de belastingaangifte. Het grappige is dat ik zelf een hekel heb aan dit soort dingen. Toch doe ik het voor haar.

Ik heb ooit de nalatenschap van mijn schoonzus geregeld. Voor deze vriendin heb ik me ook opgeworpen als executeur testamentair. Wat is dat toch? Dat ik voor dit soort zaken voor mezelf bijna een blokkade voel, maar het voor anderen gewoon oppak?

Wil ik aardig gevonden worden?
Kan ik het niet aanzien dat iemand er zoveel moeite mee heeft?

Ik ken inmiddels de klappen van de zweep, dus in feite is het voor mij een eenvoudig kunstje.

In de omgang ben ik niet per se de vriendelijkste of de charmantste, maar daar waar ik kan, bied ik hulp.

Zou ik zelf iemand zijn die graag hulp had gekregen?

Ik zal het nooit en te nimmer vragen.

Is het dan wel een vriendelijke daad, als er misschien een psychologische verklaring onder zit?
Ben ik dan nog wel authentiek?

Ik weet het niet.

Het blijft een vraag.

En toch… houd ik er een goed gevoel aan over.
En ben ik blij dat het geregeld is voor haar.

Wanneer geef je echt—
zonder reden, zonder bedoeling?
Bestaat er zoiets als zuivere hulp,
of zit er altijd iets van jezelf in?
En maakt dat het minder echt…
of juist menselijk?

 

 

 

 

 

 

Van kracht naar vertrouwen

29 april 2026

Vandaag begon met een krachtmeting. Altijd een beetje spannend, want daar wordt zichtbaar wat er in stilte is opgebouwd. Daarna volgde de zwaarste sessie tot nu toe. Geen lange opbouw, maar kort, krachtig en direct. Eerst een opwarming, dan rust. En daarna de pilaren. Steeds weer. Een snelle, krachtige duw of trek, tien seconden rust, en opnieuw. Drie rondes lang.

Ik voelde het meteen. Dit was anders. Geen “even trainen”, maar mijn lichaam echt aanspreken. Niet over de grens, maar er precies tegenaan. Mijn spieren moesten schakelen, mijn adem moest mee, mijn hele systeem organiseerde zich rondom die korte explosies van kracht.

En ergens daarin zit iets bijzonders. Want een jaar geleden was mijn lichaam vooral moe. Zwaar. Onvoorspelbaar. Nu is het een gesprek geworden. Ik vraag iets, mijn lichaam antwoordt. Soms aarzelend, soms verrassend krachtig — maar het antwoord komt.

Misschien raakt me dat nog wel het meest. Het gaat niet alleen om kracht, maar om vertrouwen. Vertrouwen dat mijn lichaam dit kan leren. Dat het zich aanpast. Dat het onthoudt.

Ik zie het terug in de cijfers. In stappen die zich opstapelen zonder dat ik er krampachtig mee bezig ben. In gewichten die langzaam omhoog kruipen. In de koppeling met mijn Fitbit, waardoor mijn dag één geheel wordt. Niet meer losse momenten van inspanning, maar een doorlopende beweging. Dichter bij wie ik nu ben, dichter bij mijn ritme. Niet obsessief, maar ondersteunend. Alsof ik na al dat dokteren heb besloten: dit neem ik zelf weer in handen.

En toch voelt het niet als forceren. Eerder als meebewegen met iets dat al gaande is.

Misschien zit ik op een plateau. Of zoals het voor mij beter voelt: een rustpunt. Een plek waar alles zich opnieuw organiseert. Waar spieren, zenuwen en vertrouwen elkaar vinden. Waar mijn lichaam zegt: wacht even, dit moet ik eerst eigen maken.

En dat doe ik dan ook. Wachten. Niet stilstaand, maar verdiepend. Want onder de oppervlakte beweegt het gewoon door.

Na de training ga ik lunchen met een vriend. In de zon, tegen de harde wind in. Een soulmate. Iemand met een vergelijkbare jeugd, vergelijkbare lagen. We spreken dezelfde taal. Over verantwoordelijkheid voor wat je voelt. Over hoe alles wat zich buiten afspeelt, iets van binnen raakt. Maar dat wat geraakt wordt, is van mij. Niet van de situatie. De wereld gebeurt buiten mij, maar mijn beleving ontstaat van binnen. In alles leer je jezelf kennen.

Hij werkt als coach en counselor en neemt mensen stap voor stap mee naar een groter waarnemen:

1. Deelnemen

2. Waarnemen

3. Observeren

4. Compassie

5. Transformatie

Het is altijd fijn om elkaar te spreken. Herkenning doet goed.

Thuis is mijn jongste zoon er. Het blijft bijzonder hoe zo’n grote man bij zijn moeder weer even dat kleine jongetje wordt. Naast me op bed kruipen, kroelen met de honden, en iets lekkers uit de kast pakken.

Later word ik gebeld door het bedrijf waar ik mijn kleurrijke wandelstokken heb gekocht. Een vrolijk gesprek met de eigenaar, die het leuk vindt dat ik ze allemaal wil hebben en er elke maand één koop. Passend bij mijn kleding kies ik er dagelijks een uit. Voor mij zijn het accessoires, waardoor ik het niet als hulpmiddelen ervaar.

Hij vraagt of ik er iets over wil schrijven en eventueel een foto wil sturen. Door mijn verhaal krijg ik voortaan korting.

Ik sluit mijn review af met de zin:

Ik maak het liefst van een nood een deugd.

Wanneer wordt kracht vertrouwen—
niet omdat het bewezen is,
maar omdat het gevoeld wordt?
En hoeveel groeit er in stilte,
terwijl jij denkt dat je stilstaat?

 

 

 

 

 

 

Een generatie verder, een gevoel dichterbij

28 april 2026

Mijn kleindochter is jarig. Ze werd geboren vier dagen nadat we ontdekten dat Michel ziek was. Hij had op school een opa-dag geregeld om iedere woensdag in Maastricht op te passen. Dat heeft hij nooit kunnen meemaken. Haar geboorte wel. Hij heeft haar nog voorgelezen — iets wat hij zo belangrijk vond.

Ik mocht destijds mee naar de OK. Ik was letterlijk bij haar eerste ademteug. De eerste keer oma worden is bijzonder. Op een andere manier aanwezig. Meer bewust.

Ik hou van mijn kinderen, zielsveel. Ik ben gescheiden, daarna kreeg ik een samengesteld gezin: een dochter van mij en een dochter van Michel. Het was gecompliceerd. We maakten fouten, en die hebben hun sporen nagelaten. Later kregen we samen nog twee kinderen, en na Michels overlijden nam ik nog een puber in huis. Mijn hart was altijd groot genoeg om mensen op te nemen en ze deel te laten zijn van ons gezin.

Als ouder wil je perfect zijn. Maar dat lukt niet. Mijn vijf kinderen dragen allemaal hun eigen herinneringen — mooie, moeilijke, en alles daartussenin. Ze zijn nu volwassen en leven hun eigen leven. Ze wonen niet om de hoek. We bellen vooral als er echt iets te melden is.

We hebben onze auto aan de tweede dochter gegeven. Ze kwam hem samen met haar ex-vrouw ophalen. Fijn om ze even te zien. De volgende dag ging de oudste zoon van Ton met zijn dochter langs bij mijn jongste zoon in het restaurant waar hij werkt. We kregen een foto op WhatsApp. Zo’n klein moment, maar het doet me goed.

Vandaag zie ik een foto van mijn kleindochter die met haar gescheiden ouders is gaan lunchen. Wat is het fijn om te zien dat dat kan.

Een dochter heeft bijna een jaar geleden afstand van mij genomen. Sindsdien heb ik niets meer van haar gehoord. We zijn niet allemaal hetzelfde. Zij heeft deze ruimte nodig — ver weg van mij. Rigoureus, maar blijkbaar nodig voor haar.

Ton ziet op Instagram een foto waarop zij met twee vrienden staat. Hij laat het me zien. Ik ben blij om haar te zien lachen. Ze ziet er goed uit. Na lange tijd is dit een klein kruimeltje van leven.

Mijn aangenomen zoon reageert bijna altijd als eerste op de familie-app. Die is er. Altijd in verbinding.

En mijn kleinkind… daar kan ik voluit van houden. Ik ben de gekke, lieve oma die altijd blij is om haar te zien. Zij is een lichtje in mijn hart.

Een generatie verder,
maar een gevoel dichterbij.

Hoe beweegt liefde
wanneer afstand ontstaat?
Verdwijnt ze—
of verandert ze van vorm?
En hoeveel blijft er aanwezig
in de kleine momenten die er wél zijn?

 

 

 

 

 

De meute laten voor wat het is

27 april 2026

Koningsdag. Het is altijd bijzonder om te zien hoe de koninklijke familie een stad bezoekt. Ben ik zo koningsgezind? Geloof ik in sprookjes? Ben ik een dromer? Of zegt mijn nationaliteit iets? De romantica komt in mij in ieder geval wel boven.

Al mijn hele leven kijk ik naar deze dag op tv. Ooit het defilé, later de bezoeken aan steden. Een huwelijk, een kroning — ik kijk. Met het gezin liepen we over de vrijmarkten. Soms stonden we er zelf. De laatste jaren fietsen we erlangs.

Vandaag was het zó druk in het centrum van ons dorp en in de stad aan de overkant van de rivier. Van podium naar podium, overal kabaal, mensen als haringen in een ton. Geen ruimte, alleen de lucht boven me.

Als automatisme gaat er iets in mij uit. Waar ik normaal alles zie en opmerk, komt er nu niets meer binnen. Er is alleen focus: een gaatje vinden om uit de menigte te komen.

Gelukkig lukt dat. Buiten het centrum is het ineens stil. De straten zijn leeg. Toch duurt het even voordat mijn lichaam weer ontspant, voordat ik uit die innerlijke vluchtstand kom.

We fietsen nog langs vrienden, die rustig in de tuin zitten met een drankje. Daar kan ik me langzaam weer openen.

Op de terugweg naar huis fietsen we door een groot natuurgebied.

Thuis merk ik hoe moe ik ben geworden. Ik val in slaap, totaal leeg.

Misschien een harde conclusie, maar voor mij is hij duidelijk:

dit doe ik niet meer.

Ik heb het gezien, meegemaakt, er op mijn manier zelfs van genoten. Maar het hoeft niet meer.

Vanaf volgend jaar zoeken we de stilte op
en laten we de meute de meute.

Wanneer weet je dat iets niet meer bij je past—
niet omdat het verkeerd is,
maar omdat jij veranderd bent?
En hoeveel rust ontstaat er
als je niet meer mee hoeft?

 

 

 

 

 

 

De aard van het beestje

26 april 2026

Zolang ik me kan herinneren, heb ik dingen bijna obsessief gedaan.

Als kind nam ik boekenseries mee op vakantie. Het liefst zat ik dan buiten op het gras, dagenlang te lezen, net zolang tot alle boeken uit waren. Bleek dat er nog een deel ontbrak, dan deed ik er alles aan om dat zo snel mogelijk te bemachtigen. Mijn moeder werd daar soms boos om, ik moest mee naar het strand. Ik zocht dan een plekje in de schaduw en las gewoon verder, totaal onbewust van alles om me heen.

Later, als jong volwassene, verzamelde ik bouquetreeksboekjes. In afwachting van een soort manie. En dan ineens begon het: tientallen boeken achter elkaar lezen. Net zo abrupt als het begon, stopte het ook weer.

Toen de videorecorder kwam, ging ik films huren. Het liefst een hele rij. Series zoals The West Wing, alle seizoenen, alle afleveringen. Michel vond dat ook leuk. Uiteindelijk hebben we bijna alles gezien wat Videoland verhuurde.

Met het gezin maakten we van de woonkamer een groot bed door matrassen tegen elkaar te leggen. We huurden dan bijvoorbeeld alle Harry Potter-films of In de ban van de Ring, en lagen het hele weekend in pyjama op de grond films te kijken. De kinderen vonden dat geweldig.

Tegenwoordig zit ik ’s avonds op bed met de tv aan, mijn laptop op schoot om te schrijven en speel ik spelletjes op mijn telefoon. Nog steeds kijk ik series, aflevering na aflevering. Het heeft inmiddels een naam: bingewatchen.

Waarschijnlijk ongezond. Vast met allerlei consequenties. Ik geloof het wel. Maar binge lezen, bingewatchen, binge schilderen… het hoort denk ik gewoon bij de aard van dit beestje.

In alles waar mijn interesse naar uitgaat, duik ik erin. Volledig. En net zo makkelijk kom ik er weer uit.

Was ik een pionier?
Of gewoon een beetje obsessief?
Past het bij hoe mijn brein werkt?

Er zijn tegenwoordig zoveel theorieën over wat goed is en wat niet. Over hoe we consumeren, mentaal en fysiek. Misschien eigenwijs, maar zolang ik me er goed bij voel, is het goed. Zolang het me niet belemmert in functioneren.

Na Michels overlijden, toen ook de kinderen het huis uit waren, heb ik de tv jarenlang niet aangezet. Totdat Ton weer in mijn leven kwam. Blijkbaar kan ik ook zonder.

Deze dame heeft wat afgebinged in haar leven.

Ik schaam me er niet meer voor.

Ik beweeg gewoon mee met de flow waarin ik leef.

Wanneer wordt iets “te veel”…
en wanneer is het gewoon wie je bent?
En hoeveel hoeft er eigenlijk veranderd te worden,
als het je draagt
in plaats van tegenhoudt?

 

 

 

 

 

 

Is het genoeg ?

 

25 april 2026

Vannacht kon ik niet slapen. Waarom dat weet ik niet precies, normaal heeft dat te maken met te veel pijn. Nu was het iets anders, geen voelbare stress. Gewoon geen slaap, denk ik dan maar. Pas rond een uur of zes viel ik in slaap. De training heb ik deze ochtend dus maar overgeslagen, mijn lichaam was duidelijk niet uitgerust.

Ik kreeg een berichtje van mijn zus dat mijn broer inmiddels was geopereerd aan zijn voet. Wel pijnlijk geweest, nog een ingreep te gaan. Praktisch. Feitelijk. Zoals het vaak gaat bij ons.
En toch… onder die woorden gebeurt er iets anders.

Ik merk dat ik reageer. Vrij direct ook. Niet eens boos, eerder moe. Ik hoor mezelf zeggen dat het allemaal van één kant komt en dat ik me afvraag waarom ik eigenlijk nog moeite doe. Dat is geen nieuwe gedachte, maar hij komt wel steeds vaker en helderder terug. Mijn broers vragen nooit hoe het met mij gaat, zelfs niet als ze weten dat ik in het ziekenhuis lig. En toch fiets ik bij hen langs, drink een kop koffie, blijf in beweging. Alsof ik iets in stand probeer te houden waarvan ik me ondertussen afvraag of het er eigenlijk wel echt is.

Mijn zus zegt dat zij dat ook niet heeft, dat zij degene is die vraagt. Dat het bij ons gewoon zo gaat. En ze zegt ook dat er wel liefde is, maar dat het er niet uitkomt. Dat geloof ik ook wel. Echt. En als we bij elkaar zijn is het vaak ook gewoon gezellig. We lachen, er is contact. Alleen… het blijft ergens aan de oppervlakte. Hun leven is anders, hun belangstelling ook. Dat begrijp ik, maar vraag ik me af of het vasthouden van dit contact niet juist een desillusie wordt.

En dan kom ik vanzelf weer bij mezelf uit. Want daar zit het uiteindelijk. Niet bij hen.

Is het genoeg?

Ik merk dat ik me al los beweeg. Ik verwacht minder, laat het meer bij hen, forceer niets meer. En toch zit er nog iets. Want als het me niets meer zou doen, zou ik deze vraag niet stellen. Blijkbaar is het nog niet helemaal vrij.

Mijn zus zegt dat ik naar mijn gevoel moet luisteren, maar dat dat ook weer kan ombuigen. En dat klopt ook. Vandaag kijk ik wat somber de wereld in. Ik heb slecht geslapen en dat kleurt alles. Ik herken dat bij mezelf, dat dingen kunnen verschuiven, dat het morgen weer anders kan voelen. Maar ergens weet ik ook dat dit niet alleen van vandaag is.

Het is geen grote pijn meer. Geen boosheid. Eerder iets zachts dat blijft terugkomen. Een soort stil weten dat de beweging maar van één kant komt. En de vraag die daaronder ligt wordt daardoor eigenlijk steeds eenvoudiger, maar niet per se makkelijker:

Hoe lang wil ik dit nog zo houden?

Niet uit boosheid of afwijzing, maar omdat ik me afvraag wat nog klopt. Wat echt is, en wat misschien alleen nog een idee is dat ik zelf vasthoud.

Misschien is dit zo’n fase waarin er nog niets besloten hoeft te worden. Waarin het voldoende is om het te zien zoals het is. Dat er liefde kan zijn die niet zichtbaar wordt. Dat contact kan bestaan zonder echte ontmoeting. En dat ik daarin mijn eigen grens langzaam begin te voelen.

Het wordt me wel duidelijk dat als ik wat minder in mijn vel zit, het gezin waar ik uit kom me altijd een eenzaam gevoel geeft.

Dan zit er maar één ding op, en dat is in dit mooie weer gaan fietsen. De natuur in en mezelf vullen met zon, licht en de liefde van het leven zelf.

Thuis denk ik nu even terug aan het gesprek met mijn zus. Ik zet de tv aan en hoor precies wat ik eigenlijk al wist:
“Hoop komt wanneer je het minst verwacht. Je zult het vinden, of het zal jou vinden.”

Misschien is liefde niet altijd zichtbaar in wat gedeeld wordt,
maar voelbaar in wat ontbreekt.

En misschien is de vraag niet of het er is,
maar of ik kan leven met de vorm waarin het zich laat zien.

Wanneer wordt aanvaarden vrijheid…
en wanneer vraagt het leven mij om zachter los te laten?

 

 

 

 

 

 

Wat mij raakt zonder reden

24 april 2026

Ontroering. Waarom raakt iets me zo intens? Ik ontdek bij mezelf geen duidelijk mechanisme. Er kunnen heftige dingen gebeuren of verteld worden, en dan blijf ik opvallend nuchter. Maar soms zie of hoor ik iets — op tv of ergens anders — en hop, de tranen springen in mijn ogen.

Inmiddels heb ik geleerd dat het altijd iets met mij te maken heeft. Soms uit ervaring, soms vanuit iets dat ik pas veel later in mijn leven zal tegenkomen. Dat laatste vind ik misschien nog wel het meest bijzonder: alsof je onbewust al weet wat er voor je ligt.

Wanneer het zo raakt, weet ik dat inmiddels wel. Bij Soldaat van Oranje was het duidelijk dat het te maken had met mijn familie, die de oorlog op allerlei manieren heeft meegemaakt. Maar wanneer het niet duidelijk is, ga ik niet meer zoeken. Ik weet dat het zich ooit vanzelf zal laten zien.

Misschien is het vanuit deze ervaringen dat ik ben gaan voelen dat tijd niet horizontaal is, maar verticaal. Niet iets wat zich lineair ontvouwt, maar iets dat tegelijkertijd aanwezig kan zijn. Er is geen vooruitzien of toekomst voorspellen — het kan nu al gevoeld worden.

Het is moeilijk uit te leggen wat ik bedoel.

Ik kijk naar een documentaire over de terugkeer van tempelwachters. Beeldend kunstenaar Jikke van Loon zet zich in voor de symbolische terugkeer van twee Japanse tempelwachters, Agyo en Ungyo. Imposante houten beelden uit de veertiende eeuw, die sinds 2007 deel uitmaken van de collectie van het Rijksmuseum.

Ooit bewaakten ze de toegangspoort van een tempel in de buurt van Hiroshima. Nu staan ze tegen een muur. Hun functie kwijt. Ontheemd.

Jikke voelde dat. Die ontworteling. Het leidde tot haar project Issho-ni / Tomo-ni — samen. Een poging om de verbinding te herstellen, niet door de beelden simpelweg terug te brengen, maar door een dialoog te openen over hun betekenis, hun plek, hun geschiedenis.

Je ziet wat de tempel betekende voor de mensen uit het dorp. Hoe de afstand is ontstaan. En hoe, via dit project, iets weer open gaat. Niet alleen letterlijk, maar ook in gevoel.

Het zijn “maar” beelden. En toch raakt het me diep. De tranen lopen over mijn wangen. Het gaat over cultureel erfgoed, over betekenis, over verbondenheid met een plek. En ik voel dat in mijn hele lichaam.

Uiteindelijk brengt Jikke van Loon de beelden niet fysiek terug. Ze maakt interpretaties — onder andere in Delfts blauw — als symbool voor de verbinding tussen Nederland en Japan. Het hele dorp werkt eraan mee.

Ik kan niet precies beschrijven hoe. Maar het komt binnen.

Zo mooi om te zien hoe verbinding kan werken.

Wat raakt mij werkelijk

als ik niet weet waarom ?

Is het herinnering—

of iets dat nog moet komen?

En hoeveel ligt er al in mij besloten,

zonder dat ik het hoef te begrijpen?

 

 

 

 

 

 

In beweging komen

23 april 2026

Afgelopen dinsdag ging de ketting van mijn bakfiets stuk. Gelukkig vrij dicht bij huis, zodat Ton kon doorfietsen. Hij haalde me op met de bus en we reden meteen door naar de fietsenmaker. Ik had al gebeld dat ik pech had en vroeg of ik de fiets kon brengen.

Daar aangekomen snelde de fietsenmaker op me af, zichtbaar in paniek. Hij had het zo druk, zei hij, en geen tijd meer. Zaterdag gaat hij op vakantie en hij wist niet hoe hij alles nog af moest krijgen. Misschien zou een collega ernaar kijken, maar waarschijnlijk werd het pas maandag. Duizendmaal excuses.

Ik stelde hem gerust. Het is jammer als ik niet kan fietsen, maar het is geen ramp.

Gisteren, tijdens de pauze van Soldaat van Oranje, keek Ton op zijn telefoon. Een berichtje: mijn fiets was al klaar.

Na het trainen reden we naar de loods om hem op te halen. De fietsenmaker was nu veel rustiger en bood opnieuw zijn excuses aan. Hij had zoveel stress gehad dat hij het overzicht kwijt was. Dinsdag en woensdag had hij zelfs tot vier uur ’s nachts doorgewerkt.

“Jôh,” zei ik, “ik had helemaal niet verwacht dat je dit zou doen. Laat staan dat je hem ook nog een beurt zou geven.”

Nieuwe banden, remmen… alles was gedaan.

Terwijl hij nog wat olie op de ketting spoot, zei hij:
“U bent net een koningin op die fiets, zo gelukkig. Ik vind het zo mooi om te zien dat iemand zoveel plezier haalt uit fietsen. U heeft al 6500 kilometer op de teller, geweldig. Daarom wilde ik hem voor deze mooie dagen in perfecte staat afleveren.”

Misschien is het gek wat ik nu zeg, maar nu ik me mentaal en fysiek beter voel, lijkt er meer positiviteit op me af te komen. Op een rustige, natuurlijke manier.

Na een mooie fietstocht langs de Lek komen we thuis. Ik ben me zo bewust van hoe goed ik me voel en vergelijk het met een jaar geleden. Ik zoek mijn blog van 24 april 2025 op.

Terwijl ik het teruglees, voel ik hoe groot het verschil is. Niet zozeer in wat er gebeurt, maar in hoe ik het beleef.

Een jaar geleden zat ik veel meer in mijn hoofd. Ik probeerde te begrijpen wat er met me gebeurde. Waarom ik zo moe was. Waarom dingen zo binnenkwamen. Alsof ik van een afstandje naar mezelf keek en er woorden aan probeerde te geven. Kwetsbaarheid voelde als iets wat ik nog moest leren.

Nu is dat anders.

Niet omdat alles opgelost is, maar omdat ik er middenin sta. Ik hoef minder te begrijpen, ik voel meer. Dingen mogen er zijn zonder dat ik ze direct hoef te duiden. Waar ik toen nog streng was voor mezelf, merk ik nu dat er zachtheid is. Minder “ik moet niet zeuren”, meer: dit is hoe het is.

Ook mijn lichaam voelt anders. Toen was het zwaar, moe, beperkt. Nu beweegt het. Soms nog zoekend, soms met haperingen, maar het beweegt. Ik werk ermee samen in plaats van ertegenin. Ik luister, stel bij, ga door. Niet voluit, maar in lijn met wat er kan.

En dat geeft een rust die ik toen nog niet kende.

Het is alsof er in dat jaar iets verschoven is van buiten naar binnen. Minder kijken naar hoe het zou moeten, meer voelen wat er al is. En juist daardoor lijkt er ook van buitenaf iets mee te bewegen. Of misschien zie ik het nu gewoon anders.

Ik lees mijn tekst van toen terug met begrip. Zonder oordeel. Het was precies waar ik was.

Maar ik voel ook dat ik daar niet meer sta.

Dat ik ergens anders ben aangekomen.

Zonder dat ik precies kan aanwijzen waar dat punt lag.

En misschien hoeft dat ook niet.

Wanneer merk je dat je verder bent gegaan…
niet omdat alles anders is,
maar omdat jij anders kijkt?
En hoeveel hoeft er eigenlijk te veranderen,
om iets totaal anders te ervaren?

 

 

 

 

 

 

Wat kan niet — en toch doen

22 april 2026

Op tv wordt de kijker steeds gewezen op het feit dat de musical Soldaat van Oranje nu echt gaat stoppen. Ik ben geen fan van musicals, dus mijn interesse was er niet. Toch hebben een paar miljoen mensen deze voorstelling gezien en zijn er zeer positief over. Ton en ik besloten daarom, op de valreep en uit nieuwsgierigheid, toch te gaan kijken.

En eerlijk? Het hele concept is bijzonder. De zaal draait voortdurend van de ene naar de andere set. We zaten op de eerste rij, met onze neus bijna op het toneel. We konden de acteurs bijna ruiken, in ieder geval hun emoties goed zien. Het half zingen, half praten — waar we normaal allebei een hekel aan hebben — viel eigenlijk weg door de manier waarop de hele productie is opgezet.

Een paar keer was ik zo geraakt dat de tranen over mijn wangen liepen. Waar dat precies door kwam, weet ik niet. Het thema? Oorlog, vriendschap? Of de eerlijkheid waarmee er gespeeld werd? Iets raakte.

In de pauze bleken Ton en ik allebei een beetje zeeziek te zijn geworden van het draaien van de zaal. Na de pauze was ik erop voorbereid en gelukkig ging het toen beter.

Op de muur van het restaurant staat een tekst:

“In het leven van ieder mens komen ogenblikken voor waarop hij tot zichzelf zegt: ‘Tja, dat kan niet.’ En dan doet hij iets. De kwaliteit van je leven hangt niet af van wat er met je gebeurt, maar hoe je erop reageert. Aan het eerste kun je niet zoveel doen, aan het tweede alles.”

Ik zit er recht tegenover en denk: ja, dat is waar. Het gaat niet per se om voorkomen of genezen, maar om hoe je ermee omgaat. Misschien is dat wel de sleutel.

In de ontvangsthal staat een bar met honderden oranjebitters. Helaas niet te koop, anders hadden we er één meegenomen als aandenken. Op de terugweg rijden we via Wassenaar, stapvoets door de file. Even niets hoeven. De concentratie loslaten.

En ineens denk ik terug aan Koninginnedag op de school van mijn oudste dochter. Het drinken van talloze oranjebitters met andere moeders. Eén van hen, een beetje teut, keek naar mijn bloesje en vroeg: “Zijn die echt?”
“Hahaha, natuurlijk zijn die echt,” zei ik.
“Ik wil ze ook. Ik laat ze maken.”

Ze is later gescheiden, hertrouwd en in Wassenaar gaan wonen. Glimlachend denk ik eraan terug terwijl we stilstaan in de file.

Het is ook een manier om je situatie te veranderen. Soms letterlijk, soms figuurlijk.

Ik vertel Ton wat anekdotes over die Koninginnedagen. Ondertussen komen er meer herinneringen naar boven. Die houd ik voor mezelf. Ik hoef ze niet te benoemen. Het is een bekende weg, vol oude lagen.

Ik kies er op dat moment voor om het voorbij te laten gaan.

En dat lukt.

Zelfs nu ik het opschrijf, voelt het als iets wat er was —
en er niet meer is.

Wat maakt dat iets “niet kan”…
en we het toch doen?
En wanneer wordt het verleden iets
dat niet meer trekt—
maar alleen nog even langskomt?

 

 

 

 

 

Leven in lagen

 

21 april 2026

De afgelopen maanden heb ik veel geschilderd. Niet eens om iets af te maken, maar om te kijken. Te schuiven. Te voelen wat klopt en wat nog niet. Soms leg ik iets neer en laat ik het weken liggen. Dan loop ik erlangs, kijk opnieuw en zie het ineens anders. Iets verschuift. Niet alleen in het schilderij, maar ook in mij. Ik noem dat wel eens “dweilen”. Kijken tot het terugkijkt.

En ineens zie ik dat ik hetzelfde ben gaan doen met mijn lichaam. Waar ik vroeger wilde corrigeren, oplossen, verbeteren, ben ik nu gaan kijken. Voelen. Aanpassen. Niet meer van alles naar niets, maar bewegen binnen een marge. De afgelopen weken gebeurde er van alles. Een val, een pijnlijke voet, een knie die even niet meedeed. Vroeger betekende dat stilstand, terugval, frustratie. Nu niet. Nu is het onderdeel van het geheel. Een verstoring in de laag, geen breuk.

Vandaag koppelde ik mijn Fitbit aan de EGYM-app. Een klein technisch moment, maar het voelde als iets groters. Niet omdat ik cijfers nodig heb om te weten hoe het met me gaat, maar omdat ik ineens een breder beeld zie. Niet alleen dat ene moment van trainen, maar de hele dag. Mijn hartslag, mijn beweging, mijn herstel. Minder geflatteerd misschien, dichter bij mijn werkelijke leeftijd, maar juist daardoor werkbaarder. Na al dat dokteren, al die adviezen en protocollen, heb ik ergens besloten dit stuk zelf weer in de hand te nemen. Niet obsessief, niet controlerend, maar als een extra laag van kijken. Dicht bij mezelf, en steeds verder weg van wat voor mij niet klopt.

Ik train nog steeds, maar niet meer om te bewijzen dat ik sterker ben. Ik train om in beweging te blijven. Soms halveer ik, soms ga ik door. Soms voelt het zwaar en soms… ineens licht. Alsof mijn lichaam iets begint te herkennen. Niet bewust, maar ergens dieper. Alsof spieren en zenuwen elkaar opnieuw leren verstaan.

Ik dacht even dat ik een plafond had bereikt. Maar dat klopt niet. Het voelt meer als een plateau. Een plek waar niets zichtbaar groeit, maar waar onder de oppervlakte alles zich ordent. Spieren. Zenuwen. Vertrouwen. Volgens sommigen is wat ik doe niet mogelijk, maar mijn lichaam lijkt daar geen boodschap aan te hebben. Het zoekt, leert en herstelt. Niet omdat ik het dwing, maar omdat ik het de ruimte geef.

Net als in mijn schilderijen. Ik leg iets neer, kijk, verschuif, wacht. En op een dag klopt het. Misschien is dat wat leven is. Niet iets maken dat perfect is, maar iets laten ontstaan dat waar is.

Wat vraagt er vandaag om beweging,

en wat mag gewoon even liggen tot het zichzelf laat zien?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het licht en een woord dat blijft hangen

 

20 april 2026

Het weerbericht had ons iets mooier weer beloofd. De gevoelstemperatuur viel mee, dus besloten we te gaan fietsen, daar waar de wolken enigszins wit leken. De donkere wolken — letterlijk en figuurlijk — achter ons laten.

We reden weg terwijl het nog zachtjes regende. De zwarte lucht achter ons en het witte wolkendek voor ons gaven het geheel een bijna feeërieke sfeer. Het geel van het koolzaad werd bijna fluorescerend. Ton en ik bleven erover praten hoe bijzonder het geel, paars en roze van de bloemen door dit licht een nieuw leven kregen. Door de verwondering van dat licht voelde ik de motregen en koude wind nauwelijks meer.

We zien zwanen, ganzen, meerkoeten en waterhoentjes broeden op hun nesten. Langzaamaan zullen we ook weer kuikens gaan zien. Ik word er zo blij van!
Zoveel fietspaden, door het platteland, langs watertjes en rivieren, door dorpen. Prachtige huizen, boerderijen, villa’s met enorme tuinen en weidse uitzichten. Landwinkels, B&B’s, schoonheidsspecialistes aan huis — perfecte banen voor vrouwen aan huis.

Bij een boerderij aan de rand van de weg zie ik een strak vormgegeven bord: Epicurean coaching. Het valt op. Zoals dat bij mij werkt, struikel ik mentaal over zo’n woord.

Op een gegeven moment krijg ik wat stijve kuiten en zeg tegen Ton dat we bij het eerste de beste bankje even afstappen om te rusten en te genieten van het uitzicht. Het duurt even, maar dan vinden we aan het water een tafel met twee banken. Er zit al een man. We vragen of we erbij kunnen zitten. Dat vindt hij prima en hij begint meteen te praten over hoe mooi en rustig het hier is. Hij vertelt waar hij het in Europa ook mooi vindt en dat hij best in Luxemburg zou willen wonen.
“Maar ja,” zegt hij, “mijn vrouw is hier begraven, dus ik kan hier niet meer weg.”

Ton en ik luisteren vriendelijk en glimlachen. We voelen allebei niet echt de behoefte om het gesprek verder te voeren. We groeten hem en laten hem achter met zijn mijmeringen. Wij praten niet zoveel tijdens het fietsen, we kijken vooral.

Na tien minuten zeg ik toch:
“‘Ik kan niet weg want mijn vrouw is hier begraven.’”
Ton lacht. Hij weet dat dit zo’n zin is waar ik op blijf hangen.
Ik ga verder:
“Zo zie je hoe verschillend zo’n zin kan leven. De één zet zichzelf vast, en de ander is juist vrij om een andere kant op te bewegen.”

Meer zeg ik er niet over. Het was fijn dat Ton dit ook hoorde.

Thuis ga ik achter mijn laptop zitten. In de zijbalk verschijnt een advertentie: Epicurean snijplank.

Wat…?! Daar is dat woord weer. Dit moet ik even opzoeken.

Epicurean verwijst enerzijds naar het epicurisme — een filosofie gericht op gematigd genot en innerlijke rust — en anderzijds naar een merk van duurzame snijplanken en keukengerei van geperst houtvezel.

Ik moet lachen.
Dat is dus eigenlijk dat gezegde:
“Alles waar ‘te’ voor staat is niet goed, behalve tevreden.”

Mijn vader zei dat zo vaak.

Waarschijnlijk komt dat gedachtegoed van Epicurus en blijft het op die manier in de overlevering hangen. Kennelijk is het nu opnieuw tot leven gekomen — in de vorm van Epicurean snijplanken en Epicurean coaching.

Wat maakt dat iets ineens blijft hangen—

een zin, een woord, een moment in het licht?

Is het toeval dat het terugkomt,

of begint het pas te spreken

op het moment dat ik het hoor?

 

Levensbeweging — wat liefde mij leerde

 

19 april 2026

Ik heb in mijn leven twee heel verschillende relaties gekend.
En allebei waren ze echt.

De ene relatie was intens.
Alles ging diep.
Voelen, zoeken, raken — niets bleef aan de oppervlakte.
Het was een verbinding die me meenam, die me openbrak, die me dingen liet zien die ik anders misschien nooit had aangekeken.

De andere relatie is rustiger.
Meer in het dagelijks leven.
Samen eten, praten, plannen maken.
Minder groot, minder meeslepend misschien — maar wel aanwezig, stabiel.

Vroeger zou ik gedacht hebben dat het één beter was dan het ander.
Dat diepte zat in intensiteit.

Nu zie ik dat anders.

Beide relaties hebben iets anders in mij aangesproken.
In de ene werd ik geconfronteerd met mijn diepte, mijn overgave, mijn vermogen om alles te voelen.
In de andere leer ik iets anders.
Blijven. Aanwezig zijn. Niet verdwijnen in het grote, maar juist blijven in het gewone.

En eerlijk… dat laatste vind ik soms moeilijker.

Want het leven is niet altijd intens.
Het is vaak gewoon.
Gesprekken die nergens heen gaan, dagen die zich herhalen.

En toch gebeurt juist daar iets.

Ik merk dat ik niet meer weg hoef.
Dat ik niet meer op zoek hoef naar iets groters om te voelen dat het klopt.
De diepte is er nog steeds, maar hoeft zich niet meer te bewijzen.

Toen ik nog lesgaf, zei ik vaak:
je kunt in principe met iedereen een relatie aangaan.
Niet omdat iedereen hetzelfde is, maar omdat elke relatie iets anders in je aanspreekt.

Dat zie ik nu pas echt terug in mijn eigen leven.

De ene relatie liet me zien hoe diep ik kan gaan.
De andere leert me hoe ik kan blijven.

En misschien is dat wel waar het om gaat.
Niet kiezen welke beter is,
maar zien wat ze je laten ontwikkelen.

Misschien is liefde niet één vorm.
Maar een weg waarin je steeds een andere kant van jezelf tegenkomt.

 

 

 

 

 

 

Hemel

18 april 2026

“Wat is dat, de hemel?” vraagt een kind aan zijn moeder. Opa is er niet meer, maar is naar de hemel.

Eigenlijk is dat best bijzonder. Dat we kinderen dingen uitleggen waarvan we zelf niet precies weten of het zo is.

Sinterklaas, de kerstman, de paashaas, engelen, Jezus, Mohammed, God, Arjuna, elfjes, kabouters, de hemel, de hel… het is nog maar een begin van alles waarin we geloven, of waar we iets bij voelen. Geloof, sagen, mythen, sprookjes of misschien feiten. Voor mij mag het er allemaal zijn. Niets wil ik uitsluiten.

Alles wat we zien, horen, ruiken, voelen, proeven of geloven — alles wat is — heeft bestaansrecht. Ieder mens haalt eruit wat hij of zij nodig heeft om de wereld en zichzelf te begrijpen. En daarin is iedereen uniek.

De vraag wat de hemel is, brengt mij terug naar mijn jongste zoon.

Mijn vader lag opgebaard in onze woonkamer. Op een soort brancard met koeling eronder, met een gordijn eromheen. Op de dag van de crematie waren alle kinderen en kleinkinderen aanwezig. Ook mijn kinderen. Mijn zoon was toen drie jaar.

Jaren later, tijdens een groepsgesprek op school, kwam diezelfde vraag voorbij: wat is de hemel?

Hij vertelde vol overtuiging dat je daar naartoe gaat op wielen. Niet achter een stuur, maar liggend.

Iemand had destijds gezegd dat opa naar de hemel ging. En hij had gezien hoe de begrafenisondernemers het gordijn weghaalden, de brancard naar buiten rolden, en mijn vader zo meenamen.

Dat beeld was blijven hangen.

Zelf ben ik altijd vrij direct geweest in mijn antwoorden. Toen mijn kinderen vroegen wat er met opa was gebeurd, zei ik: hij was ziek en is overleden.
“Wat is dat?”
Dat is moeilijk uit te leggen. Iemand leeft niet meer, alleen het lichaam blijft over.
“Waar is die persoon dan?”
Dat weet ik niet precies. Dat is een mysterie. Er zijn veel ideeën over.

Als hij dacht dat opa op wielen naar de hemel was gegaan… dan vond ik dat een mooi beeld.

En nog jaren later wist hij zich dat precies zo te herinneren.

Voor mij is de hemel letterlijk de lucht. De wolken, de blauwe ruimte, de dampkring, de sterrenhemel. Maar figuurlijk is het iets anders. Een gevoel van vrijheid en geluk dat in mij leeft.

Voor mij begint de hemel op aarde.

Ik ervaar het tijdens het creëren. In de natuur. In momenten van rust en ruimte.

En als ik er ooit niet meer ben…
dan kun je mij misschien terugvinden in mijn schilderijen.
Of buiten, in de natuur.

Dan ben je even op bezoek in mijn hemel.

Bestaat de hemel ergens ver weg…
of leeft hij al in ons?
En als een beeld blijft hangen,
wie bepaalt dan…
wat waar is?

 

 

 

 

 

 

Jong van binnen

17 april 2026

Vandaag hadden we afgesproken met vrienden van mij. Ze zijn allebei tachtig. Het is bijzonder om met hen te praten zoals we dat altijd hebben gedaan. Niets lijkt veranderd.

Ze hebben net weer een grote camper gekocht en zijn er twee maanden mee naar Spanje geweest. Binnenkort vertrekken ze naar Zweden, op bezoek bij hun dochter. Ze lachen er zelf om — zo’n enorm gevaarte, op hun leeftijd. Ze weten dat anderen hen misschien voor gek verklaren. Maar wat maakt het uit? Zolang zij er samen plezier en vrijheid in vinden.

Ik ken ze al lang. Twintig jaar geleden kochten ze een huis in Spanje. Hij rijdt nog steeds motor. Ton keek er met verwondering naar — hoe ondernemend ze nog zijn.

Hoe ouder ik word, hoe meer mijn ideeën verschuiven. Ook over leeftijd. Wat kan, wat niet kan. Wat past, wat ongepast zou zijn.

Voor mij zijn zij een voorbeeld. Doorgaan met leven, met doen, met ontdekken — zolang het gaat. En als het lichaam op een dag zegt: “nu is het genoeg,” dan zie je wel verder.

Ik merk dat leeftijd weinig zegt. De één is met zeventig al oud, de ander blijft tot ver in de negentig vitaal. Het is zo persoonlijk. Misschien heeft het te maken met aanleg, met hoe je leeft. Bewegen, gezond eten, sociaal blijven, jezelf blijven uitdagen. Misschien ook gewoon geluk… of pech.

Voor mij is één ding duidelijk.
Ik word misschien ouder in jaren, maar vanbinnen blijf ik jong.

Mijn meningen vervagen. Ze lossen langzaam op. Het maakt me milder. Vriendelijker. Misschien ook wijzer — al weet ik dat ik me daarin zomaar kan vergissen. Elke dag leer ik nog. Van wat ik zie, hoor en voel.

Ik geniet meer van het ouder worden dan ik ooit van mijn jonge jaren heb gedaan.

Ik voel me een gezegend mens.

Wordt een mens ouder in jaren…
of jonger van binnen?
En wat blijft er over
als alles wat zeker leek…
langzaam verzacht?

 

 

 

 

 

 

 

Betekenis

16 april 2026

Ja, daar is er weer één. Zo’n zin die ik hoor en die blijft hangen.

Er is geen motief, dus geen betekenis. Dat denkt u alleen omdat u betekenis zoekt. Maar betekenis kunt u niet vinden, betekenis geef je.

Vandaag moest ik voor mijn rijbewijskeuring naar een onafhankelijk neuroloog. Vanwege mijn handicap rijd ik in een aangepaste auto. Vroeger moest ik elke twee jaar gekeurd worden. Dat gaf veel stress en was ook kostbaar. Alleen al het woord keuren roept weerstand op. Waarom moet ik steeds gekeurd worden? Alsof een handicap automatisch betekent dat je niet competent bent.

Vijf jaar geleden heb ik dat uitgesproken. Hoe vernederend ik het vond. Dat je telkens opnieuw moet bewijzen dat je in staat bent om mee te doen. De neuroloog begreep mijn frustratie en zorgde ervoor dat ik pas na vijf jaar weer terug hoefde te komen.

Vandaag was het zover.

Vanmorgen vroeg Ton iets en ik snauwde hem direct af. Dat zegt genoeg. Voor mij betekent keuren stress. En stress betekent een kort lontje.

Dat is niet wie ik wil zijn. Dus ik heb bewust even stilgestaan, diep ademgehaald, en geprobeerd zonder vooroordeel naar het ziekenhuis te gaan.

We gingen met de bus, zodat we daarna meteen naar het bos konden om te fietsen. Het zonnetje scheen. Alleen dat vooruitzicht gaf al rust.

De neuroloog bleek een jonge, toegankelijke vrouw. Haar vragen voelden oprecht, niet als een protocol. Het onderzoek bevestigde wat ik al weet: mijn romp functioneert goed, mijn ledematen volgen via mijn visuele aansturing. En doordat ik mijn lichaam onderhoud, is het nog krachtig. Mijn spraak is minder, maar daar hoef ik geen auto mee te rijden.

Het gesprek verliep soepel.
En ik liep vrolijk het ziekenhuis weer uit.

Had ik deze keuring minder betekenis gegeven?

Is geen betekenis geven misschien een vorm van loslaten?

Het rijbewijs zelf is belangrijk voor mij. Maar de spanning zat niet in het rijden — die zat in wat ik aan de keuring had gekoppeld. Door dat los te laten, bleef er iets eenvoudigs over. Een formaliteit. Een ontmoeting tussen twee mensen.

En ineens… was er ontspanning.

Even later zat ik, vrij van stress, op mijn fiets.

Thuis, met een rode blos op mijn wangen, zet ik de tv aan.
En precies op dat moment hoor ik weer die zin over betekenis.

Zoek ik naar betekenis,
of leg ik haar zelf overal neer?
En wat blijft er over
als ik dat even niet doe…

 

 

 

 

 

 

De druppel

 

 15 april 2026

Mijn man leest de krant en kijkt naar het nieuws. Hij maakt zich druk over wat er in de wereld gebeurt. Ooit deed ik dat ook. Ik hield mezelf goed op de hoogte, als een vorm van algemene kennis. Sinds Michel is overleden, heb ik heel bewust de tv uitgezet en de krant opgezegd. Ik heb afstand genomen van alle ellende die via de media binnenkomt. Dat betekent niet dat ik niets meer meekrijg — er bereikt mij nog genoeg.

Vroeger had ik meningen. Over politiek, oorlogen, misstanden. Nu probeer ik daar ver van te blijven. Ik heb het gevoel dat niets is wat het lijkt, dat er altijd meerdere perspectieven zijn dan wat ons wordt getoond. Als je kijkt vanuit de geschiedenis zie je dat niets zich in een rechte lijn ontwikkelt. Op alle niveaus — micro, meso en macro — bewegen de lijnen van vrede, oorlog en bewustwording op en neer.

Ik hou me vast aan een eenvoudig cliché: verander de wereld, begin bij jezelf. Volgens mij is dat ook het enige waar ik werkelijk invloed op heb. Ik geloof in de ene druppel van de oceaan.

In de auto begint Ton over wat ik vind dat de koning en zijn vrouw zouden moeten doen. Wel of niet naar president Trump. Ik moet lachen. Dat weet ik natuurlijk niet. Ik zie het als een diplomatieke taak. Dus ik zeg alleen:
“Houd je vrienden dichtbij, maar je vijanden nog dichterbij.”
Ton kijkt me verbaasd aan. Soms gaat het niet om een mening, maar om communicatie. Misschien werkt het ook zo.

Mijn hart doet pijn als ik zie wat er gebeurt in Gaza, in Iran, in die hele regio. Ik denk dan aan Mesopotamië, aan Sumer — de oudste beschavingen. Als puber hield ik me daar al mee bezig. Dat daar zoveel oorsprong ligt voor ons allemaal. En nu… mensen die elkaar en hun omgeving kapotmaken omwille van macht. Het is niet te bevatten. En toch lijkt het een wet van Meden en Perzen dat de mensheid hier steeds weer in vervalt.

Wat kan ik daarin betekenen? Wie kan ik veranderen? Wie kan ik ter verantwoording roepen?

Alleen mezelf.

Ik denk aan een verhaal uit de Mahabharata. Een klein vogeltje legt haar eieren op het strand. Een vloedgolf neemt ze mee de oceaan in. Het vogeltje begint druppel voor druppel de oceaan leeg te drinken om haar eieren terug te vinden. Onmogelijk, zou je zeggen. Maar het vogeltje gelooft dat het zal lukken, zolang ze doorgaat.

Arjuna ziet het en vraagt wat ze doet. Hij wijst op de onmogelijkheid. Maar het vogeltje blijft. Geduldig. Liefdevol. Vastberaden.

Uiteindelijk, na lange tijd, besluit Arjuna de oceaan in één keer leeg te drinken. Het vogeltje vindt haar eieren terug.

Ik geloof in dat wonder van eenvoud.
Ikzelf… als één druppel in die oceaan.

Is de wereld te groot om te veranderen,
of ben ik te klein om het te proberen?
En wat gebeurt er
als één druppel…
gewoon blijft bewegen?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het Woord

14 april 2026

Er zijn woorden, zinnen en situaties die als beeld in mijn geheugen gegrift staan. Op het eerste gezicht soms niets bijzonders. Het feit dat ze steeds iets bij me oproepen, betekent voor mij dat ze betekenis hebben. In ieder geval voor mij. Ik besef heel goed dat dat voor een ander anders kan zijn. Het is de manier waarop ik in het leven sta. Nieuwsgierig, maar niet zoekend. Ik laat binnenkomen wat komt. Vasthouden is niet nodig — het verschijnt vanzelf weer, op het moment dat het ertoe doet.

Ik ben niet per se religieus, maar wel opgevoed in een christelijke traditie. Ik noem mezelf eclectisch spiritueel. Wat resoneert, mag er zijn en helpt mij betekenis te geven aan het leven.

Als kind was ik gefascineerd door de bijbel. Ik ging op in de verhalen. Al jong zag ik er meer metaforen in dan dat ik ze letterlijk aannam.

“In den beginne was het Woord.”
Die zin resoneert al mijn hele leven in mij. Wat de betekenis ook is, het Woord heeft voor mij gewicht. Ik luister heel verfijnd naar wat mensen zeggen — en hoe ze het zeggen. Soms lijkt iets vriendelijk, maar hoor ik er iets heel anders in.

Misschien paranoia… het zou kunnen. Maar zo werkt het voor mij.

Vandaag gingen we met de bus — fietsen en hondjes mee — naar de Betuwe. Het was zonnig, en overal geel van het koolzaad, de paardenbloemen en boterbloemen laag aan de grond. Bomen vol rode, roze en witte bloesem. De zachte, zoete geur — het voelde als een droomtocht. Wat is Nederland mooi.

We fietsen over paden zonder verkeer, alleen de natuur om ons heen. Dan weer door kleine dorpjes, waar de tijd lijkt stil te staan. Goed verzorgd, met zichtbaar liefde voor de plek. We kijken onze ogen uit. In eigen land is nog zoveel te ontdekken. Het plan is om Nederland op de fiets te verkennen.

Alsof ik even terug in de tijd stapte. Vanmiddag fietste ik door een dorp dat 1025 jaar bestaat. De festiviteiten worden al aangekondigd.

Over de kinderkopjes hobbel ik met mijn bakfiets door het dorp. In mijn ooghoek zie ik een tekst op de muur van een kleine kerk.

Bam.

Honderd meter verderop zeg ik tegen Ton: “Wil je even een foto maken van dat kerkje?”

Er staat:
“Uw Woord is een lamp voor mijnen voet en een licht op mijn pad.”

Prachtig.

Ik begrijp dat hiermee het woord van God wordt bedoeld. Dat kan. Maar ik lees iets anders:

“Het Woord is een lamp voor mijn voet en een licht op mijn pad.”

Een klein verschil…
maar voor mij gaat het diep.

Ik ga niet op zoek.
Het komt gewoon binnen, via mijn ooghoeken.

Zoek ik betekenis…
of vindt betekenis mij?
En hoeveel van wat mij raakt,
was er al…
lang voordat ik het zag?

De rode draad

13 april 2026

De geschiedenis herhaalt zich. Het klinkt als een cliché, maar binnen families en gezinnen zie je het steeds weer gebeuren. Ik noem het een rode draad die zich in allerlei situaties laat zien — soms duidelijk, soms subtiel.

We willen allemaal uniek zijn. In ieder geval had ik dat vroeger heel sterk. Vergeleken worden met iemand anders voelde als een belediging. Toen ik zelf kinderen kreeg, zag ik iets anders. Ze zijn uniek, en toch nemen ze eigenschappen over die ook bij mij horen.

Ze zijn nu volwassen, en af en toe zie ik ze wegen bewandelen die ik ook heb gelopen.

Op de verjaardag van mijn oudste kleindochter, die nu zestien is, sprak ik met haar andere oma. Ze lijkt sprekend op haar moeder. Je ziet de familiebanden duidelijk terug. Ik vertelde haar dat ik ooit in de binnenstad boodschappen deed, toen er een man naast me stond die me heel intens aankeek. Ik vroeg waarom. Hij zei dat ik sprekend leek op een leerling van hem. Dat bleek mijn oudste dochter te zijn. Zelf zie je die gelijkenis niet altijd, maar voor een buitenstaander is die er meteen.

Mijn dochter heeft inmiddels zelf een samengesteld gezin. Net zoals ik dat ooit had. Tegenwoordig is dat heel normaal, maar de dynamiek die erbij hoort kan complex zijn. Ik zie daarin dingen terug die ik herken.

Ze belt me om advies.

Ook al was ze jong, ze herinnert zich nog hoe moeilijk het soms kon zijn. Het doet me goed om te zien hoe ze nadenkt over haar reacties. Hoe ze probeert zichzelf niet weg te cijferen, zoals ik dat destijds wel deed.

Haar eerste neiging is ook om zich op te offeren. Maar ze ziet inmiddels dat dat niet altijd gezien of gewaardeerd wordt. Dus waarom zou je verantwoordelijkheid nemen die eigenlijk niet van jou is?

Ik kan haar met rust en overtuiging zeggen dat ik, met de wijsheid die ik nu heb, andere keuzes zou maken. Mijn advies hoeft ze niet te volgen. Ze gaat haar eigen weg, met haar eigen lessen. Misschien neemt ze iets over, misschien niet. Dat zal de tijd laten zien.

Vroeger kon ze vragen:
“Mam, moet ik het rode, blauwe of groene truitje aan?”
Als ik zei: “Het rode,” dan zei ze: “Nee, het gaat tussen het blauwe en groene truitje.”
“Oké, dan de groene.”
En uiteindelijk kwam ze naar beneden in het blauwe truitje.

Vanbinnen moest ik dan zo lachen.
De appel valt niet ver van de boom…

Ik ben trots op mijn kinderen. Ze bewegen zich over hobbelige levenswegen, en het lijkt erop dat ze soms sneller leren dan ik.

Misschien werkt het zo door de generaties heen.

De rode draad blijft…
maar verandert zachtjes van kleur.

Herhalen we het verleden,
of schrijven we het langzaam opnieuw?
En hoeveel van wat doorgegeven wordt,
verandert…
zonder dat we het doorhebben?

 

 

 

 

 

Een plek zonder naam

 12 april 2026

Dit keer wil ik iets gevoeligs delen. Het brengt veel in mij naar boven.

Het begon gisteravond. Een vriendin die ik een tijd niet had gezien kwam langs. Gezellig, en fijn om haar weer te zien. Ze heeft een moeilijk jaar achter de rug na het overlijden van haar moeder. Het lukte haar lange tijd niet om contact te houden met vrienden. Dat begrijp ik — rouw kan alles stilleggen.

En toch gebeurt er bij mij iets.

Ik hoor haar verhaal, en ook dat van anderen die hun moeder hebben verloren. Hoe zwaar het is. Hoe groot het gemis. En ik merk dat ik het niet herken. Niet een beetje… maar helemaal niet.

Als ik zeg dat ik geen rouw heb gevoeld, krijg ik vaak te horen dat ik het verdring. Maar dat voelt voor mij niet waar. Het is geen verdringing. Het is eerder een leegte. Of misschien nog beter: een ontbrekende verbinding. Ik mis niets, omdat er niets is om te missen. En juist dat is moeilijk uit te leggen.

Als anderen vertellen over hun verdriet, voel ik dat er in mij iets niet kan aanhaken. Alsof er een schakel ontbreekt. Het is geen probleem. Maar het is er wel.

Vanmorgen word ik vroeg wakker en blijf nog even in bed. Ik zet Netflix aan en begin aan Trust Me: The False Prophet. Het verhaal grijpt me aan. Ik zie hoe mensen opgroeien in een wereld waarin waarheid en leugen door elkaar lopen. Hoe overtuigingen verschuiven en hoe moraal beïnvloed wordt.

In de laatste aflevering zegt een vrouw: “My whole life, I was raised with lies.” Die zin komt binnen als een messteek.

Het is niet hetzelfde, maar het raakt iets wat ik herken. Opgroeien met leugens. Niet als gebeurtenis, maar als onderlaag. Iets wat je vormt, zonder dat je precies weet waar het zit.

Ik vertel het aan Ton. En terwijl ik praat, wordt iets me duidelijk. Een gezin, een systeem, een plek waarin iets fundamenteels niet klopt… heelt misschien nooit helemaal. Je kunt het begrijpen met je hoofd, maar er blijft een plek die je voelt — en niet kunt vinden.

Misschien is dat de plek waar mijn gemis had kunnen zitten.

En misschien raakt dat ook aan iets anders.

Dat ik me soms afvraag of ik in mijn eigen rol, in mijn leven, iets heb gemist. Iets wat ik niet heb kunnen doorgeven. Het moeilijke is dat ik iets voel… maar niet weet wat.

Vandaag brengt dat inzicht me niet in verwarring, maar juist dichter bij mezelf.

Is iets missen alleen mogelijk
als het er ooit echt is geweest?
En wat gebeurt er met een gevoel
dat nooit heeft kunnen ontstaan…
maar wel voelbaar blijft?

 

 

 

 

 

Niets moet

11 april 2026

Gisteren heb ik niet geschreven. Waarom niet? Heel eenvoudig: ik had geen zin. De hele dag onderweg geweest om onze nieuwe bus op te halen. Binnendoor, achter Ton aangereden. Het was al met al een enerverende dag. Vermoeid maar voldaan wilde ik daarna alleen nog maar chillen.

Het overslaan van mijn blog is letterlijk uit mijn comfortzone stappen. Want als ik me iets voorneem, dan wijk ik daar normaal niet van af. Zeker niet uit luiheid. Want dat was het… toch?

Vanmorgen voelde mijn lichaam nog steeds vermoeid. Ik besloot niet te gaan trainen. Gisteren had ik al een ronde minder gedaan. Vandaag zeg ik het gewoon af.

Wat is er met mij aan de hand?

Ik ben iemand die met hoge koorts gewoon doorgaat. Iemand die blijft functioneren ondanks pijn of tegenslag. Iemand die na een heftig CVA na een paar dagen alweer met vriendinnen uit eten gaat, alsof er niets aan de hand is.

Ben ik verstandiger geworden? Waar zit deze verschuiving? Was het gewoonte? Mijn manier van zijn? Mijn comfortzone? Of zat er iets onder — onzekerheid, angst, de behoefte aan bevestiging? Bang dat alles wat ik opbouw weer kan verdwijnen?

Eerlijk? Ik weet het niet precies. Misschien van alles een beetje.

Wat ik nu wel zie, is dat ik luister naar hoe ik me voel. Dat ik minder streng ben voor mezelf. Niets moet, alles mag. Wie weet kan ik over een poosje zeggen dat er veel zelfopgelegde stressfactoren zijn verdwenen.

Ik ben benieuwd of ik dat, van binnen en van buiten, ga terugzien.

Over gisteren en vandaag kan ik alleen maar zeggen dat ik — voor mijn doen — iets heel nieuws aan het doen ben.

Is dit gewoon langzaam wijs worden?

Of ben ik stiekem gewoon grijs?

 

 

 

 

 

 

Samen plannen maken

 9 april 2026

Het was niet echt druk op de fitness vanmorgen, maar de mensen die er waren hadden het naar hun zin. Er werd gelachen. Het zonnetje en het mooie weer maken iedereen een beetje dartel. Ja, dat is het juiste woord. Mensen lijken vol energie, levenslustig en speels.

Ton en ik hadden het plan opgevat om met de fiets naar onze opslag te gaan. In de wintermaanden heeft hij spullen naar deze container gebracht, ik had het nog niet gezien. Een tocht met een doel is altijd fijn. Onderweg brunchen we bij een café-restaurant waar we vorig jaar regelmatig kwamen. Op het terras is nog maar één tafeltje vrij. Het lijkt alsof het op ons wacht.

De serveerster begroet ons enthousiast. Ze vindt het leuk ons weer te zien. Dat doet me goed. In het zonnetje maken Ton en ik plannen voor wat we allemaal gaan doen als we het busje hebben.

Dit keer begint Ton.

Dat vind ik zo fijn… ik kan mijn geluk bijna niet op. En tegelijk verbaast het me. Waarom raakt dit me zo?

Ik ben gewend dat ik degene ben met de plannen en ideeën. Michel volgde mij daarin eigenlijk altijd. Ton heeft tijd nodig. Zijn eerste reactie is vaak eerder terughoudend, alsof hij eerst wil voelen of het wel klopt.

Drieënzestig jaar heb ik mijn eigen plannen gevolgd. Maar samen plannen maken, samen ideeën laten ontstaan door erover te praten… dat is zoveel leuker.

Leuker dan het voortouw nemen en gevolgd worden.
Leuker dan ergens voor moeten strijden.

Hier word ik gelukkig van: samen dromen, samen plannen maken.

Met Michel hadden we een druk leven, met gezin en werk. Ik herinner me dat ik soms hardop droomde over hoe het zou zijn als we samen zouden zijn nadat hij met pensioen zou gaan. Hij wilde daar niet over nadenken. Alsof hij zich er geen voorstelling van kon maken. Ik voelde dat het idee hem tegenstond. We hebben dat samen nooit kunnen meemaken.

Nu, met Ton, leven we samen — en toch ook nog ieder op onze eigen manier. Zo voelt het voor mij. Ik besef dat op latere leeftijd bij elkaar komen en samen iets opbouwen tijd vraagt. We houden van elkaar, we delen ons leven, maar het groeit stap voor stap.

Het fietsen is ooit mijn initiatief geweest. Inmiddels doen we het al drie jaar samen zodra het mooi weer is. En we genieten daar allebei van.

Maar dat Ton nu begint over plannen…
dat geeft iets nieuws.

Het lijkt misschien klein, maar voor mij verschuift er iets.
Er komt verdieping.

En op een dag als vandaag besef ik hoe belangrijk dat voor me is.

Is samen zijn hetzelfde als samen bewegen,
of begint het pas wanneer je samen vooruitkijkt?
En wat ontstaat er,
als twee levens elkaar niet alleen raken…
maar langzaam in elkaar gaan groeien?

 

 

 

 

 

Een droom die verschuift

8 april 2026

Wat is dat toch als je ouder wordt? Een zielige film of een triest verhaal maakt me steeds sneller sentimenteel en huilerig.

Vandaag was het warm buiten, echt weer om er op uit te gaan met de fiets. Ton en ik praten al een tijd over hoe geweldig het zou zijn om een busje te hebben. Eén waar mijn bakfiets, Ton zijn fiets en de hondjes in kunnen. Het zou onze actieradius enorm vergroten. We dromen ervan, maar zien het eigenlijk niet als iets wat binnen ons bereik ligt.

En toch… dat oude gevoel van beperking door mijn aandoening komt dan altijd even boven. Niet op een gewone fiets kunnen fietsen betekent ook dat een simpele fietsendrager geen optie is.

Na mijn training ben ik thuis en zoek ik, zoals zo vaak, op internet naar een bus. Net zoals ik ook altijd naar huizen kijk. Hou ik mezelf voor de gek? Misschien. Raak ik gefrustreerd? Nee. Ik doe dit al zolang als ik me kan herinneren. Wat is er mis met een droom hebben? Wat is er mis met blijven zoeken, ook als het misschien niet realistisch lijkt?

Vandaag zie ik een advertentie van een elektrische bus. Ik laat het aan Ton zien en vraag of we kunnen gaan kijken. Normaal wil hij dat niet, als hij denkt dat iets toch onbereikbaar is. Maar nu belt hij. We mogen langskomen. In Utrecht.

We besluiten binnendoor te rijden. Iedere keer weer geniet ik van de weiden, de bomen, de natuur en de dorpen in Nederland. We wonen echt in een mooi land.

We mogen een ritje maken in het busje. Al snel rijden we een smalle weg op, langs een kronkelend stroompje. Ik denk nog: dit lijkt meer op een fietspad dan op een weg. En daar gaan we… zigzaggend met die bus, zonder einde in zicht. Hahaha, dat was wel even zweten.

Terug bij de garage nemen we een besluit.
We kopen de bus.

In de auto is het stil. Om de files te vermijden rijden we weer binnendoor terug. Ik voel me vreemd. Alsof ik geschrokken ben. Zelfs een beetje huilerig. Je zou denken dat ik juist blij en opgetogen zou zijn.

Ik zeg het tegen Ton.

Hij kijkt me aan en voelt precies hetzelfde. Hij is normaal al wat emotioneler dan ik, maar nu voelen we het allebei. Sterk. Verbonden.

Er is iets verschoven.

We hebben een droom werkelijkheid laten worden.
En terwijl we rijden, zien we de mogelijkheden al voor ons.

Het maakt ons stil…
en tegelijkertijd hebben we zin in wat er komt.

Is het de vervulling van een droom die raakt,
of het moment waarop iets ineens mogelijk blijkt?
En wat gebeurt er vanbinnen,
als wat ver weg leek…
ineens dichtbij komt?

 

 

 

 

 

 

Hetzelfde, in een ander licht

7 april 2026

Iedere ochtend check ik mijn e-mail. Meestal kan ik de berichten zonder te openen gedachteloos verwijderen. Dit keer zie ik een bijzondere voornaam. Mijn oog blijft hangen en mijn vinger stopt. Ik lees het bericht. Ik heb een DIY-Award gewonnen met mijn laatste creatie Power of Stillness. Ze hebben alleen mijn e-mailadres, geen huisadres. Wat een geluk dat de afzender zo’n bijzondere naam heeft.

Direct stuur ik berichtjes naar iedereen waarvan ik weet dat ze op mij gestemd hebben. Een stroom lieve reacties volgt. Wat een fijne manier om de dag te beginnen.

We fietsen door een deel van de Biesbosch en besluiten te kijken of familie thuis is. Daarvoor moeten we even terug naar de bewoonde wereld. In de laan waar we fietsen staat de zon recht op mijn gezicht. De strak gesnoeide bomen tekenen zwart af tegen een felblauwe lucht. Het voelt alsof ik een sprookje in fiets. Ik stop. Dit wil ik in me opnemen. Dit is een onbedoelde vorm van kunst. Ik maak twee foto’s: één tegen het zonlicht in — want dat maakt het beeld bijzonder — en één met het licht mee, om te helpen herinneren wat ik nu eigenlijk écht heb gezien.

Mijn neef en zijn gezin zijn thuis. Moeder en dochter achter de naaimachine, mijn neef staat te strijken, zijn zoon zit buiten in het zonnetje een boek te lezen. Gezellig en huiselijk. Zoals altijd gastvrij. Naast de verkennende gesprekken ontstaan er ook echte gesprekken.

Hoe ga je om met lelijke gedachten? Ga je daar de strijd mee aan? Kan dat, mag dat?

De zoon is religieus en worstelt met die vraag. Ik vertel hem dat ik soms hele bloeddorstige beelden heb. Dat ik ze hardop uitspreek tegen Ton, maar dat ik er niet tegen vecht. Ik laat ze passeren. Ik weet dat ik een goed mens ben en niet in staat tot dat soort handelingen. Voor mij hoort alles bij de mens — van wit naar zwart en alles daartussenin. We leven in een wereld van tegenstellingen, van begin tot eind. Misschien leren we eerst, en verdiepen we daarna alleen nog wat we al met ons meedragen. Die gedachte geeft mij rust.

We fietsen weer terug naar huis. Opnieuw zie ik de bomen, maar nu in een ander licht. Het beeld is totaal anders. En toch staan ze daar hetzelfde. Perfect. Onveranderd.

Verandert wat ik zie,
of verandert het licht waarin ik kijk?
En als alles hetzelfde blijft staan,
wat beweegt er dan werkelijk?

Wanneer kleur verschijnt

 

6 april 2026

Tweede Paasdag. Een zonnige dag om er op de fiets op uit te gaan. Wij waren duidelijk niet de enigen — heel Nederland leek zichzelf op de fiets of in de auto te hebben gezet om ergens van te genieten.

Ik zie ieder grassprietje, bloemetje, elke verandering in de natuur. Twee weken geleden hebben we dit stuk ook gefietst. We vinden het leuk om regelmatig dezelfde route te rijden, zodat we de groei en bloei kunnen volgen.

Maar vandaag viel me iets anders op.

Een auto. In een mooie kaki groene metallic kleur.
Het viel me op omdat ik die kleur eigenlijk nooit zie bij auto’s. Ik zeg altijd tegen Ton dat zwart en alle donkere kleuren verboden zouden moeten worden. Als er dan toch zoveel auto’s zijn, laat ze dan allemaal kleur hebben. Het straatbeeld zou er meteen vrolijker en lichter van worden.

Maar wat gebeurt er tot mijn grote verbazing?
We komen zes verschillende auto’s tegen in precies die kleur.

Thuis zoek ik het natuurlijk op — nieuwsgierig als ik ben.
En wat blijkt? Groen is op dit moment een hype in autokleuren.

Wie weet kiezen mensen in maatschappelijk donkere tijden onbewust meer voor kleur. Om hun omgeving toch wat lichter, wat vrolijker te maken.

Voor mij was het in ieder geval opvallend.

Thuis zat Ton kennelijk mijn website te lezen. Op de homepage staat:
Weduwe, Empty nest en Grootmoeder — samen vormden ze het woord WEG.
Een woord dat zowel afwezigheid als beweging in zich draagt.

Het viel hem op dat de naam van mijn website, Colours in eMotion, eigenlijk dezelfde boodschap draagt.

Colours in eMotion — kleuren in beweging door gevoelens.
Of…

colour sine motion — kleur zonder beweging.
Sine is het Latijnse woord voor zonder.

WOW!!!

In de eerste plaats vind ik het geweldig dat Ton, net als ik, gaat associëren en verbinden. We weten van elkaar dat we planken tellen, strepen zien, tegels volgen. Hij haalt overal taalfouten uit — maar dit is nieuw. Zo zie je dat je als stel altijd een beetje met elkaar meekleurt.

In de tweede plaats komt er een herinnering boven.
De website is weliswaar na het overlijden van Michel ontstaan, maar het gevoel van afwezigheid in beweging was er toen al. De naam Colours in eMotion heb ik puur intuïtief gekozen.

Net zoals ik bij mijn schilderijen vaak de betekenis of de diepte pas later leer kennen. Schilderijen spreken tot me — dat noem ik dweilen.

En nu merk ik dat ik tijdens het schrijven in eenzelfde bubbel zit als tijdens het schilderen.

Misschien gaan de woorden mij ook meer vertellen…
dan dat ik in aanvang bedenk.

Is het toeval dat iets je ineens opvalt,

of begint het pas te bestaan op het moment dat je het ziet?

Beweegt de wereld…

of beweegt er iets in mij mee?

 

 

 

 

 

 

Pasen

5 april 2026

Vandaag is het de eerste paasdag. Het is stil in huis. Ooit was dit een belangrijke dag voor mijn gezin, vaak samen met het gezin van mijn vriendin. We maakten een uitgebreide paasbrunch en verstopten eieren in de tuin voor de kinderen.

Tijden veranderen. Mijn vriendin is overleden, mijn kinderen zijn uitgevlogen en hebben zich losgemaakt van de gezinstraditie, waarschijnlijk om daar hun eigen invulling aan te geven. Eerlijk gezegd voelt het wel een beetje leeg.

De dagen die vroeger gevuld waren met mensen, eten en gezelligheid zijn binnen mijn gezin tot een einde gekomen. Geen paasfeest, geen Hemelvaartweekend, geen kerstfeest, geen oud en nieuw. Ook vier ik mijn verjaardag al jaren niet meer. Aan de ene kant vind ik oprecht dat mijn kinderen geen verplichtingen hoeven te hebben. De dwang van ‘het moeten’ uit mijn jeugd — en ook later — is iets wat ik ze niet wil meegeven. De drukte in ons appartement zie ik zelf ook niet zitten. Dat ik het aan de andere kant soms mis, is dus ook begrijpelijk.

Het geeft ruimte om zelf invulling te geven aan dit soort dagen. Het ongebonden zijn dat ik mijn kinderen gun, is iets wat ik zelf ook mag omarmen.

Vandaag kon ik eens op onderzoek uit wat Pasen nu eigenlijk betekent. Op de typisch Annette-manier ben ik daarover gaan filosoferen. Het christelijke paasverhaal gaat over de wederopstanding van Jezus. Tja… opstaan na de dood. Is dat mogelijk? Vertelt dit verhaal letterlijk dat de zoon van God sterft en weer tot leven komt? Of is de bijbel — en dus ook dit verhaal — een metafoor?

Dan denk ik aan cruciale gebeurtenissen in het leven die maken dat je ineens anders in het leven staat. Een radicale ommekeer. Dat kan van alles zijn. Als ik denk aan dood en wederopstanding, denk ik ook aan de natuur. De constante cyclus van het leven. Planten sterven, maar laten zaden en sporen na. Dieren en mensen sterven, maar laten nieuwe generaties achter. Zolang iets niet is uitgestorven, blijft het onderdeel van deze cyclus.

Hahaha… ik moet ook weer denken aan het liedje Op enen boom een koekoek, simsalabim sala doe saladim. Die koekoek die ieder jaar weer terugkomt — hij hing afgelopen week al in de lucht.

Puur kijkend naar het woord ‘wederopstanding’… weder: opnieuw, nogmaals, terug. Opstanding: opstaan. Dat kan van alles betekenen: verrijzen, opkomen, zich vertonen, opkrabbelen — maar ook rebelleren. Al deze betekenissen zijn onderdeel van niet alleen mijn leven, maar van ieders leven, denk ik. Misschien maken we allemaal één of meerdere keren een figuurlijke dood mee — en staan we weer op.

Dan schieten mijn gedachten naar sprookjes. Ook daar komt het vaak voor. Denk aan Sneeuwwitje, Doornroosje en De Kikkerkoning — altijd symbolisch voor een transformatie ten goede.

Maar dan… de paashaas en het eieren zoeken. Dat moest ik echt even opzoeken, want wat heeft dat nu met Pasen te maken? Van oorsprong stond een haas of konijn in heidense culturen voor vruchtbaarheid — een symbool voor de lente en nieuw leven. Over de paashaas wordt pas eind 17e eeuw geschreven. Van oorsprong Duits, waarin de paashaas eieren bracht aan kinderen. Een beetje zoals het Sinterklaasverhaal bij ons. Ook in de Griekse mythologie komt de haas voor. In een legende verandert de lentegodin Ostara een vogel in een haas, die zijn oorsprong niet vergeet en dus eieren legt. Germanen offerden aan het begin van de lente eieren aan deze godin.

Al met al zijn er vanuit allerlei overleveringen — religieus, spiritueel en verhalend — tradities ontstaan rond deze periode, die we nu de paasdagen noemen. Iedereen viert dit vanuit zijn of haar overtuiging.

Terwijl ik in mijn atelier sta om iets uit te printen, valt mijn oog op een titel van een boek: The Illusion of Life. Ja, denk ik dan… dat is voor mij precies wat het is. Wie ben ik om te weten wat het allemaal mag betekenen?

Is leegte het einde van wat was,

of het begin van wat nog geen vorm heeft?

Is opstaan iets dat gebeurt na een val,

of iets dat zich telkens opnieuw aandient — zonder begin of einde?

En als alles blijft bewegen,

wat betekent het dan… om te zijn?

 

 

 

 

 

 

Licht zien

4 april 2026

Blij ben ik dat het weer fietsweer is. De lente, het ontwaken van de natuur. Dit beleven en zien is een waarlijke hobby geworden van Ton en mij.

Wat nu vooral opvalt is dat het gras, de paardenbloemen en het koolzaad er bijna fosforescerend uitzien. Alsof er licht in zit. De kleuren zijn jong en vers en daardoor lijken ze te stralen.

De enige keer dat ik de kleuren zo intens heb gezien, was tijdens het duiken op de Malediven. Toen dacht ik dat zulke kleuren boven water niet te evenaren waren. Vandaag dringt het tot me door dat wanneer de natuur ontwaakt, diezelfde vibratie hier ook zichtbaar kan zijn.

Blijkbaar kan een aanname uit het verleden zomaar verschuiven. Komt het doordat ik anders ben gaan kijken? Of doordat mijn beleving verandert? Of doordat ik mijn dagen, mijn observaties en mijn gedachten woorden geef?

Vanavond keken Ton en ik naar Wie is de Mol, dit jaar in Tanzania. We liggen op bed, de honden erbij, iets te drinken binnen handbereik. Op het scherm verschijnen de savannes en de dieren. Olifanten, giraffen, springbokken.

Toevallig vertelde ik afgelopen week nog aan Ton dat dieren in het wild er anders uitzien dan in een dierentuin. Niet alleen vrijer, maar alsof ze licht dragen.

Dat heb ik heel sterk ervaren in Zuid-Afrika. Dieren in hun eigen habitat hebben een uitstraling die ik nergens anders zo heb gezien. Het is moeilijk onder woorden te brengen, maar het is er wel. Een soort licht, een aanwezigheid die voelbaar is.

Terwijl ik kijk, herken ik het meteen. Hetzelfde licht dat ik vandaag buiten zag. Misschien ligt het aan mijzelf. Wat ik zie, zit niet alleen in de wereld om mij heen, maar ook in hoe ik kijk, hoe ik me voel, hoe ik aanwezig ben in dat moment.

Door de natuur zo te zien — lichtgevend, levend, bijna vibrerend — verandert er iets in mij. En wij… wij maken daar gewoon deel van uit.

Hoe dicht kan een mens bij geluk komen door dit te zien?

Misschien gebeurt er niet elke dag iets groots,
maar kan ik wel elke dag groots kijken.

Nieuw perspectief

3 april 2026

Op enen boom een koekoek, sim sala dim, bam bas, sala doe, sala dim… Dat is het eerste wat in me opkomt als ik iemand over de koekoek hoor praten.

De koekoek die zijn eitjes in het nest van een ander legt. Meesterbedrieger. Zijn eitjes passen zich aan aan de kleur van het nest. En zodra het jong uitkomt, worden de andere eitjes eruit gewerkt. Zo klein, en al zo gericht op overleven.

Dan schiet ook One Flew Over the Cuckoo’s Nest door me heen. Koekoek als symbool voor het gekkenhuis.

En dan opeens denk ik aan mijn moeder.

Ik heb eerder geschreven dat zij een narcistische persoonlijkheidsstoornis had. Opgroeien in zo’n gezin tekent je. Er gebeurden onwaarschijnlijke dingen. Pijnlijk, zwaar, maar soms ook absurd en bijna lachwekkend.

Ik hoor haar nog zeggen, met dat mysterieuze, argwanende stemgeluid:
“Tjaaa, dat noemen ze kindje stelen.”

Ze bedoelde daarmee dat vrouwen zwanger werden zonder medeweten van hun partner, om hem zo aan zich te binden. Pas veel later begreep ik dat het spreekwoord zoals de waard is, vertrouwt hij zijn gasten hier misschien beter op zijn plaats was.

Vandaag zie ik voor het eerst een andere metafoor. Niet Narcissus, maar de koekoek.

Wij kinderen… uit verschillende nesten, maar van dezelfde moeder.

Als ik dat beeld verder volg, word ik nieuwsgierig. Hoe wordt er eigenlijk naar de koekoek gekeken? In Europa wordt hij geassocieerd met de lente, maar ook met overspel. Dat klopt dus ergens wel.

Maar wat doet de koekoek in de natuur?

Hij eet harige rupsen die andere vogels laten liggen, zelfs giftige soorten. Door zijn broedgedrag dwingt hij andere vogels alerter te zijn, zich te beschermen. Als trekvogel verbindt hij verschillende ecosystemen. Hij is zelfs een indicator van een gezonde leefomgeving.

Dat verrast me.

Zoals in de natuur ieder nadeel ook een functie heeft, zo geldt dat misschien ook voor de mens.

De donkere kanten van mijn moeder heb ik geleefd en doorvoeld. Maar er waren ook andere kanten.

En misschien is dit het moment.

Dat ik in het laatste trimester van mijn leven mijn blik richt op het licht.

Niet om het donkere te ontkennen, maar om het geheel te kunnen zien.

Want uiteindelijk is dat wat het is……..

Mijn verhaal. 

Misschien kwam ik niet uit één nest,

maar wel uit één verhaal.

Wat ik zag verandert niet,

maar hoe ik kijk wel.

En daarin verschuift alles.

 

 

 

 

 

 

Een andere moraal

2 april 2026

Momenteel lees ik Mongoolse sprookjes. Het is interessant om te merken hoe dat bij mij fysiek binnenkomt. Schrik. Zelfs een gevoel van geschokt zijn door de bruutheid van de verhalen. Veel moord en doodslag.

Als ik met iets meer afstand kijk, zie ik ook iets anders. Het opkomen voor het gewone volk, voor de underdog. Respect voor de natuur, en een scherp oog voor het gedrag van dieren. Het zijn eigenlijk fabels. Korte verhalen waarin dieren menselijk gedrag vertonen. Een ode aan het gewone volk en tegelijk een vorm van satire op machthebbers. Na elke vertelling blijft er iets hangen. Een levensles, zonder dat die uitgesproken wordt.

“En ze leefden nog lang en gelukkig” ben ik nog niet tegengekomen. Ook geen herdersjongen of kikker die verandert in een prins.

Door sprookjes uit andere culturen te lezen, leer je iets van hun wereld. Hun omgeving, hun manier van leven. Waar jagen voor ons iets uit een ver verleden is, kan het voor nomadische volken nog veel dichterbij staan.

En dan ineens een moment. In het verhaal van de slimme tovervogel slaat een man zijn trouwe hond dood met een knuppel. Mijn hart slaat een slag over. Echt. Is dit een sprookje?

Daar merk ik iets bij mezelf. Om deze verhalen te kunnen lezen en verstaan, moet ik mijn eigen moraal even loslaten.

Misschien is dat wel de bedoeling van lezen. Dat je de wereld van de schrijver binnenstapt, zonder die direct te beoordelen.

En andersom werkt het ook zo. Als ik schrijf, stap ik zelf in een soort magie. De woorden komen, en achteraf denk ik vaak: heb ik dat geschreven? Alsof ik mijn eigen wereld al schrijvend ontdek.

Lezen is nooit echt mijn hobby geweest, maar misschien leer ik nu via de woorden van anderen hun wereld te betreden.

Ik neem op wat bij mij past.

De rest laat ik weer gaan.

Wat blijft,
blijft vanzelf.

 

 

 

 

 

 

 

Verloren dag?

1 april 2026

’s Morgens kijk ik meestal even op mijn WhatsApp. Dit keer heeft iemand mij een cartoon gestuurd. Zij: “Schat, ik ben vreemd gegaan.” Hij: “Ik ook.” Zij: “1 april.” Hij: “12 juni.” Mijn eerste reactie is nuchter. Oké, grappig. Tijdens het tandenpoetsen besef ik ineens: o ja, 1 april. Iets waar ik eigenlijk al jaren niets meer mee heb.

We zijn wat sloom en besluiten later naar de fitness te gaan. De sportschool is bijna leeg — gelukkig geen grap, we kunnen gewoon trainen. Thuis kijken we elkaar aan. “Ik ga nog even een uurtje slapen,” zegt Ton. “Goed plan, ik ook.” Het weer is eigenlijk te mooi om binnen te blijven, dus ik denk nog: straks ga ik fietsen.

We gaan liggen en vallen allebei meteen in slaap. Om zes uur ’s avonds word ik wakker. We kijken elkaar aan en beginnen te lachen. Wat is hier gebeurd vandaag? Was ik echt zo moe? Ik heb het helemaal niet zo gevoeld. Ik dacht: even rusten en dan verder met de dag.

Wat me wel opvalt, is dat ik hetzelfde heb gedroomd als vannacht. Alsof de nacht gewoon doorging in de dag. Een herhaling, maar dan bewuster.

Is dit dan wat ze noemen een verloren dag? Bestaat dat eigenlijk wel? Of is het gewoon rust die zich aandient? Ik neem aan dat het nodig was. Mijn lichaam heeft zichzelf blijkbaar gegeven wat het nodig had, zonder dat ik het bedacht of stuurde. Normaal zeg ik altijd dat ik overdag niet ga slapen. Dat doen oude mensen, niet ik. Maar deze keer voelde ik die weerstand niet eens.

Misschien zit daar wel iets in. Dat ik het niet meer hoef te benoemen als verloren, maar als gegeven. Rust.

Niets verloren vandaag,
de nacht liep alleen even door.

 

 

 

 

 

 

Zichtbaar worden

31 maart 2026

Voor mijn schilderij Power of Stillness had ik plexiglas besteld bij een kunststofplatenshop. Ik had er beelden bij, maar vond het spannend, omdat ik daar nog nooit mee had gewerkt. Op YouTube keek ik hoe ik moest boren en hoe ik het materiaal kon behandelen zonder het te beschadigen. Goed voorbereid ging ik aan de slag. Bij iedere cirkel was ik nat van het zweet, zo geconcentreerd was ik bezig om geen scheurtjes te maken. Maar het is gelukt, en het eindresultaat maakt me blij.

Toen kreeg ik een mail van het bedrijf of ik mee wilde doen aan een DIY-Award. Dat voelde vreemd. Voor mij is creëren geen wedstrijd, maar een manier om mezelf te leren kennen en te begrijpen. Alles wat ik maak is een stukje van mij, en dat rijmt niet met winnen of verliezen. Maar toen ik ging kijken naar eerdere inzendingen, werd het me duidelijk dat het niet gaat om het mooiste werk, maar om hoe je het materiaal gebruikt. Wat je ermee doet, hoe je het aanpakt, welke keuzes je maakt. Een uitwisseling van ideeën, waar anderen iets aan kunnen hebben. Dat voelde anders.

Daarna kwam de volgende stap: mensen konden stemmen. Dat betekende delen. Met familie, vrienden en kennissen. Ik stuurde het via WhatsApp, Facebook en Instagram. Met spanning, en toch ook met een gevoel van schaamte dat eigenlijk nergens op slaat, maar er wel is. En toen stroomden de reacties binnen. Zo positief, zo warm. Een opluchting. Waarom maak ik me toch steeds zo druk?

Als ik terugkijk, zie ik de stappen. Door Ton begon ik met mijn website, stap één. Een paar keer meedoen aan een expositie, maar wel mijn werk ophangen en daarna snel weer weg, geen fysieke presentatie van mijzelf, stap twee. Na mijn CVA consequent gaan schrijven op mijn website, stap drie. En nu dit, mensen vragen om te stemmen, stap vier. Er werd zelfs gevraagd om een foto van het project met mij erop. Dat vond ik moeilijk. Zichtbaar zijn blijft spannend.

En ineens zie ik het ook terug in mijn werk. Het plexiglas dat ik gebruik is soms helder, soms gekleurd, soms mat. Alles is zichtbaar, maar steeds op een andere manier. Soms volledig transparant, soms gekleurd door een laag, soms verzacht en diffuus.

Misschien is dat ook mijn weg.

Niet alles hoeft in één keer helder te zijn.
Niet alles hoeft zichtbaar zonder filter.

Maar stap voor stap, laag voor laag,
mag het wel verschijnen.

Maar vandaag overheerst iets anders. Dankbaarheid. Voor de reacties, voor de stappen die ik zet, en misschien ook voor het feit dat ik, heel voorzichtig, steeds een beetje meer zichtbaar word.

Niet in één keer,
maar precies zoals het bij mij past.

 

 

 

 

 

 

Vijftig jaar later

30 maart 2026

Al vijftig jaar zijn we vriendinnen. Letterlijk en figuurlijk door berg en dal gegaan. Dicht bij elkaar, ver van elkaar en soms helemaal los van elkaar. Samen geschiedenis hebben is toch wel bijzonder. We schrikken er allebei van dat het al zo lang is, want de jaren voelen we niet echt. Misschien alleen als we in de spiegel kijken.

Allebei meerdere relaties gehad. Allebei gescheiden. En nu allebei met een man die veertien jaar ouder is. Hoezo synchroniciteit?

Ton is even boodschappen doen. Ze vraagt of ik zelf koffie kan zetten. Nee, dat is nog steeds een probleem. Ze stroopt lachend haar mouwen op om het dan maar zelf te doen. En precies op dat moment komt Ton binnen. We moeten allebei lachen — de maestro neemt het direct over.

Ze staat stil bij mijn schilderij Power of Stillness. Het raakt me hoe mensen daarop reageren, en nu zij ook weer.

De sfeer is ontspannen. We praten over haar kind, dat inmiddels voor de vierde keer zijn voornaam heeft veranderd. Ze vertelt hoe ze daar deze keer even moeite mee had en doet overdreven voor hoe ze reageerde. We schieten in de lach. Tegelijk denk ik even aan hoe onze kinderen vaak blijven hangen in onze eerste reactie. Wat daaronder zit, zien ze niet altijd.

Ze geeft me een boekje met citaten van Paulo Coelho. Het slaat open:
Lach om je zorgen en onzekerheden.
Bekijk je angsten met humor.
Het zal in het begin moeilijk zijn,
maar je zult er geleidelijk aan wennen.

Terwijl we nog lachen, voel ik hoe treffend dit is. Ik zeg het niet hardop, maar neem het mee.

Even later komt haar man ook binnen. Ik vertel over een deuntje dat maar in mijn hoofd blijft hangen:
“En hij verdween nergens heen, het was op een maandag, de noorderzon scheen.”

Ton zoekt het op en laat het horen. Na twee coupletten is het ons duidelijk, maar als we weer beginnen te praten zegt hij ineens: “Sssst!”

We schieten in de slappe lach. We zien onszelf al zitten in een bejaardentehuis, vermaakt met oude Hollandse liedjes.

Dan vraagt haar man waarom de ene hond nog haar riem om heeft en de andere niet.
“Zo kun je het verschil zien,” zegt mijn vriendin.
“Ja,” zeg ik, “ik heb mijn bril afgedaan, anders zie je het verschil tussen ons ook niet.”

We gieren het uit.

Zo heerlijk melig.

En misschien ook precies goed.

Vijftig jaar later,
lachen we nog steeds om niets.
En juist daarin zit alles.

 

 

 

 

 

 

 

Wat ik eindelijk zag

29 maart 2026

Met mijn omgeving praat ik niet vaak over mijn voorkeur voor films en series. Zelfs met mijn beste vriendinnen heb ik die connectie niet. Soms snap ik zelf ook niet waarom bepaalde films of series zo blijven hangen. Ik heb wel eens verteld dat ik graag naar anime en Aziatische series kijk, maar ook naar films waarvan vaak wordt gezegd dat vrouwen daar niet naar kijken. Alsof dat er niet bij hoort.

Blijkbaar ben ik daarin geen “typische” vrouw, want The Deer Hunter heeft enorme indruk op me gemaakt. Niet zozeer om de oorlog zelf, maar om de hechte vriendschappen en wat trauma met een mens doet. Die scène met Russisch roulette… de waanzin, en tegelijk de vraag: waar ligt jouw breekpunt? Weet je dat eigenlijk wel? Dat soort psychologische intensiteit houdt mij vast.

Ik merk dat ik in fases kijk. Soms romantische komedies, soms documentaires, dan weer tekenfilms of historische drama’s. En nu dus oorlogsfilms. Er ontstaat ineens een behoefte, en die is er volledig. En net zo plotseling is hij ook weer weg.

Begin jaren negentig keek ik de serie China Beach. Elke aflevering. Later nog een paar keer online. En de afgelopen weken bleef hij maar in mijn gedachten opduiken. Ik kon hem nergens meer vinden, dus heb ik de complete serie besteld. Gisteren lag hij op de mat. Vandaag is het regenachtig. Ton is weg, en ik begin opnieuw.

Iedere aflevering start met Reflections van The Supremes: Through the mirror of my mind, time after time… Alleen die eerste zin al.

En dan, na één aflevering, ineens dat moment. Eureka. Na zesendertig jaar weet ik wat mij hierin raakt.

Deze serie is geschreven vanuit een vrouwelijk perspectief. Niet als slachtoffer, maar als kracht. Vrouwen die dragen, verbinden, overeind blijven in een omgeving van oorlog. Verpleegsters, entertainers, maar ook de publieke dames — vrouwen die vaak worden veroordeeld, maar hier zichtbaar worden in hun menselijkheid en hun betekenis. Ook zij dragen, ook zij geven, ieder op hun eigen manier.

Ze staan niet aan de rand, maar midden in het verhaal.

Dat is wat met mij resoneert.
En nu besef ik dat pas.

Wat mij raakt,
was er al die tijd al.
Ik had het alleen nog niet gezien.

 

 

 

 

 

 

Taal die mij raakt

28 maart 2026

Toen ik jong was, had ik in mijn kamer Aziatische tekeningen. Minimalistisch, met bloemen, bamboe en vogels. Een wereld waarin ik kon wegdromen. Al vroeg ging ik naar Den Haag, naar een grote Aziatische winkel, om een kimono te kopen. Ik koos altijd een rode, met een geborduurd tafereel op de rug. Hij hing omgekeerd aan een hanger aan de kast, zodat ik er altijd naar kon kijken. Ik droeg hem dagelijks. Destijds dacht ik er niet over na, maar achteraf zie ik het als een rode draad in mijn leven. Kunst, kleding, voorwerpen, series, yoga, interesse in spirituele stromingen.

Van nature ben ik geen lezer. Een tekst moet me meteen meenemen, anders lukt het me niet om verder te gaan. Schrijven doe ik wel al mijn hele leven. Eerst in dagboeken, en sinds vorig jaar bijna dagelijks op mijn blog. Door mijn afwezigheid op school heb ik het grammaticale stuk grotendeels gemist. Mijn schrijven is dus niet literair gevormd, maar ik voel er wel iets bij. Een ritme, een afstemming.

Zo werd me duidelijk dat spreekwoorden en gezegden sterk cultureel bepaald zijn. Ze dragen de geschiedenis en waarden van een samenleving. Daarom zijn ze vaak moeilijk letterlijk te vertalen — en juist daardoor zo interessant. Van nature ben ik een nuchtere Hollander, maar de poëtische taal uit Aziatische culturen raakt mij diep. Vandaag hoorde ik in een Chinese serie een paar uitspraken die bleven hangen.

“Adding a dog’s tail to a sable coat.”
Letterlijk: het toevoegen van een hondenstaart aan een jas van sabelmarterbont. In het Nederlands zou je misschien zeggen: als een vlag op een modderschuit.

“If you won’t feed the wolf, you won’t catch the cub.”
Een beeld dat zegt: zonder investering geen resultaat.

Misschien overdreven, maar dit soort zinnen maken iets in mij warm. Alsof er meer wordt gezegd dan alleen de woorden. Nog één, puur om te delen:

“When storms darken the sky, the rooster still crows. Having seen the graceful one, how could I not rejoice?”

Laat je niet ontmoedigen door tegenslag. Blijf het licht zien. Dat is wat ik erin hoor. En ergens voelt het vertrouwd, alsof het al lang in mij aanwezig was.

Woorden dragen werelden,
en soms herken ik mezelf erin.

Als jij ook zo’n zin kent die je raakt, deel hem gerust met me.

 

 

 

 

 

De boom die mij vond

27 maart 2026

Vorig jaar is mijn vriendin getrouwd. Ik gaf haar een schilderij van een boom, met een tekst over groei, kracht en verbinding. Daarbij een bekende afbeelding: een cirkel waarin de kruin even groot is als de wortels. De levensboom. Symbool voor evenwicht tussen hemel en aarde, het bewuste en het onbewuste.

Ik hou van bossen. Bomen die er al honderd jaar of langer staan. Het voelt alsof ze iets te vertellen hebben. Mijn kinderen leerde ik respect te hebben voor de natuur. Geen takken afbreken, geen bast beschadigen. Laat bomen zijn wie ze zijn.

Als ik goed kijk, zie ik soms een soort gloed. Misschien verbeelding, maar voor mij voelt het als een energie. Gezonde bomen stralen iets uit. Het maakt me rustig.

Eind jaren negentig ontdekte men dat bomen via een ondergronds netwerk van schimmels met elkaar verbonden zijn — het zogenaamde Wood Wide Web. Ze waarschuwen elkaar voor gevaar, delen signalen over droogte of insecten. Bijzonder dat de wetenschap dit nog niet zo lang weet, terwijl het voor mij altijd al voelbaar was. Die verbinding. Soms zelfs de treurnis ervan.

Tijdens het kijken naar een Chinese serie zie ik ineens bomen die lijken op de levensboom. Wortels boven de grond, net zo aanwezig als de kruin. Het beeld blijft hangen. Dus ga ik zoeken.

Het blijken banyanbomen te zijn.

Een boom zonder duidelijke stam, opgebouwd uit wortels die tegelijk takken zijn. Dragend, groeiend, vertakkend. In Azië heeft deze boom een diepe spirituele betekenis.

En dan lees ik:
Boeddha bereikte verlichting onder een banyanboom.

Symbool van ontwaken. Van verzamelde energie. Van innerlijke transformatie.

En ik weet: dit is wat mij aantrok.

Banyan — levensboom, boom van wijsheid.

Sinds ik mezelf heb voorgenomen om bijna dagelijks te schrijven, valt me steeds meer op. Gedachten en beelden die blijven hangen, blijken geen toeval. Ze haken ergens aan.

Ik volg ze.

En telkens openen ze iets.

Alsof ik niet zoek,
maar gevonden word.

 

 

 

 

 

 

 

Struikelwoorden

26 maart 2026

Als mensen geïnterviewd worden over de situatie in de wereld, hoor je tegenwoordig vaak: “Het is ingewikkeld.”

Ton vertelt in de auto hoe hij zich eraan ergert. Voor hem voelt het niet oprecht, niet vriendelijk, niet authentiek. Hij hoort er wel degelijk een mening doorheen. Daar heeft hij geen probleem mee, maar wel met het verbergen ervan.

Zo hoorde hij een deskundige spreken over Gaza. Het woord genocide werd genoemd, maar zij noemde het “ingewikkeld”.

Ton vraagt zich af: hoe kun je over een feit een mening hebben? Waarom dat woord gebruiken? Eigenlijk, zegt hij, wordt er iets ingepakt wat niet hardop gezegd wil worden.

Ik hoor hem vaker over dat woord struikelen. Ingewikkeld lijkt een soort veilige plek geworden om niet uit te spreken wat je werkelijk denkt of voelt. Misschien is dat ook precies wat het woord doet: iets inwikkelen, verzachten, verbergen.

Ik herken dat. Ik had dat ooit met het woord verdriet. Voor mij zei dat niets. Het voelde als een deken over iets anders heen. Boosheid, angst, teleurstelling — daar zat het echte gevoel. Als dat niet wordt herkend, blijft alleen dat vage “verdriet” over.

Ik noem het struikelwoorden. Woorden die iets aanraken omdat er altijd meer onder zit.

Het is eigenlijk wel mooi om te zien dat Ton nu zijn eigen struikelwoorden heeft. Ik vraag me af of ik hem heb aangestoken met mijn gevoeligheid voor taal.

Waarom struikelen we over bepaalde woorden? Misschien omdat ze zo algemeen zijn dat iedereen er iets anders in hoort. De spreker bedoelt het ene, de luisteraar hoort iets anders — en neemt daarin zichzelf mee.

Ik weet van mezelf dat het woord diplomatie niet in mijn woordenboek voorkomt. Ton kan juist heel diplomatiek zijn, maar langzaam lijkt hij daarin een beetje naar mij te kleuren.

En dan zie ik het ineens voor me.

Twee bomen, stevig geworteld.
De een met gele bloesem, de ander met roze.
Ze staan naast elkaar, hun kruinen raken elkaar.

En waar het licht erop valt,
kleurt het overlappende deel
zacht oranje.

Misschien ontstaat daar iets nieuws,
niet door gelijk te worden,
maar door elkaar te raken.

 

 

 

 

 

 

De slingers van mijn lichaam

25 maart 2026

Een dag met weinig resonantie. Buiten de ene wolkbreuk na de andere. Op de training stil en rustig. Ton is de deur uit met zijn bezigheden.

Rust. Stilte.

Normaal zou ik wat lezen of een serie kijken, maar daar heb ik geen zin in. Dat niets willen, niets doen, niets ondernemen is voor mij geen verveling. Het is een soort lichte ruimte.

Vanmiddag naar de mondhygiëniste en daarna naar de tandarts. Ook daar rust. Ik word vrijwel direct geholpen. Opvallend hoe sterk mijn gebit is. Daar moet ik altijd om lachen. Er is in ieder geval één ding in mij dat het gewoon goed doet: mijn tanden.

Die nietsheid… het is een bekende plek. Geen leegte, maar een soort kruispunt. Zoals ik het leven zie, de beweging van het lemniscaat. Daar gebeurt van alles, zonder dat ik er iets voor hoef te doen.

En dan ineens: tanden.

De mond als poort naar…

Vanuit die stilte komt er beweging.

Als kind was ik een bijtertje. Ik liet mijn tanden zien. Ik stond bekend als iemand met haar op haar tanden. Als ik ergens voor ging, zette ik mijn tanden erin. En vaak kon er nog een tandje bij.

Maar dat had ook zijn prijs. Ik liep mezelf voorbij, ging op mijn tandvlees lopen.

De tand des tijds heeft daar verandering in gebracht. Meer rust. Meer luisteren naar mijn lichaam. Minder forceren.

En toch… die tanden zijn gebleven.

Sterk. Aanwezig.

Men zegt weleens dat je zelf de slingers moet ophangen in het leven.

Misschien zijn mijn tanden dat wel.

Ze dragen wat ik laat zien,
zonder dat ik iets hoef te doen.
Gewoon aanwezig,
als een stille glimlach van binnenuit.

 

 

 

 

 

 

De lucht is leeg

24 maart 2026

Ton leest ’s morgens altijd de krant. Vandaag vertelt hij over een stuk van een natuurwetenschapper.

“De lucht is leeg.”

Wat een zin. Bijna poëtisch.

Ze legt uit dat vroeger, rond deze tijd van het jaar, je auto na een rit vol zat met doodgereden insecten. Zwart op de voorruit, vastgekoekt op de nummerplaat. Dat beeld herken ik meteen. Tegenwoordig gebeurt dat nauwelijks meer. In dertig jaar tijd is ongeveer vijfenzeventig procent van de insecten verdwenen. Essentieel voor biodiversiteit en ons ecosysteem. Zorgwekkend.

En toch… blijft vooral die zin hangen.

De lucht is leeg.

Tijdens het fietsen herhaal ik hem in mezelf. Soms mompel ik hem zachtjes. Los van de betekenis voor de wetenschap, raakt hij iets anders in mij. Wat zou hij nog meer kunnen betekenen? Wat betekent hij voor mij?

Leeg… misschien afwezigheid, kaal, open, onbeschreven.
Lucht… iets vluchtigs, ongrijpbaars. Adem, ruimte, het hemeldak boven ons.

Samen zeggen die woorden ineens veel meer dan verwacht.

Spelen met taal is fascinerend. Misschien ook wel een kunstvorm.

In het voorjaar fiets ik graag steeds dezelfde routes. De natuur die langzaam ontwaakt, het is een helend proces. Ik kijk, ik neem op, ik maak foto’s van bloemen en dieren die ik niet ken. Thuis zoek ik ze op. Zo zit ik in elkaar. Nieuwsgierig. Lerend.

Als een kind kan ik blij worden van Canadese ganzen, of een kievit in de wei. De wilgen zijn geknot, takken liggen netjes gebundeld langs het pad. Pinksterbloemen verschijnen overal, zacht lila in de wind. Ik zit bijna kwispelend op mijn fiets.

En dan zie ik ze ineens overal: kleine lichtblauwe bloemetjes, laag bij de grond. Zacht en bescheiden. Ik maak een foto en zoek het thuis op. Veronica persica, grote ereprijs. Opvallend, want de bloemetjes zijn juist klein.

En hoe beter ik kijk, hoe meer ik ze zie.

Thuis, terwijl ik ernaar zoek, kom ik een zin tegen van Winnie de Poeh:
“Onkruiden zijn ook bloemen wanneer je ze beter leert kennen.”

Mijn dag is dan al goed.

Ik denk aan wat ik ooit schreef:
de zin van onzin versus de onzin van de zin.

En ergens daartussen…
krijgt alles betekenis.

Wat leeg lijkt,

blijkt vol te zitten,

zodra ik beter kijk.

Nog vóór woorden

 

23 maart 2026

Vaak zeg ik dat mijn lichaam mijn instrument is. Mijn ogen, oren, neus, tong en huid vangen alles op. Niet alleen zien, horen, ruiken, proeven en voelen, maar ook intentie, kleur, sfeer, authenticiteit.
Mijn lichaam denkt als het ware vóór mijn gedachten. Pas daarna komen de woorden.

Er is een voortdurende beweging van lichamelijk weten naar denken.
Ik reageer eerst op wat mijn lichaam al heeft opgepikt, en pas daarna volgt het begrijpen.

Mijn lichaam werkt anders dan dat van de meeste mensen. Mijn spieren reageren niet zoals ze zouden moeten en het gevoel in mijn lichaam wordt langzaam minder. Inmiddels is vooral mijn romp nog echt voelbaar.
En toch… juist dat lichaam vangt alles op. Intens.

Ik weet niet wat het is om een ‘normaal’ functionerend lichaam te hebben. Je zou het kunnen vergelijken met iemand die blind of doof geboren wordt. Voor een ander lijkt dat een enorme beperking, maar zelf weet je niet beter.
Voor mij is het geen probleem, meer een kenmerk. Zoals de kleur van mijn ogen of mijn haar.

Wel ben ik gefascineerd geraakt door het lichaam. Hoe het kan functioneren. Hoe mensen ermee omgaan.
En zelden kom ik mensen tegen die werkelijk in contact zijn met hun lichaam zoals ik dat ervaar.

Ik zie het niet per se bij yoga of sport. Daar zie ik vaak techniek en uithoudingsvermogen — indrukwekkend, absoluut.
Maar waar het mij om gaat, is iets anders.

Wanneer is iemand in sync met zijn lichaam?

Misschien wanneer iemand vanuit ontspanning kan bewegen. Wanneer er niets teveel wordt gedaan. Wanneer alleen datgene gebeurt wat nodig is — niet meer, niet minder.
Een soort loslaten, midden in de beweging.

Als ik dat zie, raakt het me diep.

De laatste tijd kijk ik veel naar dans. So You Think You Can Dance.
Je ziet dansers die perfect bewegen, maar bij wie het vanuit het hoofd lijkt te komen.
En je ziet dansers waarbij het lichaam zelf spreekt.

Dat verschil voel ik direct.

Bij die laatste groep gebeurt er iets. Dan rollen de tranen over mijn wangen. Zo diep komt dat binnen.
Alsof het lichaam niet meer beweegt, maar vertelt.

Misschien is dans wel de plek waar dat het meest zichtbaar wordt.
Waar het lichaam de taal wordt.

Omdat mijn eigen bestaan zo via mijn lichaam loopt, luister ik daar ook als eerste naar — niet alleen bij mezelf, maar ook bij de ander.
Nog vóór woorden.

Er zijn momenten waarop een lichaam iets zegt
zonder dat er een woord valt.

Een kleine verschuiving,
een adem die verandert,
een beweging die niet gemaakt wordt maar ontstaat.

Misschien spreken we al die taal ons hele leven.

Misschien zijn we alleen vergeten
hoe we moeten luisteren.

 

 

 

 

 

 

Voorjaarslicht met een randje

22 maart 2026

Na mijn dagje rust kan ik het, ondanks mijn wat brakke gevoel, niet laten om in dit voorjaarszonnetje te gaan fietsen. Absoluut geen spijt — het was heerlijk.

Roze en witte bloesem in de bomen, magnolia’s. Forsythia’s overal en dit jaar opvallend veel narcissen, stevig en groot. De kleuren maken me vrolijk. In de polders is het kaler dan ik gewend ben. Het riet is verwijderd, de oevers strak geschoren. De riviertjes, sloten en stroompjes liggen nu helemaal open.

Het toerisme rond Kinderdijk komt alweer op gang. Onder de brug van de Noord is een grote parkeerplaats aangelegd. Vorig jaar zagen we de bouw al en het is precies geworden wat ik verwachtte. Een logische plek, niemand die er last van heeft.

En dan… over last gesproken.

In Nieuw-Lekkerland zien we overal Nederlandse vlaggen halfstok hangen. We vragen ons af waarom. Ik spreek een vrouw aan, duidelijk een lokale bewoner.

Er staat een groot industrieel gebouw leeg en de gemeente wil het verbouwen tot een AZC, waar tweehonderd jonge mannen tijdelijk kunnen wonen. Aan de overkant van de dijk staat een bejaardentehuis. De vlaggen hangen als protest. Men wil het niet.

Ze vertelt het alsof het vanzelfsprekend is.

Ik bedank haar en fiets verder, met een bloedend hart. Gelukkig voelt Ton hetzelfde als ik. Maar even zie ik de bloesem niet meer.

Waar komt die angst vandaan? Het zijn vluchtelingen, geen criminelen. Jonge jongens, weg van familie en vaderland. Ik ken deze culturen van dichtbij. In mijn leven zijn mensen uit deze werelden aanwezig. Wat ik daar zie en ervaar, is vaak juist respect voor ouderen en kwetsbaren.

Waarom sluiten we ze op, zonder dat ze mogen werken of iets kunnen betekenen voor de plek waar ze terechtkomen? Waarom brengen we ze niet in contact met de mensen hier?

De hardheid. Het wij/zij-denken. Het draait mijn maag om.

Het was maar een moment,
maar het gaf een rauw randje aan een verder zonnige, bloemrijke dag.

De zon bleef schijnen,

de bloesem stond nog steeds in bloei,

maar iets in mij was even verschoven.

 

 

 

 

 

De onzichtbare buitenwereld in mij

21 maart 2026

Doordat ik mijn dromen ben gaan beschrijven, zoals ik ook verzamel op mijn dromenpagina, verandert mijn dagelijkse beleving. Eigenlijk ben ik ze gaan vangen. Soms is het een heel verhaal, soms alleen een beeld of een gevoel. Vandaag was het slechts een quote die bleef hangen.

In eerste instantie vind ik het vaak vreemd wat ik droom. Als ik wakker word, ben ik me bewust van een lange droom, maar eenmaal achter mijn laptop is veel alweer vervlogen. Zonder erover na te denken schrijf ik op wat ik me herinner, hoe vreemd het ook lijkt. Ik probeer er geen betekenis aan te geven. Tijdens het typen, of later op de dag, sluipt er vanzelf een inzicht binnen.

Vandaag bleef één zin hangen: napalmen is nawalmen. Het voelde eerst sinister. Napalm roept beelden op van oorlog en vernietiging. Ik wilde het eigenlijk niet eens opschrijven. Toch bleef het hangen. Tijdens het vertalen zocht ik niet naar een letterlijke betekenis, maar naar wat erachter lag. In een flits was het helder. In het Nederlands heeft het bijna iets poëtisch. Verbranding en rook.

Opeens besefte ik dat mijn reactie op dat ene verkeerde pilletje de verbranding is. Het napalmen. En wat ik nu ervaar — de zenuwpijnen — is het nawalmen. De rook die nog blijft hangen. Zoals ik gewend ben, ga ik vrij nuchter door. Maar ergens diep van binnen zit ook zorg over de heftigheid. De woorden uit mijn droom geven precies die heftigheid weer. Een soort herkenning van wat er werkelijk speelt. En dat geeft rust. Het is aan het nawalmen, en dus mag het ook uitdoven.

Thuisblijven en zo veel mogelijk rust nemen voelt als het enige juiste antwoord. In de woonkamer valt mijn oog op een boek: Brave New World. Ik pak het en blader erdoorheen. Ik kocht het twee jaar geleden in Museum de Fundatie in Zwolle, bij een tentoonstelling van Neo Matloga. Twee zinnen blijven hangen: Home is where you create your world. en Lives are shaped by the invisible outside world.

Ja, thuis is mijn wereld. Mijn kleuren, mijn schilderijen — zoals ook in Power of Stillness — alles ademt wie ik ben. De plek waar ik mij het best voel. Misschien wel de enige plek waar ik kan herstellen. En die onzichtbare buitenwereld… is dat de wereld buiten mij? Of de plek waar mijn bewustzijn zich beweegt als ik slaap? Dat beeld komt ineens op. Mijn dromen zijn onderdeel geworden van mijn leven. Ze kleuren mijn dagen, zonder dat ik ernaar zoek.

Ik vang mijn dromen niet om ze te begrijpen,
maar om ze ruimte te geven.
En ergens daartussen beweegt mijn leven mee.

 

 

 

 

 

 

Loflied aan mijn hondjes

20 maart 2026

Momenteel heb ik twee hondjes. Kiba is een kruising tussen een Bolognezer en een Chihuahua. Puck is een Shih Tzu. Kiba heb ik al vanaf dat ze een pup was. Ze heeft in huis een paar plekjes die ze heeft uitgekozen als van haar. Ze is onafhankelijk, bijna katachtig. De wereld en wij zijn van haar. Ze is altijd rustig, blaft vrijwel niet en ik heb haar nog nooit zien grommen. Het is ronduit een schatje.

Puck noem ik een corona-hondje. Ze is aangeschaft als pup door jonge mensen tijdens de coronaperiode. Daarna keken ze niet meer naar haar om. Er kwam een baby die alle aandacht kreeg. Via onze hondentrimster kregen wij een tip. Zij wist dat Fluffy overleden was en dacht dat Puck bij Ton en mij een beter huis zou krijgen.

Vanaf het begin is Puck niet bij mij weg te slaan. Ze loopt de hele dag achter mij aan en ligt het liefst tegen mij aan. Gelukkig kan ze samen met Kiba goed alleen thuis blijven. Geen geblaf, geen gehuil. Ze voelt zich veilig en zoekt duidelijk warmte en bescherming.

Mijn hele leven heb ik honden gehad, meestal twee. Er zijn weinig foto’s van mij als kind, maar als ze er zijn zit ik bijna altijd met een hondje te kroelen. Toen ik jong was zong Heintje het liedje “Mijn trouwe hond.” Ik zong het uit volle borst mee, met tranen die over mijn wangen liepen. Dat diepe gevoel van liefde voor een hond is altijd gebleven.

“Honden zijn niet ons hele leven, maar ze maken ons leven compleet.” – Roger Caras.
Inderdaad, mijn leven voelt niet compleet zonder hond.

“Een hond is het enige op aarde dat meer van je houdt dan van zichzelf.” – Josh Billings.
Misschien zit daar iets egoïstisch in, dat het zo fijn voelt om zo geliefd te worden. Maar als ik aan die liefde denk — en aan wat ik zelf voel — schieten de tranen me in de ogen.

“Hoe beter ik mensen leer kennen, hoe meer ik van honden ga houden.” – Charles de Gaulle.
Ik heb vaak beschreven hoeveel wantrouwen ik naar mensen heb gevoeld. Dat kan ik inmiddels relativeren. En toch… deze zin begrijp ik nog steeds.

De trouw van een hond staat voor mij buiten kijf. In een hond ervaar ik een vorm van onvoorwaardelijkheid die ik zelden bij mensen tegenkom. Geen oordeel, maar mijn ervaring.

Honden hebben een kort leven. Veel te kort. Maar dat weet je. Ik weet dat de pijn komt, dat ik mijn hond zal verliezen en dat er groot verdriet zal zijn. Juist daarom geniet ik voluit. In het moment. Van haar vreugde, haar nabijheid, haar onschuld.

Er zit iets moois in die eerlijkheid. Liefde geven en ontvangen, terwijl je weet wat het kost.

“Honden leven kort omdat ze al vanaf hun geboorte weten hoe ze moeten liefhebben.”

Die zin raakt me. Misschien romantiseer ik het, maar als ik naar mijn hondje kijk dat nu dicht tegen mij aan ligt te slapen, voel ik mijn hart zachter worden. Er stroomt letterlijk warmte door mijn lichaam.

Vandaag voelde het goed om dit op te schrijven. Een ode aan mijn hondjes, en aan de liefde die zij zo vanzelfsprekend met zich meebrengen.

Ze vragen niets,
ze zijn er gewoon.
En in die eenvoud
herken ik iets wat altijd klopt.

 

 

 

 

 

Pijn en referentiekader

19 maart 2026

Een tijdje geleden zag ik een tekst over pijn. Het fascineerde mij. Niet direct herkenning, maar wel de manier waarop ik denk dat het goed zou zijn om met pijn om te gaan.

Pijn is het bewijs van leven.
Pijn leeft in ons.
Ons leven eindigt met pijn.
Iemand naast je hebben om je pijn mee te delen, vermindert die pijn en geeft je de moed om haar te omarmen.
De pijn van een ander herkennen en delen — dat is misschien wel de meest wezenlijke vorm.

Inderdaad ervaar ik mijn pijnen als bewijs van leven. Voor mij hoort pijn, fysiek of mentaal, bij het bestaan. Het heeft een functie. Het helpt je omgaan met situaties, het helpt je relativeren.

Iemand naast je hebben om het te delen, is voor mij nog onontgonnen terrein. Ik geloof wel dat het kan verlichten, althans wanneer het geen medelijden is. Het gevoel een slachtoffer te zijn past mij niet. Of het mij meer moed zou geven om pijn te omarmen weet ik niet — dat doe ik eigenlijk al.

Dan blijft die laatste zin hangen: de pijn van een ander herkennen en delen.

Vandaag had ik een ontmoeting met twee vriendinnen die ik al mijn hele leven ken. Sinds een paar maanden zien we elkaar weer regelmatig. Het is fijn om die band opnieuw op te pakken, herinneringen op te halen en nieuwe te maken.

Het gesprek ging over lichamelijke ongemakken. We hebben alle drie, op onze eigen manier, ervaring met langdurige ziekte. Eén van mijn vriendinnen vertelde over haar gezonde schoonzus die vaak klaagt over kleine pijntjes. Regelmatig naar de huisarts, maar er komt niets uit. En dan ook nog boos zijn dat er niets gevonden wordt.

Mijn vriendin vindt dat moeilijk. Na veertig jaar kanker, operaties en een lichaam vol littekens, stelt zij eerder de vraag: wat is er nog wél goed? Klagen komt in haar woordenboek nauwelijks voor.

Ik herken dat. Dat gevoel heb ik ook gehad. Maar ik heb geleerd dat wanneer je gewend bent geraakt aan ziekte, je veerkracht zich anders vormt dan bij iemand die dat niet kent. Voor iemand die altijd gezond is geweest, kan een simpele griep al intens zijn.

Het gaat niet om meer of minder.
Het gaat om referentiekader.

Herkennen en delen is dan ineens minder vanzelfsprekend.

En terwijl ik daar zit, merk ik iets anders op. Dat ik zelf nog steeds niet makkelijk steun aanneem. Mijn man zorgt voor mij, maar op een manier die niet zwaar voelt. Zonder woorden, zonder dat het mij klein maakt. Dat is precies de vorm waarin ik steun kan ontvangen, zonder mijn waardigheid te verliezen.

Tegelijk ben ik milder geworden naar mensen die klagen over kleine lichamelijke ongemakken.

Zo zie je hoe een zin die je ergens oppikt, zich een weg baant door je leven. En hoe een gesprek, ogenschijnlijk toevallig, precies op diezelfde plek uitkomt.

Pijn verbindt niet doordat ze gelijk is,
maar doordat ze herkend wordt binnen ieders eigen wereld.

 

 

 

 

 

 

 

Van patiënt naar speler

18 maart 2026

Het is zo maf om te zien hoeveel uithoudingsvermogen ik gehad heb. De afgelopen jaren konden mijn lichamelijke tegenslagen mij niet uit het veld slaan. Moeizaam, zwaar, maar acceptabel.

Dan krijg ik, na al die jaren, weer vleugels. Vitaliteit. De vrijheid die ik daarbij voel is bijna bovenaards gelukzalig. En dan één pilletje… en het gaat weer helemaal mis. Weg vitaliteit, maar ook weg veerkracht.

Direct stop ik natuurlijk met dit medicijn. Nu, zes dagen verder, heeft mijn systeem deze ellende nog niet opgelost. Anders dan ik van mezelf gewend ben, zit ik met dikke tranen te janken. Het verlies van die herwonnen vitaliteit komt als een mokerslag aan.

Diep van binnen snap ik dat het lichamelijk is, pure biologie. Maar ik voelde eindelijk weer hoe het is om vrij te leven in plaats van te dragen. Het ging al dik zeven jaar niet goed met mij. En dan drie maanden eindelijk vooruitgang… en deze terugval lijkt me even te breken. Hoe maf is dat? Het is niet leuk, maar toch ook geen ramp.

Door stofjes waar mijn lichaam niet tegen kan, raakt het systeem overbelast. Ik ervaar het nu als zwakte, maar dat is het natuurlijk niet. Het moet herstellen, weer uit mijn systeem verdwijnen. En ik ontdek iets: het huilen, met grote snikken en dikke tranen, lost spanning op die zich blijkbaar had opgebouwd. Langzaam keert de rust weer terug in mij.

Dan gaat mijn mobiel. Mijn cardioloog. Ik had rosuvastatine gekregen en daarvoor al twee andere statines waar ik ook verkeerd op reageerde. Er zijn cholesterolverlagende middelen die gespoten moeten worden, maar de verzekering betaalt die pas als je eerst alle statines hebt geprobeerd én een ezetimibe.

Het is duidelijk dat ze mij gelooft. Vriendelijk zegt ze dat ik mijn lichaam eerst een week rust moet geven en daarna één keer ezetimibe moet proberen. Stop ik na één pil, dan is dat ook goed. Ze laat dan bloed prikken, zodat ze kan aantonen dat alles geprobeerd is en de injecties vergoed worden.

Dat klinkt ineens een stuk beter. Tegelijk zie ik hoe het werkt. Mijn cardioloog zit ook vast in protocollen. De verzekeraar kijkt naar vinkjes, niet naar wat mijn lichaam al die tijd heeft doorgemaakt.

Gisteren had ik het over een levend schaakspel. Eigenlijk zegt ze nu: we spelen dit spel even, zodat jij krijgt wat je nodig hebt. En ineens verandert er iets. Mijn arts en ik staan niet tegenover elkaar, maar naast elkaar. Niet om deze medicijnen te laten slagen, maar om een weg te vinden naar iets wat wel past.

Ik lig niet meer op het bord.

Ik zie het spel en beweeg mee.

Niet om te winnen of te verliezen,

maar om te blijven bij wat klopt.

Van daaruit ontstaat elke volgende zet.

 

 

 

 

 

 

Levend schaakspel

17 maart 2026

Waar ben ik vandaag mee bezig? Niets bijzonders. Trainen en weer naar huis. Door een nieuw medicijn heb ik alweer een paar dagen spierpijn. Het begon alsof mijn benen versteend waren, zo stijf, en op de derde dag ging alles weer flink zeer doen. Mijn hoofd voelt gevuld met watten, die ook zwaar aan gaan voelen. Een lichte hoofdpijn en wat wazig zicht.

De euforie van de afgelopen drie maanden verdween deze dagen als sneeuw voor de zon. Na een lange periode van lichamelijk ongemak voelde ik me eindelijk weer vol energie. Dat maakte me gelukkig. Die maanden heb ik echt als een bevrijding ervaren. En nu, na één pilletje, valt dat weer weg. Begrijp me goed, ik ben niet echt ziek, maar precies genoeg leegte om mezelf door de dag te slepen. Geen puf om iets te doen, alleen op bed een serietje kijken en zo af en toe in slaap dommelen.

De conclusie is voor mij eigenlijk direct helder: stoppen met deze medicijnen. De vraag om het toch nog even te proberen, als een soort experiment, is duidelijk een nee. Mijn bereidheid om me over te geven aan het medische circuit, aan onderzoeken en pillen, voelt alsof die ergens is geknapt.

Ietwat gefrustreerd lig ik op bed met de tv aan en hoor iemand zeggen: “Ik geef niet om rijkdom, meer om gezondheid. Als het spel over is, verdwijnen zowel de koning als de pion in de doos.” Daar kan ik meerdere betekenissen aan koppelen. De dualiteit van het leven, arm en rijk, en uiteindelijk de gelijkwaardigheid van ieder mens. Ik zeg het zelf altijd iets banaler: “Als de koning een wind laat, stinkt hij net zo hard als die van mij.” Hoe dan ook, ik dommel even weg en als ik wakker word hangt die zin nog steeds in mijn systeem.

Drie maanden heb ik me weer zo goed en vitaal gevoeld. Daar kan inderdaad geen geld tegenover staan. Voor mij is rijkdom simpelweg lekker in mijn vel zitten, een lichaam dat energie kan genereren. Ik heb een innerlijke acceptatie van mijn aangeboren aandoening en eigenlijk accepteer ik ook de veranderingen die bij het ouder worden horen. Maar verslechteren door toediening van medicijnen, dat gaat me echt een streep te ver.

Nu ben ik in afwachting van een telefoontje van mijn specialist. En eerlijk, ik ben wel benieuwd hoe ik ga reageren op wat ze te zeggen heeft. Is het verstandig om mijn rug toe te keren naar het medische circuit? Kan ik het erop wagen om zonder verdere hulp gezond te blijven? Ik ben hier nog niet helemaal uit. Het voelt alsof ik mezelf in een spel heb gezet waarin ik moet bepalen welke zet nog van mij is.

Een schaakspel wordt vaak vergeleken met het leven. Elke zet heeft gevolgen, soms onomkeerbaar. Je moet kiezen, afwegen, loslaten, doorgaan. Maar in mijn spel gaat het niet om winnen. Het gaat om mijn vitaliteit.

Hoe sta ik in dit spel?
Niet aanvallen, niet verdedigen, niet offeren — maar vertrouwen.

En ja, ik heb er vertrouwen in dat ik hier uit ga komen. Hoe, dat weet ik nog niet. Dat zal ik zeker nog delen.

Misschien zit de zet niet in het systeem, maar in mij.
Misschien ben ik geen schaakstuk,
maar het bord waarop alles mogelijk blijft.

 

 

 

 

 

Kennis loslaten

 

16 maart 2026

Michel vergaarde altijd veel kennis. Hij las alles wat los en vast zat, op soms voor mij het gênante af. Door zijn goede communicatieve vaardigheden en ook hier en daar bluf wist hij altijd een gesprek te voeren over de meest uiteenlopende onderwerpen. Ook kreeg je dan het gevoel dat hij er echt verstand van had.

Stiekem bewonderde ik hem daar wel voor. In die vijfentwintig jaar dat wij samen waren hebben wij altijd heel veel met elkaar gepraat. Het was wel ons ding, zou je kunnen zeggen. Ik kreeg ook het gevoel dat hij mij scherp hield.

Na zijn overlijden viel dit stuk weg. Langzaam leek het alsof ik steeds dommer werd. Het was alsof hij het mentale vuurtje bij mij aangestoken kon houden. Ik lees geen krant, ik kijk geen tv, ik heb geen sociaal leven. Hij bracht als het ware de kennis binnen. En hij wist mijn gedachtestromen te prikkelen, te bevragen, te toetsen. Het debatteren met hem maakte mij wijzer. Ik had de dialoog nodig om te ontdekken wat ik zelf weet en hoe ik over iets denk.

Buiten Michel heb ik nooit iemand ontmoet die dit kan met mij. Waarbij ik het gevoel krijg zelf te kunnen groeien en leren.

Misschien was het onderdeel van het rouwproces. Ik weet het niet, maar nu bedacht ik me pas van de week dat ik die persoon gevonden heb.

Die persoon ben ik namelijk zelf.

Door iedere dag te schrijven, mezelf af te vragen waarom ik iets doe. Mezelf toetsen, iedere dag weer. De ene dag een meer diepgaand thema, dan de andere. Ik heb dat stukje wat ik mis van hem in mijzelf gevonden.

Dat domme gevoel slaat natuurlijk helemaal nergens op. Geïntimideerd door kennis, waar ik eigenlijk niets mee heb, heeft me misschien wel weggehouden van het pad dat ik zelf wil bewandelen. Begrijp me goed, dat is geen aanklacht. Het is een fase in mijn leven die ik nodig had, daar ben ik van overtuigd.

Toch besef ik ook dat die jaren met Michel mij enorm verrijkt hebben. Al die gesprekken, al dat zoeken, al dat toetsen van gedachten — het heeft mij gevormd. Die manier van kijken naar de wereld neem ik mee de rest van mijn leven.

Dat ik op deze manier geen sparringpartner meer vind, is zoals ik het nu zie zelfs een zegen.

Zelf opdiepen hoe ik naar het leven kijk. Naar kennis, naar wijsheid, naar waarheid.

Voor mij moet ik de waarheid zelf ervaren. Ik moet het zelf zien. Op het moment dat ik jou mijn waarheid vertel, is die waarheid al een leugen en kan het geen waarheid meer zijn. Mijn waarheid was alleen voor mijn ogen bestemd, om voor mij inzicht te kunnen zijn.

Alles wat mij verteld wordt of dat wat ik lees, is geen waarheid maar letterlijk een aanname. Het wordt een weetje, een mening, geen dieper innerlijk weten. Ik heb het gehoord en als ik daar waarde aan hecht, is het al geen waarheid meer voor mij.

Het krijgt pas impact en inzicht als ik het zelf aan den lijve heb ervaren of met mijn eigen ogen heb gezien.

Deze week besef ik pas dat doordat de materiële relatie met Michel is gesloten, er een deur naar mijn innerlijke waarheden is geopend.

Ik ben dankbaar voor al die mooie jaren met hem, zelfs dankbaar voor de leegte die hij bij mij achterliet.
En o zo blij dat ik de nieuw geopende deur heb gevonden.

Misschien verzamelen we kennis met elkaar,
maar ontdekken we wijsheid uiteindelijk alleen.
En soms opent juist de leegte die iemand achterlaat
een deur naar iets wat al die tijd al in jezelf lag te wachten.

 

 

 

 

 

 

Troost

 

15 maart 2026

Een kennis stuurt mij een klein berichtje uit de krant.

Ikje — Troost —
Ik haal mijn vierjarig nichtje Yara op bij de buitenschoolse opvang. Zij ziet mij niet, want heeft alle aandacht bij een huilend jongetje dat zij wil troosten. Ik hoor haar zeggen: “Als je verdrietig bent moet je aan leuke dingen denken. Denk maar aan dat ik volgende week naar de Efteling ga.”

Dit is een verhaal uit het leven gegrepen. Het grijpt mij ook aan. Ik krijg een brok in mijn keel terwijl ik het stukje lees.

Kinderen hebben vaak geen filters. Het is ook grappig. Op vierjarige leeftijd beginnen ze met ego-ontwikkeling: ik wil dit en ik wil dat. Ze herkennen de emotie van een ander kind, maar spiegelen dat direct aan zichzelf.

Dit kind heeft kennelijk al troost leren kennen door een lichtpuntje te laten zien. Vervolgens doet ze dat bij haar vriendje.

Daar wordt het voor mij interessant.

Want de manier waarop dit kind het aanpakt is dus al binnen haar eigen ontwikkeling een stukje conditionering. Ze benadert het relativerend. Niet per se beschermend of warm in de zin van: ik ben bij je, je staat er niet alleen voor.

Het brengt mij terug naar hoe ik mijn kinderen heb opgevoed.

Ook relativerend. Niet met een arm om hen heen, niet op schoot kroelen en beschermen. Eerder: laten huilen, laten bang zijn, uitleggen wat er gebeurt.

Waarom zie ik nu pas dat het misschien wat warmer had mogen zijn?

Ik hou ontzettend veel van mijn kinderen, maar de warme, troostende moeder ben ik nooit geweest. Relativeren, een bijna klinische uitleg over de situatie — zo pakte ik het aan.

Wanneer ik iets uitleg, benader ik dat altijd vanuit mijzelf. Alles breng ik terug naar IK. Niet uit egoïsme, maar omdat dat voor mij de enige plek is van waaruit ik echt kan spreken. Alles buiten de eerste persoon is niet rechtstreeks uit mijn eigen ervaring en voelt daarom voor mij al snel als een aanname.

Zoals ik nu kijk naar mijn omgang met mijn kinderen, denk ik dat ik soms wat liefdevoller had kunnen zijn. Ik hoopte en dacht dat mijn liefde — die voor mijzelf duidelijk overheersend is — gevoeld zou worden en genoeg zou zijn.

Nu lees ik dat kleine stukje in de krant.

Het lijkt grappig, maar ik voel er een achtergrond in.

En ik denk ineens: wat jammer dat ik in die tijd niet wat zachter en milder was.

Tegelijkertijd merk ik ook dat ik al veel rust heb gevonden. Pijnlijke stukken uit mijn verleden zijn er nog wel, maar ze voelen niet meer hetzelfde. Wat nu nog overblijft, is misschien iets anders: vergeving voor mijn eigen gedrag van toen.

Ook dat mag nog bevrijd worden.

De eerste stap is dat ik het nu zo duidelijk kan zien.

Misschien is inzicht niet het veranderen van het verleden,
maar het moment waarop je het met zachtere ogen kunt bekijken.
En soms begint vergeving simpelweg met zien.

 

 

 

 

 

 

Manifesteren of afstemmen

 

14 maart 2026

In het Wereldmuseum begeleidt een vriendelijk meisje ons door het gebouw, omdat er liften uitgeschakeld zijn in verband met verbouwingen. Ze vertelt dat ze heel blij is dat ze in het museum werkt. Ze is afgestudeerd in die richting en dan vooral het organisatorische gedeelte. Nu zit ze achter de balie en helpt ze bezoekers zoals ik.

Het is natuurlijk niet waar ze van droomt, om een soort kassière te zijn bij een museum. Ze wil exposities organiseren. Ze staat lief te lachen terwijl ze dit vertelt. Haar schouders zijn wat naar voren gebogen, verlegen en weifelend.

“Ik weet niet wat ik moet doen,” zegt ze.

Plotseling schiet mij een interview te binnen van een jonge vrouw, 25 jaar oud. Ik vertel dit meisje hierover. Deze jonge vrouw is de jongste museumdirecteur van Nederland bij Villa Mondriaan in Winterswijk. Dit museum staat bekend om het opleiden van jong talent, waarbij stagiairs – vaak met een kunstachtergrond – de rol van junior-directeur vervullen. Hoewel gespecialiseerde ervaring belangrijk is, bleek hier dat passie en toewijding in deze organisaties ook de boventoon kunnen voeren.

“Ik snap dat je misschien achter de kassa bij de Albert Heijn meer zou kunnen verdienen, maar je bent hier op de juiste plek. Als dit je ware passie is, probeer dan in zo’n omgeving te blijven. Je wordt gelukkiger van het leven van je passie dan van het kijken naar wat je verdient.”

Het is altijd bijzonder om in een kort ontmoetingsmoment zo’n betekenisvol gesprek te hebben. Het voelt vervuld.

In de auto terug naar huis dacht ik ineens aan een magazine dat ik had zien liggen in de wachtkamer van de Hartkliniek. Grappig, dat was blijven hangen en gebruikte ik nu vier dagen later in gesprek met dit meisje.

Manifesteren in Flow – creëer het leven dat echt bij je past.

Zou het echt zo zijn dat je je eigen gedachten manifesteert? Dat je in die zin dus je eigen leven kunt creëren? Hoe werkt dat dan? Zou je, als je dit omdenkt, dan ook kunnen zeggen dat je je eigen ellende hebt gecreëerd? Dat klinkt wel heel kort door de bocht, toch?

Manifesteren klinkt bijna als een belofte.
Als je maar hard genoeg visualiseert, je intentie maar sterk genoeg is, dan komt alles wat je je maar wenst vanzelf naar je toe.

Ik denk zelf dat het niet met ‘willen’ te maken heeft, maar met afstemming.
Heb de moed om te voelen wat ten diepste jouw weg, jouw passie is.

Dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. Hoe doe je dat als je bijvoorbeeld een kunstenaar bent en graag brood op de plank hebt? Niet iedereen wordt beroemd of kan met haar of zijn kunst genoeg geld verdienen om van te leven. Hoe manifesteer je dan je passie, dat wat jou ten diepste beweegt?

Om iets te kunnen manifesteren, moet je denk ik kunnen loslaten. Niet duwen, trekken, willen, hebben of moeten, maar meer een zachte intentie. Een soort uitnodiging. Vertrouwen dat het leven die weg voor je plaveit.

Ik weet dat die weg hobbels heeft, gaten, afslagen waar je in kunt verdwalen. Maar het gaat om vertrouwen en jezelf leren kennen. Wat maakt mij het meest gelukkig?

Schrijf het op, zeg het hardop, gebruik de juiste woorden. Hoe het precies werkt weet ik niet, maar ik geloof wel dat het woord heel belangrijk is in het manifesteren van dat wat je gelukkig maakt.

Ik ben niet religieus, maar heb wel veel gedachtengoed geadopteerd uit de Bijbel. Althans, ik heb er zelf betekenis aan gegeven.

“In het begin was het Woord.”

Deze zin heeft mij altijd gegrepen, omdat ik voel hoe belangrijk dit is. Ik denk dus dat hier inderdaad het begin ligt van manifestatie.

Misschien is het zo dat je voor jezelf een weg kunt manifesteren, en dat wat de bedoeling is zich vanzelf aan je openbaart. Omdat die weg je laat zien wat wel klopt voor jou en wat niet.

Zoals ik het voor mezelf zie, bewandel ik die weg met vertrouwen, op mijn manier, met horten en stoten. Steeds komt er meer inzicht in wie ik ben en waar mijn eerlijke passie ligt.

Ik zou kunnen zeggen dat in iedere stap verder in mijn leven een stukje meer openbaring ligt.

Misschien is manifesteren niet het afdwingen van wat je wilt,
maar het langzaam zichtbaar worden van wat al bij je hoort.
Stap voor stap, woord voor woord,
openbaart de weg zich vanzelf.

 

 

 

 

 

In gesprek met mijn droom

 

 13 maart 2026

Vanmorgen schreef ik mijn droom op. Dat doe ik vaker. Een droom opschrijven is voor mij een manier om de beelden vast te leggen voordat ze vervagen.

Maar vandaag gebeurde er iets anders.

De droom bleef niet op papier liggen. Hij bleef de hele dag met me meelopen. Terwijl ik erover nadacht en er vragen over stelde, begonnen er langzaam meer details zichtbaar te worden. Niet omdat ik een verklaring zocht, maar omdat ik merkte dat er in de droom meer structuur zat dan ik in eerste instantie had gezien.

Wat gek was en nu pas tot me doordringt, is dat het grote bijzondere gebouw aan de oever een gebouw is dat ik vaker in mijn dromen zie. Het bestaat niet echt, althans voor zover ik weet niet. In mijn droom had ik geregeld dat we met de hele groep het van binnen konden bezichtigen.

Eén van de eerste dingen die me opviel, was hoe de beweging door het gebouw begon.

In mijn herinnering liep iedereen eerst door één smalle donkere gang. Pas daarna verschenen er zijgangen. Mensen begonnen verschillende richtingen te kiezen, alsof de ruimte zich langzaam openvouwde.

Het gebouw zelf bleek geen gewoon gebouw te zijn. Het voelde meer als een grot. Geen rechte verdiepingen, maar hellingen en ruimtes die in elkaar overliepen. Gangen kruisten elkaar voortdurend, niveaus liepen door elkaar heen. Precies zoals in een echte grot waar water ooit zijn eigen weg heeft gevonden.

En toen begon er nog iets op te vallen.

Het licht verscheen niet ineens in de grote zaal. Het begon al eerder. Hier en daar verschenen organisch gevormde ramen. Door die ramen viel licht naar binnen dat door transparante kleuren ging. Dat licht projecteerde bewegende kleuren op de witte muren, plafonds en vloeren.

Ik realiseerde me dat ik in de droom eigenlijk door een schilderij van licht liep. Ik had geen idee waar ik heen liep. Het was spannend, maar ik was bovenal nieuwsgierig en werd door de schoonheid die ik ervaarde voortgetrokken.

In de grote zaal gebeurde vervolgens iets wat ik bijzonder vond. In deze vriendelijk zachte grot, met een enorme muur van gekleurd glas, scheen het licht als muziek door de ruimte. Het enige wat ik kon doen was ergens zacht tegen een heuveltje aan gaan liggen. Mensen in de ruimte volgden mijn voorbeeld. Niet omdat iemand dat zei, maar omdat de ruimte daar bijna om vroeg. Iedereen keek naar het licht dat door de enorme glaswand naar binnen viel.

Het licht was niet fel zoals zonlicht dat door een raam valt. Het had iets zachts, bijna levends. De kleuren bewogen langzaam over muren en plafond, alsof ze ademden. Even voelde het alsof de ruimte zelf licht was geworden.

Wat me achteraf opviel, was dat mijn aandacht eerst naar het licht ging, daarna naar de kunstwerken en pas daarna naar de mensen die daar lagen. Ik moest denken aan de hemel opent zich voor mij, dit zijn de engelen die muziek maken, dit wordt er dus mee bedoeld….

Misschien zegt dat iets over hoe ik kijk.

Later kwam er nog iets in mijn herinnering naar voren dat ik zelf mooi vond om te zien. In de droom kruisten gangen elkaar voortdurend. En kruisingen hebben voor mij altijd iets bijzonders. Het zijn geen eindpunten van een lijn, maar doorgangen.

In kruisingen voel ik vaak wat ik zelf “bewegende stilte” noem.

Een plek waar beweging heel even samenkomt voordat alles weer verder stroomt.

Misschien is dat ook waarom die grote zaal zo’n indruk maakte. Iedereen kwam vanuit een andere gang en had een eigen route genomen. En toch kwamen ze uiteindelijk in dezelfde ruimte terecht.

Toen we later weer buiten waren en iedereen het terrein ging verkennen, bleef ik nog even bij het water staan.

Vlakbij stond een klimconstructie van staal. Twee jonge mensen begonnen erin te klimmen: een jongen en een meisje.

Terwijl ik naar ze keek, gebeurde er iets vreemds. Ik zag ineens dat het meisje ikzelf was.

Ze had een spijkerbroek aan, een T-shirt, een kapsel zoals ik vroeger had. Ik zag haar bewegen zoals ik vroeger bewoog. Jong, licht, onbevangen.

Zoals het in een droom kan zijn, werd ik het meisje, Annette met Ton daar aan de waterkant, én toeschouwer van de film die mijn droom was.

Op dat moment was ik tegelijk degene die keek, degene die klom en degene die het geheel overzag.

Ik wachtte en bleef kijken tot ze weer beneden was, uit zorg voor de jonge Annette. Ik nam haar en haar vriend mee aan boord van het cruiseschip.

En daarna ging de reis gewoon weer verder in mijn droom, en kon ik weer in het hier en nu zijn.

Later die dag liep ik door het Wereldmuseum en zag ik een regel uit een gedicht:

Leven als een boom, alleen en vrij —
en als een bos in broederschap, dit verlangen is het onze.

Die zin bleef hangen.

Misschien laten dromen soms iets zien wat ik overdag ook herken: dat ieder mens zijn eigen weg loopt, maar dat er af en toe momenten zijn waarop al die verschillende wegen elkaar raken.

En misschien is zo’n zaal van licht precies zo’n moment.

Een plek waar verschillende gangen samenkomen,
waar beweging even stil wordt,
en waar je heel even het geheel kunt ervaren.

En daarna gaat iedereen weer verder.

De droom bleef de hele dag in mijn systeem en in het museum leek, vooral in de zaal van The Art of Poetry, het verhaal en mijn begrip ervan nog iets completer te worden.

De droom sprak niet in woorden.
De woorden kwamen pas later.

Het is de taal van mijn weten — niet de waarheid, maar hoe het voor mij klinkt.

 

 

 

 

 

 

 

Een droom die nergens op lijkt  -

hoe symboliek zichtbaar wordt in dromen

 

12 maart 2026

Vanochtend werd ik wakker met een droom die ik in eerste instantie eigenlijk nauwelijks durfde op te schrijven.
Zo’n droom waarvan je meteen denkt: wat een idiote droom weer.
Het lijkt nergens op.
Geen logisch verhaal, geen nette volgorde, alleen maar vreemde beelden achter elkaar.

Toch ben ik hem gaan opschrijven.

En dat is altijd een bijzonder moment. Want zodra ik begin te schrijven, gebeurt er iets. De losse beelden — die eerst alleen maar vreemd en onsamenhangend lijken — beginnen zich langzaam te ordenen. Alsof de droom zich pas echt laat zien wanneer hij in woorden komt.

In mijn droom lag een groot schilderij op een tafel. Ongeveer één bij twee meter. Over dat schilderij lag een soort rasterhekwerk van tien centimeter hoog. Daardoor ontstonden tien bij twintig vakjes — in totaal tweehonderd hokjes. In elk hokje stond een figuurtje. Wanneer je zo’n figuurtje eruit haalt, blijft er een vorm achter.

Ik liet een jongen steeds een minuscuul stukje verharde lichaamsvloeistof zien, ongeveer een halve centimeter groot. Op basis daarvan moest hij een figuurtje uit het raster halen, zodat er een vorm zichtbaar werd die ongeveer twintig keer zo groot was.

En ergens in die droom dacht ik ineens:
ja natuurlijk, als je het figuur eruit haalt blijft de vorm over.

Dat zinnetje bleef hangen.

Want eigenlijk is dat precies hoe ik zelfrealisatie aan cursisten uitleg. Een vorm kan bijvoorbeeld jaloezie zijn. Maar die jaloezie verschijnt niet altijd op dezelfde manier. Soms grof en duidelijk, soms subtiel, soms bijna onzichtbaar. Het komt in ontelbare kleuren naar je toe. De ene keer als afgunst, de andere keer als kritiek, als terugtrekken, als ondermijning, als schijnbare onschuld. De verschijningsvormen verschillen, maar de ondertoon blijft dezelfde.

In mijn droom waren die uitingen geen verhalen of gedragingen, maar figuurtjes. Beeldjes bijna. Los van elkaar. Alsof ze niets met elkaar te maken hadden. Maar zodra je ze weghaalt, verschijnt de vorm die eronder ligt.

Dat vind ik achteraf misschien nog wel het meest bijzondere aan deze droom: dat hij iets laat zien wat ik in het dagelijks leven en in mijn werk al lang herken, maar nu in een bijna tastbaar beeld neerzet.

Wat me ook opvalt, is hoe sterk in deze droom het werken met vormen, maatverhoudingen en bijna wiskundige logica aanwezig is. Er zit iets meetbaars in. Een raster. Vakjes. Aantallen. Hoogtes. Verhoudingen. Een minuscuul fragment dat uitvergroot wordt naar iets veel groters. Alsof de droom speelt met de gedachte dat in het kleine al een blauwdruk van het grote aanwezig is.

Ook de getallen vallen me op.

Eén verwijst voor mij naar eenheid.
Twee naar dualiteit.

Dat het schilderij één geheel is, maar bestaat uit tien bij twintig vakjes, vind ik niet toevallig. Tien en twintig zijn geen willekeurige getallen in de beleving van zo’n droom. Tien heeft iets van volledigheid, van een afgeronde reeks. Twintig is verdubbeling, uitbreiding, een beweging naar meer. En samen worden het tweehonderd hokjes: een veelheid aan afzonderlijke vormen binnen één geheel.

Dus enerzijds zie ik een eenheid — het ene schilderij, het ene vlak.
Anderzijds zie ik de verdeeldheid of differentiatie — de veelheid aan vakjes, figuren, variaties.

Ook dat past bij hoe ik vaak naar de mens kijk. De kleuren, de uitingen, de verhalen, de gedragingen zijn eindeloos verschillend. Maar onder die verschillen liggen vaak herkenbare basisvormen.

Daarna verschuift de droom nog verder. Eerst werk ik op een formaat van één bij twee meter. Daarna gaan we naar buiten en doen we in wezen hetzelfde opnieuw, maar dan op een werk van tien bij twintig meter.

Ook dat vind ik opvallend. De droom beweegt van klein naar groot. Van het bijna microscopische naar het monumentale. Van een stukje van een halve centimeter naar vormen die twintig keer groter worden. Van een werk op tafel naar een werk buiten, in de open ruimte.

Alsof de droom zegt: wat je in het klein leert zien, geldt ook in het groot. Wat in een detail zichtbaar wordt, kan ook iets zeggen over het geheel. Wat zich aftekent in een minuscuul fragment, kan een grotere wetmatigheid of ondertoon verraden.

Dat raakt voor mij ook aan schilderen, aan kijken, aan kunst, maar net zo goed aan menselijk gedrag. Een klein detail kan soms de sleutel zijn tot een groter patroon.

In mijn werk noem ik dat wel eens kijken op micro-, meso- en macroniveau.

Het microniveau is het detail: een klein stukje gedrag, een opmerking, een reactie, een fragment van een situatie. Het mesoniveau laat zien hoe dat detail zich herhaalt in relaties en patronen tussen mensen. En op macroniveau zie je hoe dezelfde vorm zich zelfs kan aftekenen in grotere structuren, in groepen, organisaties of in de maatschappij.

In deze droom lijkt dat principe bijna letterlijk zichtbaar te worden. Een minuscuul fragment wordt uitvergroot tot een vorm. Een vorm op een schilderij wordt een patroon op een groot werk buiten. Wat eerst klein en onbeduidend lijkt, blijkt onderdeel van een groter geheel.

En dan doet de droom iets wat dromen vaker doen: ineens verandert alles.

Plots sta ik in een historische binnenstad aan een haven. Daar verschijnen vrienden die al twintig jaar gescheiden zijn, maar van wie ik nog steeds veel houd. Ze zijn mij als verrassing komen opzoeken. Ze hebben een baby bij zich. Op het moment dat ik werkelijk besef dat het Mats en Moni zijn, begin ik te huilen. Ze omhelzen me. En dan word ik wakker.

Ook dat deel van de droom vind ik mooi in zijn eigen logica.

Na al dat werken met vorm, raster, maat, verhouding en structuur komt er ineens iets heel menselijks binnen. Geen schema meer, geen bijna mathematisch beeld, maar ontmoeting. Herkenning. Liefde. Ontroering.

Maar ook het beeld van loslaten betekent geen einde, maar een nieuw begin. Als ik de symboliek bekijk van 2 gescheiden mensen met een baby.

Zoals het gezegde : Je sluit een deur en er gaan weer nieuwe deuren open.

En dan ook nog die baby.

Ook zonder daar direct een vaste betekenis aan te willen geven, valt natuurlijk wel op dat er na al dat kijken naar vormen en patronen opeens een beeld van nieuw leven verschijnt. Iets nieuws. Iets kwetsbaars. Iets dat nog niet is ingevuld, maar gedragen wordt. Dat juist dat aan het einde van de droom verschijnt, samen met mensen van wie ik veel houd, maakt het voor mij een opvallend warm slot.

Misschien is dat ook wat me raakt in deze droom: dat hij begint in iets wat bijna abstract is — vorm, patroon, verhouding — en eindigt in iets wat heel menselijk is: huilen, omhelzen, verrast worden, nieuw leven zien.

Het ene sluit het andere blijkbaar niet uit.

Integendeel.

Hoe langer ik naar deze droom kijk, hoe meer ik zie dat hij verschillende lagen naast elkaar laat bestaan. Iets technisch en iets gevoeligs. Iets bijna wiskundigs en iets heel menselijks. Iets kunstzinnigs en iets relationeels. Iets kleins en iets groots. Eenheid en veelheid. Structuur en ontroering.

Misschien is dat ook precies waarom ik dromen zo interessant vind.

Wanneer ik wakker word, denk ik vaak eerst: wat een onzin allemaal.
Maar zodra ik begin te schrijven, zie ik dat er wel degelijk symboliek en samenhang kan ontstaan. Niet omdat ik die er geforceerd in stop, maar omdat de droom zelf beelden aanreikt die ik zelf op deze manier niet bewust had kunnen verzinnen.

Dromen zijn voor mij soms bijna sprookjes die je niet zelf bedenkt, maar die zich aandienen.

Misschien is dat ook waarom zoveel oude verhalen hun oorsprong hebben in droombeelden. Omdat een droom niet spreekt in keurige redeneringen, maar in beelden die iets aanraken wat ouder is dan logica. Beelden die eerst absurd lijken, maar bij nader inzien toch een eigen orde blijken te hebben.

En misschien is dat ook waarom ik ze blijf opschrijven.

Omdat ik telkens opnieuw zie dat wat eerst nergens op lijkt, bij aandacht toch een vorm blijkt te hebben.

En misschien geldt dat niet alleen voor dromen.

Misschien geldt het ook voor het leven zelf:
de kleuren zijn eindeloos verschillend, de figuren lijken los van elkaar te staan, maar daaronder tekent zich soms een vorm af die verrassend herkenbaar is.

Misschien gebeurt dat niet alleen in dromen.

Misschien gebeurt het ook wanneer we naar het leven zelf kijken.

Eerst zien we losse figuren, gebeurtenissen, mensen, kleuren.

Pas later begint er iets zichtbaar te worden van de vorm eronder.

En soms — heel even — zien we hoe het kleine en het grote, het denken en het voelen,

het patroon en het menselijke elkaar raken.

Misschien is dat wel het moment waarop een droom langzaam wakker wordt.

 

 

 

 

 

 

Een boek dat zichzelf schrijft

11 maart 2026

Vandaag zat ik bijna de hele dag in gesprek. Zo’n gesprek dat nergens echt begint en ook nergens echt eindigt. Het ene onderwerp roept het andere op, zoals wanneer je een wandeling maakt en af en toe stil blijft staan omdat iets je aandacht trekt. Het begon met een eenvoudig idee. Misschien ga ik deze chat gebruiken voor sprookjes. Niet omdat ik al weet wat voor sprookjes dat moeten worden. Misschien oude verhalen uit andere culturen, misschien iets dat gewoon onderweg ontstaat. Ik weet het werkelijk nog niet. En misschien is dat juist een goede manier om te beginnen: niet weten.

Tijdens het praten kwam er ineens een beeld in mij op. Het beeld van een boek. Niet een boek dat je schrijft, maar een boek dat er al ligt. Je slaat het open en ontdekt dat het verhaal zich verder schrijft terwijl je leest. Misschien is het leven eigenlijk ook zo. Je denkt soms dat je het schrijft, maar misschien leef je vooral bladzijde voor bladzijde wat zich aandient.

Het gesprek ging over van alles vandaag. Over hoe mensen vaak zo krampachtig proberen chaos tegen te houden. Als je naar praatprogramma’s en politiek kijkt, zie je dat voortdurend. Het heeft soms iets angstigs, iets geforceerds. Terwijl de geschiedenis juist laat zien dat verandering vaak ontstaat na een periode van chaos. Het lijkt alsof de mensheid af en toe eerst moet struikelen voordat er weer iets nieuws kan groeien. Zelf kan ik me daar niet zo druk over maken. Ik leef nu. En ik ga verder met het leven zolang het er is, in de omstandigheden die zich aandienen.

Het gesprek kwam ook op de dood. Ik zei gisteren nog tegen mijn cardioloog dat ik niet bang ben om dood te gaan. Natuurlijk wil ik zolang ik leef de kwaliteit van mijn leven zo goed mogelijk houden. Maar die kwaliteit wordt voor mij niet alleen bepaald door wat je lichamelijk allemaal kunt. Ik zie genoeg mensen die lichamelijk kerngezond zijn en met wie ik niet zou willen ruilen. Voor mij zit de kwaliteit van leven ergens anders. Het is er eigenlijk altijd. Alleen als ik echt lui ben en nergens mee bezig ben, dan voelt het minder als kwaliteit. Verder ervaar ik eigenlijk altijd een zekere intensiteit van binnen. Ik ben misschien niet druk in mijn bewegingen, maar innerlijk gebeurt er altijd van alles.

Ik sprak ook over yoga. Voor mij is yoga nooit een oefening geweest die je een uurtje op een mat doet. Voor mij is yoga Leven, met een hoofdletter. Het is een manier om je lichaam als instrument te leren kennen. Door je lichaam te leren kennen leer je ook jezelf kennen. Je luistert naar wat er gebeurt, naar waarom je dingen doet zoals je ze doet. Yoga gaat voor mij niet over iets afleren of delen van jezelf weggooien. Je hebt alles nodig wat je bezit als mens. Ook dat ego. Het ego is geen vies ding dat je moet vernietigen. Je kunt het beter leren kennen, het soms omarmen en af en toe ook gewoon een beetje uitlachen.

Op een gegeven moment werd mij gevraagd wat mensen het moeilijkste moeten leren over zichzelf. Daar hoefde ik geen seconde over na te denken. 

Geduld. 

Bijna alles wat werkelijk groeit heeft tijd nodig. Je kunt het niet forceren. Niet in het lichaam, niet in het leven en niet in jezelf.

Ik sprak ook over een paar momenten uit mijn leven waarin ik ergens in de natuur zat en zo volledig keek en luisterde waardoor ik elk gevoel voor tijd verloor. Kikkers in het water, het licht op het gras, een roofvogel die boven de bomen cirkelt, het zonnetje op mijn gezicht. Ik zit daar en ineens blijkt dat er uren voorbij zijn. Niet omdat ik ergens anders was, maar omdat ik helemaal daar was.

Aan het eind van de dag kwam er nog een gedachte die eigenlijk heel eenvoudig is. Mensen praten vaak over spiritualiteit alsof het iets bijzonders is dat sommige mensen hebben en anderen niet. Maar volgens mij zijn alle mensen spiritueel. Iedereen probeert het leven te begrijpen, iedereen zoekt op zijn eigen manier naar betekenis.

En zo kwam ik weer terug bij dat beeld dat vandaag ineens bij me opkwam. Het boek. Misschien ligt er ergens een boek dat zich langzaam opent. Bladzijde voor bladzijde. Misschien schrijf ik het niet. Misschien leef ik het gewoon.

En misschien, 

ergens tussen de regels van vandaag, 

begon heel stil het eerste sprookje.

 

 

 

 

 

 

Michel, 73

 

10 maart 2026

Tien maart is voor mij een bijzondere dag.
Zoals een aantal dagen in het jaar voor mij een diepere betekenis hebben gekregen.

Precies vandaag had ik een afspraak in de hartkliniek. Een nieuwe cardioloog had een aantal voorstellen gedaan waar ik mij niet prettig bij voelde. Ze gaf mij — en zichzelf — zes weken bedenktijd om nog eens goed na te denken over haar plannen.

Ik merkte dat ik opstandig werd. Dan heb ik de neiging mijn hakken in het zand te zetten.

De afgelopen dagen was ik in gedachten al ruzie aan het maken met mijn cardioloog.

Hahaha.

Michel kon dat vroeger thuis ook. Hij kon in zijn hoofd al ruzie hebben met iemand voordat hij die persoon daadwerkelijk sprak. Ik vond dat altijd zo belachelijk.

Hij zei dan:
“Al het gif is eruit voordat ik hem of haar spreek, en dan gaat het altijd goed.”

Misschien zat daar toch wat in. En toen gebeurde er iets grappigs.

De afspraak viel precies op zijn verjaardag.

Dat bracht me op een idee.

Ik stond mezelf toe om het hele weekend in gedachten ruzie te maken, in de hoop vandaag rustig het gesprek aan te kunnen gaan. Wie weet kijkt Michel ergens vanaf een wolk met een glimlach en denkt hij: Zie je wel Netje… het werkt.

En inderdaad. Het werkte.

De cardioloog en ik waren allebei positief gestemd. We hebben in alle redelijkheid afspraken gemaakt. Een beetje geven en nemen van twee kanten.

Met goede uitleg, mensen die weten wat ze doen, wetenschappelijk bezig zijn en een oprechte nieuwsgierigheid hebben, ben ik bereid mee te werken.

Je zou zeggen:  je doet toch gewoon wat een specialist zegt?

Nee.

Zo werkt dat voor mij niet. Maar vandaag ben ik content.

En dan terug naar Michel.

Vandaag zou hij drieënzeventig jaar geworden zijn.
Hij werd slechts tweeënzestig.

Michel was wiskundeleraar, dus daarom wil ik vandaag iets over het getal 73 opschrijven.

73 is een bijzonder getal.

Het is het 21e priemgetal.
Het spiegelbeeld, 37, is het 12e priemgetal.
En het spiegelbeeld daarvan, 21, is weer het product van zeven en drie.

In binaire vorm is 73 een palindroom:
1001001.

Van voren naar achteren precies hetzelfde.

In de Bijbelse numerologie symboliseert 73 goddelijk inzicht en spirituele wijsheid, en wijst het naar persoonlijke groei en innerlijke helderheid.

Psalm 73 is een dankgebed. Niet als reactie op een fysieke dreiging, maar op een persoonlijke crisis.

Michel was niet religieus, maar wel spiritueel ingesteld. En hij hield enorm van kennis.

Hij had dit stukje over het getal 73 vast prachtig gevonden — en er waarschijnlijk nog veel meer over verteld.

Ik glimlach als ik eraan denk hoe hij Bijbelteksten kon citeren en wiskundige weetjes wist te koppelen aan tarot of andere symboliek.

Vandaag voelt het goed om hem, na elf jaar, op deze manier te gedenken.

Blij dat hij onderdeel van mijn leven was.

Blij met deze dag.

Herinneringen verdwijnen niet.
Ze veranderen alleen langzaam van pijn
naar een stille glimlach.

 

Wie meer wil lezen over de periode na zijn overlijden, kan dat vinden in

Mijn Verwerking

 

 

 

Herstel

9 maart 2026

Vandaag heb ik volgens mij een keerpunt meegemaakt.
Een kantelpunt.

En ik kan niemand uitleggen hoe gelukkig ik daarmee ben.

Na een val onder de douche op 1 januari 2019 heb ik mijn heup — eigenlijk het heiligbeen — zo ernstig geblesseerd dat zitten, liggen en lopen nauwelijks mogelijk was. De pijn van toen zal ik nooit meer vergeten. Pijnstillers, half opiaten… daar bleek ik niet tegen te kunnen. Het duurde maanden voordat ik weer een beetje pijnloos kon bewegen.

Vanuit mijn aandoening heb ik sowieso 24 uur per dag pijn. Daar ben ik inmiddels aan gewend geraakt. Dat klinkt misschien vreemd, maar zo werkt het.

Na ongeveer een half jaar werd het weer wat normaler, maar er bleef een duidelijke instabiliteit. Bij een verkeerde draai of ongecontroleerde beweging kon ik weer weken of zelfs maanden teruggeworpen worden. Door die immobiliteit begon mijn gewicht langzaam toe te nemen, wat het geheel alleen maar verder in een neerwaartse spiraal bracht.

Afgelopen vrijdag viel ik opnieuw.
Tijdens het werken aan mijn schilderij ging ik plat achterover op de grond. Een harde klap. Meteen felle pijn in mijn knie, knieholte en enkel. En een soort verlamming waardoor lopen eigenlijk geen optie meer was.

Mijn training moest ik afzeggen. Daar baalde ik eerlijk gezegd behoorlijk van.

De twee dagen daarna bracht ik vooral door op bed. Lezen, schrijven, televisie kijken. Mentaal eigenlijk behoorlijk actief.

Na de eerste nacht voelde ik me al redelijk goed. Mijn been was stijf en buigen lukte nog niet, maar wat me vooral opviel was iets anders: ik was niet in een soort algehele malaise terechtgekomen. Dat was in het verleden bijna automatisch gebeurd.

Na de tweede nacht kon ik weer lopen. Nog voorzichtig, en buigen ging alleen stap voor stap tot aan de pijn. Maar het ging.

Vandaag besloot ik naar de E-Gym te gaan. Met een beetje zenuwen, dat wel.

Ik had mezelf voorgenomen dat ik me nergens druk over zou maken. Als het te zwaar of te pijnlijk zou zijn, dan zou ik gewoon doen wat mogelijk was en weer langzaam opbouwen.

Die instelling voelde echt.

Vandaag stond er ook weer een krachtmeting gepland. Ik was op van alles voorbereid, maar niet op wat er gebeurde. Het ging geweldig. Zonder pijn.

Dit is één van de grootste doorbraken sinds die val in 2019. Normaal gesproken zou ik na zo’n klap weer maanden teruggeworpen worden. Nu waren twee dagen rust blijkbaar genoeg.

En toen besefte ik het.

Mijn grootste winst is niet dat de kilo’s er nog aan zitten.
Mijn grootste winst is dat het herstelvermogen van mijn lichaam is veranderd.

Mijn lichaam herstelt.

Dit is het echte antwoord op mijn welbevinden.

En dit zeg ik niet snel, maar vandaag zeg ik het wel:

Ik ben ontzettend trots op mezelf.

Misschien is dit wat herstel werkelijk betekent.
Niet dat het lichaam nooit meer valt,
maar dat het leert weer op te staan.

 

 

 

 

 

God's Fool

 

8  maart 2026

Er was eens een clown. Die clown was ik.

Ik heb haar geschilderd: kleurig, transparant, grappig — maar met een grote traan op haar gezicht. Dat schilderij heb ik veertig jaar geleden weggegeven. Het was wie ik was. Een beeld van mezelf zoals ik mijzelf zag.

Het was een copingmechanisme: overal de humor van inzien. Met grappen en grollen mijn pijn verbergen. Het was een diep innerlijk en heel kwetsbaar stukje van mijzelf.

In vertrouwen vertelde ik dit aan iemand. Ik gaf letterlijk mijn ziel bloot.

Vervolgens vertelde deze persoon het publiekelijk aan een hele groep mensen, alsof zij zelf mij zo zag. Misschien gaf het haar een vrijbrief om er openlijk over te praten nadat ik haar in vertrouwen had genomen.

De schok om mijn eigen woorden door de mond van een ander terug te horen — alsof het haar woorden waren — ben ik nooit vergeten.

Voelde ik me verraden? Voelde ik schaamte? Hoe wordt er eigenlijk naar een clown gekeken?

Vandaag las ik een verhaal over Franciscus van Assisi. Vroeger had je aan het hof vaak een nar. Waarom, zou je denken?

Omdat er dingen zijn die de zogenaamde wijze mensen niet begrijpen. Hun slimheid en spitsvondigheid kunnen hun geest sluiten. Een dwaas of een nar kon en durfde alles te zeggen, omdat hij niet bang was voor de consequenties.

In de dwaas schuilt een wijze. En in de wijze schuilt een dwaas.

Ik weet niet of men toen al zulke psychologische gedachten had, maar het bracht wel balans.

Na zijn verlichting werd Franciscus van Assisi Saint Francis, en hij noemde zichzelf: “God’s Fool.”

Dat brengt mij bij de gedachte dat wanneer een mens serieus is en verantwoordelijkheid draagt, dat mooi is. Maar alleen wanneer diezelfde mens ook om zichzelf kan lachen, kan relativeren en een kinderlijke vrijheid en verwondering kan behouden.

Wanneer dat in jezelf naast elkaar kan bestaan, is dat misschien wel de weg naar bewustzijn.

Wanneer ik terugkijk naar die schok rond de clown in mij, zie ik een heel kwetsbaar kind. Ik werd diep gekwetst toen dat kind door een ander werd blootgesteld.

Maar nu kan eindelijk het ongedwongen kind — de dwaas die nergens bang voor is — een plek krijgen in mijn leven.

Vrijmoedig. Onbevangen. Frank en vrij. Meester worden van het leven.

Misschien is de dwaas niet degene die niets begrijpt.
Misschien is het degene die eindelijk durft te zijn wie hij is.

 

 

 

 

 

 

Power of Stillness 2

 

7 maart 2026

Dit werk is ontstaan na mijn CVA. Niet als plan, maar als proces.

Ik begon met goud.
Gewoon omdat dat de eerste laag moest zijn. Het goud dat alles in zich draagt — licht, levenskracht, iets wat blijft en er altijd is. Soms weet je het dat er is, en soms of zelfs vaak schijn je dit te vergeten.

Daaroverheen liet ik kleur stromen: lichtblauw, lila, magenta en wit. Het zijn specifiek voor mij de kleuren van bewustwording. De verf vond zijn eigen weg. Soms vormden zich clusters, bijna als cellen. Soms brak het open. Het goud begon door de lagen heen te eten en liet breuklijnen zien die ik niet gepland had.

Ik stuur dat niet. Ik kijk wat er gebeurt.

In die lijnen herkende ik iets van mijn eigen leven. De scheuren die ontstaan wanneer het leven breekt of kantelt. Het doet mij denken aan Kintsugi: niet repareren om te verbergen, maar laten zien waar het gebroken is — omdat juist daar een nieuwe schoonheid ontstaat.

Daarna kwam een volgende laag van denken en voelen. Cirkels. Een vorm die voor mij staat voor heelheid, eenheid, gelijkwaardigheid, natuurlijk, eerlijk.

Niet geschilderd, maar als een nieuwe dimensie boven het werk geplaatst. Transparant plexiglas dat licht vangt en verandert met de kijkhoek. Alsof je door een andere bril kijkt. Dezelfde werkelijkheid, maar verdiept.

Onderaan kwam iets aards. Ruwe wol. Van het schaap. Geverfd in dezelfde kleuren als het schilderij. Het zachte, het tastbare, het leven dat ook gewoon grond nodig heeft.

En toen kwam de vraag: kan dit doek het dragen?

Net als een mens soms een ruggengraat nodig heeft om verder te kunnen, moest ook het werk worden verstevigd. Aan de achterkant kreeg het meer kracht. Daarna begon het bouwen: boren, bevestigen, afstand maken tussen de lagen. Houten kralen werden kleine dragers van die ruimte, als planeten in ons melkwegstelsel, onderdeel van het universum net als jij en ik.

Het proces was technisch. Maar het was ook een metafoor.

Over hoe een mens groeit. Niet door iets nieuws toe te voegen, maar door dieper te worden in wat al aanwezig is. De vorm blijft, maar de kleuren veranderen.

Voor mij gaat dit werk over zachtheid. Eerst naar mezelf. En pas daarna naar de wereld.

In die verstilling zit kracht.

Power of Stillness

De vorm was er altijd al.

Alleen het licht veranderde.

En in dat nieuwe licht

werd zichtbaar

wat al die tijd

heel was.

Power of Stillness

 

6 maart 2026

De laatste loodjes wegen het zwaarst, zegt men. Helaas was dat vandaag wel het geval. Mijn schilderij is uiteindelijk af, maar het heeft wel wat teweeggebracht.

Door onoplettendheid ben ik heel hard gevallen. Mijn linkerknie verdraaid, een pimpelpaarse, dikke pijnlijke enkel. En plat achterover gevallen. Even afkloppen — gek genoeg voel ik mijn heupen nog niet, terwijl dat toch al jaren een zwakke plek voor mij is. Het was echt een enorme klap.

Nu zit ik op mijn bed dit stukje te schrijven, met veel pijn.

Toch kan ik me vergissen, maar heb ik het idee dat ik er niet zo slecht aan toe zal zijn als de afgelopen jaren. Door mijn dagelijkse training heb ik denk ik meer kracht in mijn lichaam gekregen om hier, net als een gezond mens, van te herstellen. Zo voelt het althans. Misschien is het wishful thinking. Maar er is toch iets anders in mij.

Mijn man vroeg mij daarnet of ik een wijntje wilde drinken als toast op het voltooien van mijn werkstuk.

Na twee wijntjes ben ik nu tipsy. Ik ben niet gewend om alcohol te drinken. Het is dus ook spannend hoe ik dit blogstukje verder afschrijf. Als er iets misgaat, komt dat doordat ik me laat meeslepen door mijn stemming, in plaats van aandacht te houden bij mijn eigen handelingen. Mijn helderheid lijkt op dit moment wat vertroebeld.

Mijn schilderij, mijn werkstuk, is af. Het is mijn eigen creatie. Het is het resultaat van jarenlang mezelf zijn, tot op dit moment. Er zijn veel dingen die ik heb gedaan, en ook veel waarvan ik denk dat ze beter hadden gekund. Maar ik kan en wil die controle niet behouden. Ik moet het loslaten.

Mijn geest is creatief. Creatief met gedachten.

Door mijzelf en mijn werk te observeren zie ik lichtblauw/lila licht — de kleuren van mijn spirituele ontwaken. Ik zie transparante en frostachtige cirkels die verfijnen of verzachten. Ik zie rust, stilte en beweging. Het goud dat tussen scheuren omhoogkomt. Het symboliseert de schoonheid van verlies, mislukking en pijn.

Het leven voelt soms als chaos, maar is in feite een bijna wiskundig patroon waarin wij bewegen en waarop we mogen vertrouwen. Ik denk dan aan kwantumfysica en ben ervan overtuigd dat zelfs dat nog een dimensie verder gaat.

Wat ik kan doen, is een kosmische beweging neerzetten met aardse precisie en inleving.

Het werken aan Power of Stillness haalt alle aspecten naar boven die ik op dit moment ben.

In de staart toch nog even over mijn grens — door te vallen, te gillen naar mijn man en me nu, na twee wijntjes, een beetje dronken te voelen.

Waarvan ben ik dronken?

Van het vrijlaten van mijn diepste bewegingen?
Van de flow die mij meer dan een week overnam?
Van het blootgeven van transparantie?

Of simpelweg van vermoeidheid?

Misschien is voltooiing altijd een beetje duizelig.
Omdat iets wat lang in je leefde,
nu eindelijk de wereld in mag.

 

 

 

 

 

 

Onderhoud en verlossend

4 maart 2026

Vanmorgen werd ik wakker met een woord dat was blijven hangen uit een nacht vol dromen: verlossend. Niet verlossing, maar verlossend. Dat verschil werd zelfs in de droom gecorrigeerd. “Nee,” werd er gezegd toen ik het woord verlossing dacht. Niet een eindpunt, maar een werking. Niet iets dat bereikt wordt, maar iets dat ruimte maakt terwijl het leven gewoon doorgaat.

De nacht ervoor was er ook al een woord gebleven: onderhoud. Ik had het niet opgeschreven. Ik was moe en ging vroeg naar bed. Maar toen ik er vanmorgen aan dacht, leek het alsof die twee woorden elkaar opvolgden. Eerst onderhoud, daarna iets verlossends. Alsof een systeem eerst zorg en aandacht vraagt voordat er weer beweging kan ontstaan.

Het voelde niet groots of spectaculair. Eerder als zachte nuchterheid. Rust. Bewegende stilte.

Bewegende stilte — zo voelt het eigenlijk het beste. Niet stilstand, maar ook geen onrust. Een stroom die beweegt zonder lawaai te maken.

En ergens in die rust kwam het woord ether voorbij. Niet als een gedachte waarover nagedacht moest worden, maar als een helder weten. Ruimte en verbinding tegelijk. Want ruimte ís verbinding. Zonder ruimte verstikt verbinding. Zonder verbinding wordt ruimte leeg.

Misschien is dat ook waarom mijn dromen de laatste tijd steeds minder beelden nodig hebben. Soms blijft er alleen een woord over. En dat is genoeg.

Ik werd klaarwakker, haalde mijn kralen los en begon aan de dag.

Misschien is dat wel wat verlossend betekent. Niet dat alles opgelost is, maar dat er genoeg ruimte ontstaat om weer te bewegen.

Dat was precies wat er ook gebeurde: bewegen.

Eerst trainen om daarna verder te gaan met mijn schilderij. Althans, dat was in eerste instantie mijn plan. Ton was met de auto naar de garage en ik begon alvast met het voorboren van de kralen die ik gemaakt had. Buiten was het zonnig. Ik ontdekte dat ik nog schroeven nodig had en bedacht dat ik die wel op de fiets kon halen bij een bouwmarkt tien kilometer verderop. Lekker buiten. Frisse lucht, wind, zon — perfect.

Het leek me een gezonde manier om even afstand te nemen van mijn creatie.

Na 26 kilometer fietsen kwamen we weer thuis, met schroeven, maar toch best vermoeid. Na een uurtje rusten begon ik verder te werken aan het schilderij. Het is leuk, spannend, maar ook een hele intensieve klus.

Op het moment dat ik mijn spieren weer begon te voelen, besloot ik dat er morgen ook weer een dag is. Ik kan gewoon stoppen.

Een verlossende gedachte.

En een beter onderhoud van mijzelf dan dat ik tot nu toe van mezelf gewend ben.

Ga ik het dan toch leren?

Deze verantwoordelijkheid, vrijheid en liefde voor mezelf?

 

 

 

 

 

 

 

Het zien is genoeg

3 maart 2026

“Hallo, we konden uw pakket niet afleveren op uw adres.
Nieuwe afleverlocatie: THE LORD SERVICE 2 OUDE VEER PAPENDRECHT, 3353 GS.”

Ik ben gewoon thuis. Niemand belt aan. En dan krijg ik deze mail. Dit gebeurt zo vaak. Daar heb ik me in het verleden echt kwaad over gemaakt. Klachten ingediend enzovoort. Ze hebben geen zin om langs te komen, maar gaan liever direct naar een afleverpunt. Dan heeft de chauffeur eerder vrij. Begrijpelijk, het is lekker weer.

Het afhaalpunt heeft, als ik pech heb, hetzelfde probleem: niet meteen verwerken, want men wil zo snel mogelijk op een terrasje zitten. Dus met een beetje geluk morgen.

Sa Ta Na Ma. Adem in, adem uit.

Ik voel irritatie — praktisch, want het is gewoon niet waar.
Maar ook een oude lading. Vroeger werd ik hier echt kwaad om. Nu niet meer. Ik zie het mechanisme. Ik relativeer het zelfs, omdat ik ook de menselijke kant zie.

Vroeger was dit zo’n moment waarop mijn rechtvaardigheidsgevoel vol aanging. Het onzichtbaar zijn. Niet serieus genomen worden. Niet aanbellen.

Dat raakt iets ouds bij mij.
Mijn zenuwstelsel blijft nu rustig.

In mijn zelfrealisatiecursus probeerde ik met mensen altijd de vorm te vinden — niet de kleur, maar dat ene containerbegrip dat hun leven min of meer bepaalt. Zodra ze dat ene woord hebben, gaan ze ook de duizenden kleuren herkennen waarin het verschijnt.

Wat er bij mij onder ligt, is dat ik allergisch ben voor iedere vorm van manipulatie.
Ook wat UPS nu doet, is een vorm van manipulatie.

De vorm heet manipulatie.
De kleur kan duizenden verschillende uitingen hebben.
In the end is het containerbegrip: MANIPULATIE.

Mijn jeugd stond er bol van.

Mijn lichaam herkent het onmiddellijk. Het gaat hier niet om het pakketje dat niet netjes wordt afgeleverd. De woorden in de mail kloppen niet met het gedrag. De waarheid wordt verschoven, waardoor verantwoordelijkheid wordt ontkend. Daarmee wordt mijn intuïtie ondermijnd.

Daar ben ik allergisch voor.

Mijn zenuwstelsel herkent het patroon nog vóór mijn hoofd het analyseert. Dat raakt me — merk ik steeds weer. Er wordt een werkelijkheid gecreëerd die niet klopt. En dat is precies wat manipulatie doet.

Het bijzondere is dat ik het nog steeds direct fysiek signaleer, maar er niet meer boos om word. Ik kan nu beter het onderscheid maken tussen hun gedrag en mijn werkelijkheid. Het zien is genoeg. Dat geeft al rust.

Door dit soort kleine gebeurtenissen — die wel het containerbegrip bevatten dat mijn leven tot nu toe mede heeft bepaald — kan ik een verschuiving waarnemen in mijn reactie.

De vorm zal altijd een thema blijven.
Steeds meer kleuren zal ik herkennen en erkennen.
Mijn reactie zal steeds meer tot rust en acceptatie komen.

Daar zit mijn innerlijke groei.

Wat niet klopt, herken ik.

Wat ik herken, hoef ik niet meer te bestrijden.

Zien is soms al bevrijding.

 

 

 

 

 

 

Millimeterwerk 

 

2 maart 2026

Na twee dagen weer veel op mijn bed te hebben doorgebracht, kon ik vanmorgen vroeg weer gaan trainen. Uren achter elkaar schilderen was toch net te veel geweest. Minder dan normaal, omdat ik wel op tijd naar bed was gegaan. Toch moet ik meer rustpauzes nemen — al is het maar mijn timer ieder uur laten afgaan, zodat ik een kwartiertje rust neem.

Mijn langzame revalidatie na het CVA is me gelukt, dus deze afspraak vanaf nu vasthouden tijdens het werken is iets wat ik kan — en gewoon moet doen.

Voor mijn creatie had ik houten latten, schroeven, nieuwe boortjes en een werkplank nodig.

Ton kwam op het idee om bij de zagerij te vragen naar houtafval. Daar zou ik zelf niet aan denken, maar waarom niet? Bij de zagerij krijgt hij een plank mee die in de afvalbak ligt. Er wordt wel bij gezegd dat het eigenlijk niet mag.

Bij de kassa vertelt Ton eerlijk hoe hij aan die plank komt. De dame in kwestie, flink van formaat, gaat met haar benen wijd, handen in haar zij, borst en kin vooruit gestoken voor hem staan en zegt heel stuurs en bars:
“Dat mag niet! Breng die plank terug.”

Ton probeert nog op vriendelijke wijze iets te zeggen. Ze luistert niet, blijft in die aanvallende houding staan en herhaalt onverbiddelijk:
“Het mag niet!”

Ton loopt rustig terug naar de zagerij. Ik ga om een hoekje staan wachten. Een plek waar ik deze dame niet meer kan zien. Toch blijf ik dit onaardige gedrag in mijn lichaam voelen. Later zelfs in de auto is dat gevoel nog niet weg.

“Waarom blijf ik dit soort dingen toch altijd zo lang voelen?” zeg ik tegen Ton.
Ik snap niet waarom mensen zo doen. Ik hou er niet van.
Is dat wat ik me echt afvraag? Of ben ik gewoon boos?
Tja, ik weet het niet.

Met een onbestendig gevoel rijden we naar een andere bouwmarkt. Zodra we binnenkomen hoor ik een kassamedewerkster vrolijk praten. We lopen naar de zagerij achter in de winkel. Een medewerker zegt:
“O ja hoor, achterin staat een grote bak. Kijk maar of er iets bij zit.”

Zó vriendelijk.

De dame bij de kassa is blij voor ons dat we een geschikte plank hebben gevonden. Ik vertel haar dat haar vrolijke humeur en klantvriendelijkheid mijn dag weer goed hebben gemaakt.

Via de supermarkt gaan we naar huis. Voor de supermarkt zegt Ton: “Zet de auto maar even hier neer, ik ben zo terug.”

Terwijl ik daar sta, komt er een enorme vrachtwagen aan. Hij rijdt op mij af en zet me expres vast. Een jonge chauffeur zet zijn groot licht aan en blijft rustig zitten wachten. Ik moet vreemde manoeuvres maken om ertussenuit te komen. Millimeterwerk. Half over een hoge stoep.

Ik rijd een rondje en vind een ander plekje. Dan zie ik dat hij zijn vrachtwagen gewoon naar achter zet. Dus inderdaad: pesterij.

Gelukkig was de vrolijkheid van de kassamedewerkster blijven hangen en kon ik glimlachen om deze pesterij.

Thuisgekomen ben ik direct aan de slag gegaan met zagen en boren. Een uurtje — en toen verstandig gestopt.

Mijn plan om nog even langs mijn zus in het ziekenhuis te gaan, heb ik laten varen. Morgen is er weer een dag.

Normaal zou ik alles wat ik in gedachten heb direct uitvoeren zodra ik naast mijn bed sta. Nu moet ik keuzes maken en mijn energie verstandiger verdelen.

Het lukte vandaag.

Maar… nog veel te leren in dat opzicht.

Wat mij raakt, mag er zijn.

Wat mij uitput, mag wachten.

 

 

 

 

 

 

Wat ontstaat, mag er zijn

 

1 maart 2026

Ik weet nooit precies wat ik ga maken.
Ik begin.

Een eerste laag goud en zilver. Ik weet dat het acryl “opeet”. Hoe precies, dat weet ik niet. Dat heb ik ooit per ongeluk ontdekt. Vrijwel alles wat ik kan, heb ik zo geleerd — door te doen. Niet via handleidingen, maar via nieuwsgierigheid.

Als iets anders uitpakt dan ik verwacht, noem ik dat geen mislukking. Ik ga ermee verder. Ik heb nog nooit iets weggegooid omdat het “niet goed” was. Soms zet ik een werk weg in mijn atelier. Jaren later is het er ineens weer. Alsof het op mij heeft gewacht.

Dit schilderij begon te eten. Het goud kroop in de breuken, de bovenlaag trok open. Ik kon ernaar blijven kijken terwijl het droogde. Dat moment vind ik altijd magisch. Ik doe niets, en toch gebeurt er van alles. Het materiaal werkt door.

Ik werd er zó blij van. Echt blij. Niet trots in de zin van: kijk mij eens. Maar gelukkig. Tevreden. Iedere stap voelde goed. Alsof ik luisterde naar iets in mij dat precies wist wat er moest gebeuren.

Ik besef dat ik in het gewone leven misschien niet altijd genoeg zelfrespect heb gehad. Dat ik me aanpaste, inslikte, me inhield. Maar zodra ik creëer, gebeurt dat niet. Daar is geen twijfel. Daar is geen onderhandeling. Wat ontstaat, mag er zijn.

Ik vind nooit iets lelijk van wat ik zelf maak. Zelfs het wespennest niet. Omdat het altijd eerlijk is. Het is een stap in een proces. En iedere stap klopt op dat moment.

Nu zie ik al voor me wat de volgende toevoeging wordt. Het krijgt een extra dimensie. Licht én schaduw. Ik moet nog bellen met technici om te vragen hoe ik met het materiaal moet omgaan. In mijn hoofd is het beeld rond. Maar ik weet uit ervaring dat het tijdens het maken altijd verandert. En meestal wordt het beter dan wat ik vooraf kon bedenken.

Dat is misschien wel het mooiste van alles.

Ik ben gewoon blij en gelukkig met wat ik maak.
En dat is genoeg.

In het maken ben ik niet kleiner.
Daar is geen twijfel, geen oordeel, geen onderhandeling.
Daar luister ik.
En wat ik hoor, krijgt vorm.

 

 

 

 

 

Het toverstokje is niet nodig.

 

28 februari 2026

Er vroeg iemand aan mij:
“Als je nu met een toverspreuk direct genezen zou zijn, zou je dat willen?”

Die vraag had ik mezelf nog nooit gesteld. Het is wel interessant. Want op momenten dat ik het zwaar heb, denk ik vaak aan hoe het zou zijn om gewoon te lopen. Of hoe het leven zou voelen zonder pijn. Maar zo — point blank voor de keuze staan om ineens gezond te zijn?

Toen ik er dieper over nadacht, dacht ik: wat krijg ik ervoor terug?
Zou ik dan nog steeds zo’n doorzetter zijn?
Zou ik nog steeds op zoek gaan naar manieren om het leven meer leefbaar te maken?
Zou het mijn creativiteit ten goede komen?
Zou ik op mijn manier naar mensen blijven kijken?
Zou bij een gezonde Annette het HALO-effect in werking treden?
Is dat iets om blij mee te zijn?
Zou ik willen zijn zoals mijn gezonde vriendinnen?

Al die vragen vlogen door mijn hoofd.

Heeft mijn handicap mij niet gemaakt tot wie ik nu ben?
Heel sterk heb ik het gevoel dat ik tevreden kan en mag zijn met wie ik ben.

Sommige mensen lopen littekens op in het leven. Sommigen worden ermee geboren. Een enkeling lijkt een soort vrijbrief te hebben en komt weinig pijn of verdriet tegen.

Ik ben ook gezegend doordat de stormen die ik tegenkwam niet direct werden gevoeld als onoverkomelijke obstakels.

Door de vraag voelde ik me ineens licht als een vlinder.

Ik dacht aan een vlinder die uit haar cocon kruipt. Ze moet hard werken om eruit te komen, zodat ze daarna sterk genoeg is om te vliegen. Help je de vlinder sneller uit haar cocon, dan is ze niet krachtig genoeg. Ze vliegt misschien een rondje en daalt neer om direct te sterven.

In feite geldt dat ook voor mensen.

Misschien klinkt dit wat dramatisch, maar in die zin ben ik met geluk geboren. Geen gouden lepel, maar een krachtig begin — met de mogelijkheid mentaal sterk te worden om alle elementen aan te kunnen.

Kortom: het toverstokje is niet nodig.
De magie leeft in mij.

Geen toverspreuk.

Alleen leven.

Dat al magie blijkt te zijn

 

 

 

 

 

 

 

Blauwe plekken van gras

 

27 februari 2026

“Waar je aandacht aan besteedt, dat is je leven…” lees ik in een tijdschrift.

Jeetje. Dat is nogal een statement. In mijn geval betekent dat dat mijn leven veel kleurrijker is dan je op het eerste gezicht zou denken.

Wat men aan de buitenkant van mij kan zien:
Ik sta op, schrijf mijn droom op als ik die nog weet. Wassen, eten, trainen. Thuis zijn met slecht weer. Schrijven, schilderen. Met goed weer fietsen of wandelen met de hondjes. Zo nu en dan een bezoek aan een museum.

Aan de binnenkant:
Hoor en zie ik veel voorbijgaan. Mijn associatieve geheugen staat altijd in een soort overdrive. Ik kijk veel films en series. Iedere dag heb ik wel iets gehoord of gezien dat blijft hangen.

Het geeft mijn invulling van het leven veel kleur. Door mijn nieuwsgierigheid zoek ik ook veel op — om te begrijpen waar het echt over gaat of gewoon om meer te weten te komen.

Vanaf mijn vierentwintigste ben ik al 100% afgekeurd. Toch zijn mijn dagen altijd gevuld en verveel ik me werkelijk nooit. Gedrag van mensen, natuur, kunst, wetenschap — noem maar op. Je kunt het zo gek niet bedenken of het interesseert me.

Later op de dag kwam ik het gedicht van Jeong Ho-Seung tegen. Dat wil ik graag delen:

—
Ook gras heeft zijn blauwe plekken.
Bloemblaadjes hebben ook hun blauwe plekken.
Lopend over een veld waar ik vroeger met jou meeliep,
ga ik zitten en kijk naar de veranderende avondkleuren
terwijl grasbladeren, bezaaid met blauwe plekken, met hun handen zwaaien.
Het zijn de bloemblaadjes met veel blauwe plekken
die de zoetste geur hebben.
—

Wat een mooi beeld om de pijn en kwetsbaarheid van het leven zo te verwoorden. De schoonheid van de natuur — die ik zelf ook vaak als metafoor gebruik. De zoete geur die vrijkomt uit gekneusde blaadjes. De innerlijke rijkdom die je door tegenslag kunt vinden.

De grassprieten zwaaien in de wind, ondanks hun gekneusde toppen. Zo mooi hoe hier veerkracht en acceptatie worden beschreven. Het laat ook zien dat wij mensen allemaal pijnen en littekens met ons meedragen. Daarin kunnen we verbondenheid vinden door te communiceren. Ieder grassprietje is uniek en tegelijk een grassprietje als ieder ander.

De rust om gewoon een gekneusd grassprietje te zijn, brengt me dichter bij de essentie.

Voor mij is de essentie heel klein in zijn grootsheid.

Wat gekneusd is, ademt nog steeds.

En soms ruikt het zelfs zoeter.

 

 

 

 

 

Vriendschap

 

26 februari 2026

Op de radio hoor ik een interview met iemand die in het theater staat met een onderwerp van deze tijd.

Hij vertelt dat hij tijdens de coronaperiode online aan het gamen was. Daar ontmoette hij een jongen in Noorwegen met wie hij vervolgens intensief online contact kreeg. Hij ervaart dit als een echte vriendschap. Daarom heeft hij een theaterstuk geschreven rond dit thema.

Daarnaast heeft hij een vriend met wie hij één keer per week gaat squashen, daarna een biertje drinkt en bijpraat. Voor hem doet de ene vriendschap niet onder voor de andere. In beide gevallen is er verbinding. In beide gevallen is er uitwisseling van persoonlijke gedachten en gebeurtenissen.

Goh, denk ik. Dat is interessant.

Het brengt mij terug naar mijn moeder, die ooit brieven schreef naar mijn vader in Nederlands-Indië. Na zijn overlijden heeft ze die brieven vernietigd. Ze bevatten een intimiteit die alleen voor hen was en voor niemand anders.

Ik denk ook aan het verhaal van mijn zus, die lange tijd uitsluitend via brieven contact had met haar huidige man. Ze werden verliefd zonder fysiek contact. Hoe intiem zij die brieven moet hebben ervaren.

Waarom zou een online vriendschap niet binnen datzelfde kader geplaatst mogen worden?

Mag je spreken van online versus het echte leven?
Dat zou tekortdoen aan online communicatie, alsof die niet tot het echte leven behoort.

Misschien is het thema van dat theaterstuk inderdaad: online versus in persoon.

Wat zijn de verschillen?

In persoon — je ruikt iemand. Je ziet iemand. Niet alleen het uiterlijk, maar hoe iemand beweegt, hoe iemand aanwezig is.

Online — geen optische ruis. Meer focus. Misschien daardoor juist meer verdieping.

Zou het kunnen dat wanneer een zintuig wegvalt, een ander zintuig zich versterkt? Of zelfs iets als een zesde zintuig? Zoals je soms ziet bij mensen met een beperking, waar het ene gemis een ander vermogen verdiept.

Ik vind dit omdenken, zoals bij Loesje, verfrissend.

Met de energie van de training nog in mijn lijf en het gesprek op de radio in mijn hoofd, kan ik mijn dag met goede moed voortzetten.

Misschien bestaat echte nabijheid niet uit afstand of nabijheid,
maar uit aandacht.

Of je nu tegenover elkaar zit
of duizenden kilometers van elkaar verwijderd bent —
waar woorden landen
en stilte wordt gedeeld,
daar leeft vriendschap.

 

 

 

 

 

 

Bevrijdend zelfrespect

25 februari 2026

Mijn lichaam reageert op een zin die ik hoor:
Mannen vechten het hardst als ze verwaarloosd zijn door hun moeder.

Zo werkt het bij mij: ik zie iets en kan dat beeld altijd weer oproepen. Of ik hoor iets en het blijft dicht in mijn bewustzijn hangen. Soms kom ik het thema later in mijn leven weer tegen. Soms zegt het op het moment zelf iets. Het eerste wat ik doe, is het mezelf afvragen: waarom blijft dit hangen?

Komen er direct aanwijzingen? Kan ik er meteen iets mee? Blijven die uit, dan kan het geparkeerd worden. Het zal zich aandienen op het moment dat het nodig is. Dat kan variëren van een dag tot jaren. Uiteindelijk valt het vanzelf als een puzzelstukje op zijn plaats.

Deze zin brengt me direct bij mijn broers. Bij het gezin. Waar struikel ik over?

De stereotyperingen ervaar ik als problematisch omdat ze gedrag koppelen aan geslacht én één oorzaak aanwijzen. Menselijk gedrag is zelden mono-causaal. Hechting, temperament, cultuur, opvoedstijl, genetica, sociale positie — alles speelt mee. Deze quote is krachtig omdat hij beeldend is, niet omdat hij volledig is.

Verwaarlozing beïnvloedt toch ieder kind? De één gaat vechten, domineren, in competitie. De ander trekt zich terug, past zich aan, of wordt perfectionist. Weer een ander ontwikkelt hyperverantwoordelijkheid of empathische overgevoeligheid.

Wat gebeurt er met mensen die te veel liefde en bescherming ontvangen? Kan dat niet leiden tot angst om te falen of tot sterke afhankelijkheid? Of juist tot rebellie om zich autonoom te voelen? Is het niet zo dat te veel bescherming net zo beperkend kan zijn als te weinig zorg? Het is subtieler, denk ik.

Betekent het dat de twee uitersten ook tegengestelde karakters vormen? Of is het niet zo eenduidig als een gezegde doet suggereren?

Blijft de kernvraag voor iedereen niet gewoon: Ben ik veilig als ik mezelf ben?

Schuilt er niet altijd iets in een quote, een spreekwoord of een gezegde? Maar is het niet te kort door de bocht? Is het niet meer kijken door een lens dan kijken naar het hele landschap?

Wordt een quote niet soms gebruikt om je erachter te verschuilen? Om geen verantwoordelijkheid te hoeven nemen?

Mijn gedachten gaan naar mijn vader. Hij was bijna aan elkaar geplakt met spreekwoorden en gezegden. Waarschijnlijk zit daar mijn weerstand wanneer ik zo’n duiding hoor.

Mijn vader nam geen verantwoordelijkheid voor de misstanden van mijn moeder. Hij zag het wel, beaamde het zelfs, maar was niet van plan het te corrigeren, ertegen in opstand te komen of ons kinderen te helpen.

Ik voel geen verdriet, maar ik vind het wel jammer dat hij tijdens zijn leven daar niet meer uit heeft gehaald. Geen moed heeft opgevat. Dat is van hem, niet van mij.

Steeds meer begin ik mijn subtiele weerstanden te ontdekken. Dat is mooi.

Vanmorgen voelde ik op een andere manier dat ik niet altijd degene hoef te zijn die een stap zet in de richting van anderen om interesse in mij op te wekken. Wil iemand mijn dromen of blog lezen, dan kunnen ze mijn website in hun mobiel zetten. Ik stop met faciliteren. Ik stop met dragen. Ik stop met aanpassen.

Het voelt bevrijdend. Het heeft te maken met prioriteit. Hoeveel heb of voel ik die voor mezelf?

Dit is een kleine verschuiving met enorme innerlijke impact. Tranen springen in mijn ogen terwijl ik dit opschrijf. Niet uit verdriet, maar uit bevrijdend zelfrespect.

Wat ik niet meer draag,

valt niet uiteen.

Het valt terug waar het hoort.

 

 

 

 

 

 

Niets moet. Alles kan.

24 februari 2026

De afgelopen maanden was ik intens bezig met trainen, fitter worden, het schrijven van mijn dromen en mijn blog. Een aantal keren vlogen er ideeën door me heen om iets te gaan schilderen of maken. Maar ik zag bij mezelf geen antwoord of actie om dit ook daadwerkelijk tot uitdrukking te brengen.

Vandaag kwam daar verandering in. Hoe zal ik het zeggen? Het kriebelt. Maar de flow is er nog niet helemaal.

Voorheen sloot ik mezelf op in mijn atelier als de flow kwam. Dan ging ik als in een trance werken. Ik liet gebeuren wat er uit mij kwam en ging desnoods dag en nacht door. Het was prima als iemand wat eten of drinken bracht, maar ik raakte geïrriteerd als die persoon met me wilde praten.
Als ik klaar was, stortte ik meestal volledig in en moest ik vaak weken bijkomen van zo’n creatieve uitspatting.

Tot nu toe bestond mijn leven uit hollen of stilstaan. Op het moment dat ik me goed voelde, haalde ik er alles uit alsof het mijn laatste momenten in dit leven waren. Daarna volgde een totale breakdown — ziek in bed — om weer tot stilstand te komen.

Er is altijd een acceptatie geweest dat het voor mij zo ging. Zo wil ik leven, en de mensen om mij heen moeten dat ook accepteren. Immers, ik ben allang blij dat ik er nog ben.

Na mijn CVA — dat uiteindelijk haast meer impact heeft gehad op mij dan de neurologische aandoening die ik al mijn hele leven heb — ben ik hierin veranderd.

Door de revalidatie in het eerste half jaar kon ik niet met brute kracht en uithoudingsvermogen mezelf verbeteren. Deze weg vroeg om geduld, beleid en eerlijke afstemming. Geen doorzettingsvermogen, maar veerkracht. Geen verharding, maar zachtheid. Geen bestemming, maar afstemming.

Nooit eerder had ik het idee of de noodzaak om iets gereduceerd of langzaam aan te pakken. Nu moest het wel. En het bracht me tot een nieuw inzicht.

Wil ik oud worden? JA.
Dan zal ik mijn energie rustig moeten verdelen. Grenzen opzoeken is niet meer nodig. Is het te zwaar? Stoppen. Op een ander moment verder. Luisteren naar mijn lichaam — het geeft snel weerstand aan.

Dit doe ik nu al een jaar op die manier. Ik voel me rustig. Bevrijd van al het ‘moeten’. Van alle stress die ik mezelf heb opgelegd.

Tegenwoordig doe ik het anders. Ik werk niet meer in mijn atelier, maar in de woonkamer. Daar is veel licht en blijft mijn werk gevoelsmatig onderdeel van het leven. Het kan dan letterlijk tot mij blijven spreken. Nu probeer ik gewoon naar bed te gaan en erop te vertrouwen dat de flow niet verdwijnt. Op deze manier put ik mezelf niet meer uit.

De tafels staan in de woonkamer. Het canvas, foam, wol en verf wachten op me.
Niets moet. Alles kan.

Wat een heerlijk rustig gevoel.

Wat langzaam groeit, wortelt dieper.

Wat niet wordt geforceerd, blijft.